1

Senaryo eğitim programlarında yapımın özüdür. Çünkü bir senaryo biçimsel olarak, çekim aşamasında yönetmene ve ekibe kolaylık sağlar. İçerik açısından ise

durumlarının, iletişim öğelerinin, programın amacının ve hedef kitlenin niteliklerinin

senaryo yazacak kişilerce ayrıntılarıyla bilinip, bunların ışığı altında bir yazılı metin

oluşturulmalıdır.

Her program bir düşünce ile başlar. Bunlar programla ilgili genel düşünce ve

taslaklardır. Düşünce ve taslaklar belirlendikten sonra bunların bir program haline

getirilmesinin değeri olup olmadığı araştırılır. Bu araştırma sonucu eğer olumluysa,

düşünce genişletilir ve geliştirilir. Ana düşüncenin televizyon programı haline

getirilmesine karar verdikten sonra, bu düşüncenin bir metin-senaryo haline

dönüştürülmsesi gerekecektir. Senaryo yazılmadan önce sorulması gereken bazı

önemli sorular vardır;

oluşuyor?

Program yapımına bu süreçle yaklaşmak, programın yapımında sistem

yaklaşımının kullanılması demektir. Sistem yaklaşımı ise, yapım sürecine “programın

amacı nedir?” sorusuna yanıt bulmak ve açık bir yanıt elde ettikten sonra bu amaçları

gerçekleştirmek için yapıma başlamak demektir.

2

Hazırlanacak olan program bazı öğelerden ya da alt sistemlerden oluşur. Bir

sistem olarak televizyon programı üç temel öğeden oluşmaktadır. Bu üç öğe (alt

sistemler):

gerekmektedir. Bunun için; ne anlatılacak, nasıl anlatılacak, kime anlatılacak (hedef

kitle) ve bunlar televizyona nasıl uygulanacak ?

Planlama aşamasının önemli bir bölümünü oluşturan hedef kitlenin tanınması,

özelliklerinin belirlenmesi, hazırlanacak materyalin gereksinmelere uygun olması ve

bireysel farklılıklara yanıt vermesi için zorunludur. Burada önemli bir nokta da hedef

Planlama aşamasındaki önemli bir nokta, kullanılacak dilin ve programın

sunum biçimlerinin saptanmasıdır. Kullanılacak dil hedef kitlenin özellikleri göz

önünde tutularak hazırlanabilir. Sunum biçimi ise öğretme stratejisinin bir parçasıdır.

Örneğin; aynı konuda olsa bile, çocuklara yönelik bir programda kullanılan dil ile,

yetişkinlere yönelik bir programda kullanılacak dilin aynı olmayacağı gibi.

Planlama aşamasında temel düşüncesi belirlenen televizyon programının hazırlıklar

aşamasındaki bir sonraki basamağı, belirlenen düşünceye uygun senaryo yazımıdır.

Hazırlıklar aşamasında yapılması gereken, eğitim programlarının temel

düşüncesini yazılı metin şekline dönüştürmek, yani senaryonun yazılması,

senaryonun gerektirdiği televizyon program öğelerinin ve teknik olanaklarının

belirlenmesi ve çekim için bunların hazırlanması konularını içermektedir.

Program öğelerini, insanlar, cansız eşyalardan oluşan nesneler, insanlar ve

nesnelerin içinde bulunacakları olayın geçtiği mekanlar, parogramın amacına uygun

olarak öğrenmeyi desteklemek için kullanılacak diyagramlar, çizelgeler, yazılar,

rakamlar, harita ve fotoğraflardan oluşan grafik-animasyon mazlemeleri ve daha önce

başka amaç için çekilmiş olan film, videogörüntüleri, ayrıca ses batları, efektler ile

programdaki çalışmaları yönlendirecek stüdyo planı oluşturur.

Teknik olanakların saptanması ise senaryodaki gereksinimlere göre televizyon

yapımının teknik yönünü oluşturan stüdyo (kameralar, aydınlatma araçları,

mikrofonlar), kontrol odası (tüm ses, görüntü düzenleme ve kontrol araçları), telesine

(film ve slayt gösterici), kayıt araçları (video kayıt araçları) gibi malzeme-donanım ve

olanaklarının hazırlanmasıdır.

Her televizyon yapımı bir senaryoya bağlıdır. Programcılık çok geniş bir alanı

kapsadığından değişik senaryolaştırma yaklaşımları gerektirir. Bazı senaryolar,

kelime kelime verilen diyalogları, özel kamera hareketleri ve sahneleme yöntemleri

gibi ayrıntıları kapsar.

3

Buna karşılık bazı senaryolar da daha az bilgi içerebilir. Ancak bütün bunların

Yazılı materyali kullanılabilir bir biçime dönüştürebilmek yeteneği, bir

senaryonun yapımda nasıl kullanıldığını anlama ve bazı uygulamalarda kuşkusuz

deneyimi gerektirir. Televizyon için yazmak, basılı araçlar için yazmaktan daha

farklıdır. Senaryo yazarının sahip olduğu temel beceriler ve bir yazara özgü

yetenekler, ancak televizyonun gücünü, yeteneğini ve niteliğini iyi bildiği ve onun özel

konumuyla ilgili durumlar ve özel ihtiyaçlarla uyum sağladığı ölçüde amaçlara

ulaşılmasında yararlı olur.

Televizyon programları için senaryo yazacak kişi öncelikle nesnel olarak

düşünmek ve araştırmak için bir çok öğeyi birlikte bilmelidir. Özellikle de televizyon

teknolojisini, televizyon dilini ve yapım sürecini iyi bilmelidir. Televizyon programı

nasıl yapılır? Televizyon programının eğitimsel amaçları nelerdir, bunlar bilinmelidir.

Ayrıca senaryo yazarı stüdyo, kamera, yönetim odası, özel video efektleri, kurgu ve

ses olanaklarını bilmelidir. Bu arada, gerçek anlamda senaryo yazımından söz

edebilmek için televizyonun tüm yapım olanakları üzerinde durmak gerekir.Bir

senaryo yazarını tüm bir televizyon yapım sürecinden ayıramayız. Çünkü bütünden

ayrı düşünüldüğünde işlevi ortaya çıkmaz.

Yaratıcı bir senaryo yazarı hedef izleyicisi ile ilgili kesin bilgileri öğrenmelidir.

Hazırlanacak programın izleyicisi kim olacaktır?

Araştırma aşamasından sonra konunun ifade edilmesine sıra gelir. Bu

aşamada senaryo yazarındaki yazarlık ve eğitimcilik yetenekleri bir araya gelmelidir.

Senaryoda sahneler mantıklı bir sıra izleyecek şekilde ardarda eklenmelidir. Hangi

bilginin nerede verileceği kesin olarak belirlenmelidir. Senaryonun normal

gelişmesinde, özellikle düşünceleri görüntü olarak düşünmek çok önemlidir. Çünkü

yapım süreci boyunca sözlü düşüncelerin tamamı görüntüleşecek, görselleşecektir.

Örneğin; senaryo yazarı bir sahneyi senaryolaştırdığında tıpkı bir kamera gibi

hareketi fiziksel ve davranışsal olarak farklı açılardan görebilmelidir. Yani görsel

düşünebilme becerisine sahip olmalıdır. Bununla beraber bir senaryo yazarı,

izleyicinin dikkatini etkin tutabilmek için, düşüncelerini yapımdaki doruklara, öğrenme

süreçlerine ve programın amaçlarına uygun bir şekilde düzenlemelidir. Senaryo

yazımında programın bütün aşamaları belirlenmelidir. Senaryoda her nokta aynı

ritmde verilirse bu izleyiciyi sıkabilir. Bu nedenle programın senaryosunda

görüntünün ve sesin ritmi ne zaman yükselecek, nerede ve ne zaman azalacak

bunun belirlenmesi gerekir. Özellikle bu uygulamalar, baştan sona tek bir sunum şekli

(sadece sunucu ve grafik kullanılan bir program gibi) ile verilen programlarda özel bir

önem kazanır. Farklı sunum biçimlerinin, sunucu ve çeşitli dramatik sahnelerin

birarada kullanıldığı –modular program- program tipinde, her sunum biçimi farklı bir

üsluptur, ancak tümü birden bir bütün oluşturur. Böylelikle her bir sunum biçimi

programın tamamı içinde doruk sağlayıcı bir öğedir. Sözünü ettiğimiz modular

program tipinde, senaryo yazarı program içindeki farklı parçalar üzerinde bütündeki

öğretme amacını düzenlemelidir.

4

Senaryo yazarını kullandığı sözcükler, işaretler ve görüntüler hedef izleyicinin

anlayabileceği şekilde düzenlenmelidir. Bu iletiler yapımı düzenleyen parçalardır.

Senaryo yazarı kullandığı simgeleri daha çok görsel olarak düşünebilmeli ve

sözcüklerle ifade edebilmelidir. Kuşkusuz bu görsel düşünme ve düşünceyi ifade

edebilme süreci içinde senaryo yazarının, metnin uygulanacağı televizyonun görüntü

dili araçlarını da belirlemesi gerekmektedir. Televizyonda kesme, mix, bindirme gibi

geçişler, dekor, kostümler, ışık, ses ve daha pek çok görüntü dili öğelerini bir senaryo

yazarı düşündüğü ve düşündüğünü yazarak sözcüklerle ifade etmeye çalıştığı şeyleri

senaryoya nasıl uyarlayacaktır? Ayrıca bu televizyon dili öğeleri sadece kamera

önündeki nesneleri kayıt etmekle kalmazlar, gerçeğe yeni anlamlar da katabilirler.

Görüntü düzenlemesi, perspektif, ton ve renkler, çerçeveleme gibi öğelerin çeşitli

kullanım biçimleri izleyicide değişik etkiler oluşmasına yol açar. Bu değişkenlerin

algılanmasında neler yarattığının iyi bilinmesi ise sunulan iletiyle verilmek istenen

anlam sıkı sıkıya bağlıdır.

Senaryo yazarı programda hangi sunum biçimlerini kullanacağını da mutlaka

yazım aşamasında belirlemelidir. Televizyon yapımlarındaki geleneksel sınıflandırma

biçimlerinden; konuşma, görüntüleme ve dramatik anlatım biçimlerini tek tek, birlikte

ya da birbirleri ile karışık olarak kullanım şeklini programın amaçlarına uygun

uyarlamalıdır.

çalışmadır. Bu aşamanın sağlamlığı senaryonun dolayısıyla programın başarısına

içerir. Bu aşamada, yazılı metin, tüm görsel ve sözel öğelerle programın çekimine

hazır hale getirilir.

Kuşkusuz bilgilerin anlatım yolu “dil”dir. Bu bir televizyon senaryosunda “görüntüsel”

ve “sözel” olarak belirlenir. Kısaca televizyon dili söz konusudur. Bilgi aktarımında, bir

programı senaryosu yazımında üzerinde en çok durulması gereken konu hedef

kitlenin televizyonda neyi görüp dinleyeceğinin bilinmesidir. Hedef kitlede düşünme

yeteneği oluşturma, anlama, karşısındaki olaya dikkat kesilme, öğrenmeye istekli

olma, tutum değiştirme, sorun çözme, değerlendirme ve buna benzer özellikler

oluşuyorsa amaç doğru saptanmış ve uygulanmış demektir.

Çok önemli bir nokta da, programı izlemek için hedef kitlenin ayıracağı

zamandır. Bu, varolan koşullar göz önünde bulundurularak tespit edilebilir.

5

Sonuç olarak televizyon programı senaryosunun özelliklerini şöyle

sıralayabiliriz;

senaryosunu yazarken görselliğe ağırlık vermeli ve görüntülerle

düşünmelidir.)

yararlanacak biçimde hazırlanmalıdır.)

kaynağı senaryodur. Her senaryoda amaçlanan, verilmek istenen bir temel

ileti bulunmalıdır.