Enciklopedia - Germa Z

Zamare:

Pip�z-fyell i bariut.
Etim: G.Meyeri kuptimin e k�saj fjale e jep pas Hahnit si xamare.
Enci: Sipas �abej: fjal� e p�rhapur n�p�r dialekte: tosk. jugore (n� Gjirokast�r) me fortim t� spirantit nistor xamare; geg. Veriore (Shkodra) zumare. E gjejm� t� p�rdorur edhe te Hora e Arberesh�ve (Piana) n� Siqeli zumare, n� poezit� e Skiroit n� trajt�n zumares�.

Lit: Sokoli Ramadan, BSS, Nr. 4, Tiran� 1954 etj.

Zambare:

Veg�l muzikore popullore aerofone-fyell.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Myzeqe. Zambarja Myzeqare ka ngjashm�ri me fyellin e arb�resh�ve t� Greqis� t� quajtur djamara. E gjejm� t� nd�rfutur edhe n� folklorin gojor:

Nj� �oban sip�r n� mal,
Bij� e bij zambares-o
Kemi buk� p�r t� prur�!
Thot� vasha: -�vete un�!
Lit: �K�ng� popullore lirike�, Tiran� 1955 etj.

Zanamane:

Shiko fjal�n pip�za.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Blinisht.

Zanamare:

Shiko fjal�n pip�za.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Zadrim�. Po k�shtu e p�rdor edhe Anton Harapi: aty af�r shoh tre bari t� cill�t, njeni ma bukur se tjetri po u bishin zanamareve me nji p�rkim t� binsh�m, me nji harmoni t� pashoqe, e si mos t�ishin ato tri zaje, m� nji po merrshin kang�n e kreshnikut.

Lit: Arapi. Anton, �Tri zanamare ase harmonija nder elementa t� nrysh�m n� Shqypni�, tek �Kulla e Babelit�, PHOENIX, 1999 etj.

Zanat e malit:

Figura mitologjike shqiptare-hyjneshat e maleve shqiptare
Etim. Sipas Joklit: emri Zana prej latinishtes-Diana. Sipas nj� tjet�r opinioni: Zana rrjedh nga emri ZA (zana, z�ri).
Enci. N� veri e gjejm� me emrin Zana, n� Jug me Z�ra. Sipas �abej: z�ri i natyr�s dhe i nd�rgjegjes njer�zore. Zakonisht �Zanat e malit� p�rshkruhen si vajza t� maleve me fuqi t� mbinatyrshme por dhe me aft�si t� ve�anta n� t� k�nduar dhe k�rcyer. Sipas Sokolit: vet� emri� (zana e shtojzovalle) i k�tyre krijesave t� tejdukshme, t� p�rb�ra prej drite, prej tingujsh e prej l�vizjesh vall�zuese, �sht� kuptimplot�. Sipas Tirt�s: Zanat kan� f�mij� q� i p�rkundin n� djepa, lodrojn�, k�ndojn�, hedhin valle, u bien veglave muzikore. Ja si thot� populli: �Po knojke si zan� mali�. Meq�n�se dalin zakonisht nat�n, Zanat njihen edhe si �t�lumet e Nat�s�. Megjith�se nuk kemi t� dh�na rreth melodik�s s� k�ng�timit t� tyre, �Zanat e malit� dalin edhe frym�zuese t� rapsod�ve shqiptar� gjat� k�ng�timit me lahut� ose karadyzen, t� ngjashme me frym�zimin q� muza greke e muzik�s dhe poezis�-Evterpi u jepte k�ng�tar�ve t� lasht�sis�. Zanat e malit i hasim dendur n� rapsodit� kreshnike shqiptare me lahut�. Ja si i p�rshkruan rapsodi zanat n� k�ng�n �Martesa e Mujit�:

Zana e madhe kndon n� mal
Zana e vog�l kndon n� shkam
Dor� p�r dor� me zan�n e dyt�:
Zana jemi e zana kjoshim!
Bes bes� e fjala fjal�,
Grueja grue e zana zan�,
Zana diell e grueja han�:
Mjer� kush bes� grues i ka xan�!

Sipas �abej: kur vritet ndonj� nga ndoret e saj , ajo i a fillon vajit p�r t� si nj� n�n� p�r t� birin. N� nj� rast tjet�r kemi konstatimin e fuqis� s� tyre:
Malet e De�icit i qofsha true
t� dahet katrash e t� kjoj� me mue.

Sipas �Fjalorit enciklopedik�: kulti i fort� i Zan�s n� Shqip�ri dhe n� mbar� gadishullin Ballkanik, na b�n t� mendojm� se te Zana kemi t� b�jm� me nj� hyjni vendase paragreke. Konica i konsideron Zanat: mike t� Shqip�ris�. N� k�t� kategori futen edhe figurat e tjera mitologjike shqiptare si shtojzovallet dhe jasht�smet. N� Durr�s n� vitin 1914 botohej gazeta me titullin �Zana�.

Lit: �Visaret e kombit-4�, Tiran� 1937; �Rapsodi kreshnike�, Tiran�, 1991; �Fjalori i mitologjis��, Tiran�, 1987; Konica. Faik, �Vepra�, Tiran�, 1993; Koliqi. Ernest, �Vepra 1�, Prishtin�, 1996; Tirta. Mark, �Q�nie mitike te shqiptar�t dhe paralele t� lasht�sis� iliro-trake�, �Gjurmime albanologjike�, Prishtin�, 1997, nr. 27; �aushi Tefik, �Fjalor i estetik�s�, Tiran�, 1998; Sokoli. Ramadan, �Goj�dhana e p�rrall�za t� bot�s shqiptare�, Tiran�, 2000 etj.

Zefkli:

Ai q� p�lqen ahengun-zefk�n.
Enci. N� k�t� form� e gjejm� t� p�rdorur tek shqiptar�t e Maqedonis�.

Lit: Murtishi Kaim, �Ladorishti, histori dhe tradita�, Strug� 2001 etj.

�Zena v�llez�rit�:

Mehdi Zena (Elbasan 13. 07. 1946), Demir Zena (Elbasan 10. 11. 1950), dyshe e njohur v�llez�r k�ng�tar�, n� muzik�n popullore qytetare elbasanase t� gjysm�s s� dyt� t� shek XX.
Enci. Pasionin p�r muzik�n e trash�guan nga babai i tyre Ali Zena, muziktar i njohur i muzik�s qytetare elbasanase i gjysm�s s� par� t� shek. XX, pjesmarr�s i grupit t� k�ng�s popullore t� Usta Isuf Myzyrit. P�r her� t� par� si duet dalin n� publik n� vitin 1974, n� koncertin e organizuar n� Elbasan me k�ng� popullore t� qytetit t� tyre. N� vitin 1978 b�hen pjestar� themelues t� ansamblit shum� t� njohur t� muzik�s popullore qytetare elbasanase �Isuf Myzyri�, e m� pas i gjejm� t� si k�ng�tar� popullor� n� estrad�n e qytetit. Vlera e k�ng�timit t� tyre lidhet ngusht� me riinterpretimin e fondit t� vjet�r t� k�ng�ve t� usta Isu Myzyrit si dhe me ruajtjen e origjinalitetit t� k�ng�ve popullore qytetare elbasanase n� p�rgjith�si.� Nj� rol t� paz�vend�suesh�m n� interpretimet e tyre muzikore z� edhe orkestrina popullore e ansamblit �Isyf Myzyuri� e p�rb�r� nga muziktar�t Sopot Serica-fisarmonik�, Zeqir Sulkuqi-violin�, Xhevahir Qafa-klarinet�, Bardhyl Kila-dajre, Bardhyl Japi-C.Bass, Shefqet Kana-llaut�,� Klement Marku-llaut�, Gjergj M�hilli-violin�, Shp�tim �aushi-flaut. Regjistrimet e tyre muzikore gjenden pran� Radio-Tiran�s dhe televizionit shqiptar. Nd�r k�ng�t m� t� njohura t� tyre p�rmendim �Iku nata agun malet�, �N� zabel t� erdha�, �Kur hyna n� port� t� kalas�, �Si bilbili n� pranver�, �Ra dallandyshja n� deg� t� ullinit� etj. Krahas v�llez�rve Zena, n� k�t� periudh� n� Elbasan kemi edhe k�ng�tar� t� tjer� t� muzik�s popullore elbasanase si Albert Tafani, Suzana Qatipi, Zina Zdrava, Zeliha Sina, Flutura Hida, Ylja Senja, Mustafa Mehja, Agim Saliu etj.

Z�:

Vegla muzikore m� e vjet�r e njer�zimit.
Enci. N� praktik�n muzikore popullore populli i klasifikon z�rat n� z�ra t� holl� dhe z�ra t� trash�. Zakonisht me z�ra t� holl� quhen k�ng�t e k�nduara nga grat� dhe f�mij�t. Megjithat� kemi raste si p.sh n� �k�ng�t pisk� t� veriut ku mal�sor�t k�ndojn� �q� t�u shkoj� z�ri n� kup� t� qiell�s�. Edhe Konica mendon se: z�rat jan� zakonisht t� lart� por kemi edhe z� t� trash� nga ata q� populli i quan z�gomari. Sipas Prof. Sokolit: duke zbritur nga mal�sit� e veriut, ashp�rsia e z�rave sa vjen e zbutet. Sipas Munishit: n� Shqip�ri ekziston kulti i z�rit t� fort�. Ja nj� s�r� shprehjesh popullore mbi z�rin muzikor:

-�D�gjohet tre sahat larg�.
-�Z� aq i fort� sa fik dy llampa n� od�.
-�Z� q� dredh trar�t e sht�pis�.
-�Kur knojke, toka gj�mojke�.
-�Gurgullon z�ri�.

N� popull gjejm� edhe shprehjen: �Ma dredh z�rin si bilbil�. N� vepr�n letrare t� I. Kadares� kemi edhe z�camunx�.

Lit: Sokoli, Ramadan, �Gjurmime folklorike�, Tiran� 1981; Konica. Faik, �Vepra�, Tiran� 1993; Munishi. Rexhep, �Mitet dhe kultet mbi muzik�n p�rmes frazeologjive popullore�, �Gjurmime albanologjike�, Prishtin� 1997, nr 27; �aushi, Tefik, �Fjalor i estetik�s�, Tiran� 1998, Kadare. I, �Vjedhja e gjumit mbret�ror�, Tiran� 1999; Tase, Pano, �ǒu k�put nj� yll�, Tiran�, 2001 etj.

Z�bukur:

Term i praktik�s muzikore popullore.
Enci. Q� e ka z�rin t� bukur dhe t� ting�lluesh�m.

Z��jerr�:

Term i praktik�s muzikore popullore.
Enci. Q� e ka z�rin t� papast�r dhe jo t� ting�lluesh�m.

Z�dredhur:

Term i praktik�s muzikore popullore.
Enci. Q� z�ri ka vibracione gjat� k�ng�timit.

Z��mb�l:

Term i praktik�s muzikore popullore.
Enci.Q� k�ndon me ngroht�si dhe �mb�lsi.

Z�madh:

Term i praktik�s muzikore popullore.
Enci. Q� ka z� shum� t� fort� i cili d�gjohet n� distanc� t� larg�t. E gjejm� edhe n� form�n z�g�rnet�.

Z�th:

Neologjiz�m.
Enci. Me z�th duhet t� kuptohet nj� z� jo i fuqish�m. Z�th �sht� krijuar nga poeti Naim Frash�ri. Z�thi gjendet edhe n� krijimtarin� poetike t� Lasgush Poradecit.

Ziejm�:

Shiko fjal�n iso.

Zigulka:

Violin�
Enci. N� k�t� form� e gjejm� n� praktik�n muzikore t� shqiptar�ve t� Ukrain�s. Shiko dhe dhjoli, qemane.

Lit: Voronina i, Domosileckaja M, Sharapova L, �E folmja e shqiptar�ve t� Ukrain�s�, Shkup, 1996.

Zile:

Veg�l muzikore popullore me lart�si t� p�rcaktuar tingulli.
Enci. Si fjal� del q� tek �Bleta� e Th. Mitkos. Zilet i kemi nj�jare dhe dyjare. Zilet e tipit dyjare jan� kur nj� zile m� e vog�l �sht� brenda nj� m� t� madheje. Kryesisht jan� vegla t� ngurt�suara n� kopet� e bag�tive t� p�rb�ra nga p�rzjerje t� ve�anta bakri, tunxhi dhe zinku etj. Kemi nj� p�rngjasim s� form�s s� jashtme t� ziles dhe k�mban�s me xhublet�n, veshja q� mbahej e varur n� supet me dy rripa t� gjer� dhe q� p�rdorej vet�m nga shqiptar�t n� nj� zon� p�rqark alpeve. Etnomuzikologjia jon� konstaton tek zilet dukurin� e �polipentatonive t� ngrira�. Ka nj� p�rdorim t� gjer� edhe n� vepr�n letrare t� Naim Frash�rit:

Ku m�rzen cjapi me zile,
atje i kam ment� e mia.

Si� e kemi theksuar, muzika e zileve dhe k�mbor�ve �sht� quajtur si muzika e p�rhershme e fshatrave shqiptare.

Lit: Tole. Vasil S, �Folklori muzikor-struktur� dhe analiz� II�, Tiran�, 2000; Gjergji, Andromaqi. �Ligj�rata p�r etnologjin� shqiptare�, Tiran�, 2001,

Zogjt� fatidik�:

Zogj t� cil�t me an� t� k�ng�s dhe k�ng�timit t� tyre t� parathon� fatin.
Enci. Si zogj fatidik� n� muzik�n ton� popullore njihen bilbili dhe qyqja. Me an� t� k�ng�s s� tyre ata parathon� fatin p�r t� tjer�t. Nj� nd�r krijimet m� t� hershme ku konstatohet roli i qyqes si zog fatidik �sht� balada �Konstandini dhe Doruntina�.

�ǒka kan zojt si po flasin
Thon: Qysh hec i vdekni me t�gjallin?
Shuj moj motr Zotyn t� vraft,
Nuk kan zojt tjet�r zanat�.�

Nd�r t� tjera, bilbilin si zog fatidik e gjejm� edhe n� goj�dhan�n p�r lindjen e Sk�nderbeut: �Nana e Sk�nderbegit ish kan� met� me yz�r. Nji nat� pa le Sk�nderbegi, e sheh ni and�rr se si kan� shkue me ni bjeshk� t�Shqypnis�. Ish kan� dit� vere. Krejt jeshillik vendi. Prej asaj bjeshke shum� t�nalt� p�e sheh krejt Shqypnin� e rrezueme prej dielli. Vjen ni bylbyl i hijesh�m e i bjen n�krah t�djath� nan�s �Sk�nderbegit e po i knon shum� bukur. Nana e Sk�nderbegit, tu� e ngue bylbylin, s�vanon e k�rset ni pushk�, e kjo tremet e i del gjumi. T�nesrit i len� Sk�nderbegi�. Ferizaj, Kosov�
Jeronim de Rada mblodhi k�ng�t popullore t� arb�resh�ve t� Italis�, t� cilat i botoi tek �Rapsodi t� nj� poeme shqiptare. N� nj�r�n prej k�ng�ve t� mbledhura gjejm� edhe zogjt� fatidik�:

F�rsh�lluan di zoge,
nj� p�rtei, nj� p�rk�tei,
foline njera jat�res:

M� tej, populli, duke besuar n� fatth�nien e zogjve, n� dit�n e Ver�s, ka q�n� zakon q� t� lidhnin goj�n e kafsh�ve apo shpend�ve q� t� mos d�mtonin prodhimet:

�a po b�n aty?
Po lidh goj�n e zogj�ve.
Duhanas, Berat

N� poezit� popullore t� m�poshtme e gjejm� s� bashku fatth�nien e billbilit dhe qyqes:

Iku dimri, erdhi vera,
erdh behari, �eli ferra,
borziloku e tr�ndafili,
mbani vesh �thot� bilbili:
Erdhi vera �eli molla
me sh�ndet robat e holla!

Pse s�k�ndon, ti murga qyqe,
pse s�k�ndon?
Kur t� vij� koha e ver�s,
kur t� mbushet mali gjethe,
mali gjethe, fusha lule,
fusha lule,� fshati trima,
fshati trima, lumi nuse,
lumi nuse, sheshi �upa,
ahere do k�ndonj un�.
Dardh�, Kor��

N� mitologjin� greke p�rmendet falltari grek Melampodi, i cili ishte n� gjendje t� kuptonte k�ng�timin dhe gjuh�n e zogjve dhe t� kafsh�ve. Shiko zogjt� k�ng�tar�.

Lit: �Gjurmime albanologjike�, 1/1971, Prishtin�; �abej Eqrem, �Studime gjuh�sore-V�, Prishtin� 1975; �Lirika Popullore-I�, Tiran� 1988 etj.

Zogjt� k�ng�tar�:

Familje shpend�sh me aft�si p�r t� nxjerr� tinguj dhe melodi prej k�ng�timit t� tyre.
Enci. Sipas �FESH�-it: zogjt� k�ng�tar� q� ndeshen n� Shqip�ri jan� kryesisht t� familjes s� tushave e bilbilave si: tusha k�ng�tare (turdus philomelos), bilbili (luscinia megarhynchos), bilbili i kallamishteve (acrocephalusarundinaceus), gush�kuqi (erithacus rubecula), gardalina (carduclis carduclis), th�ll�za e malit (alectoris graeca) etj. K�ta zogj kan� aparatin e z�rit t� quajtur �sirings�, i cili nga ana funksionale �sht� n� gj�ndje t� moduloj� tingujt me shpejt�si shum� t� madhe. �sht� v�n� re se disa zogj k�ng�tar� k�ndojn� motive melodike shum� t� shkurt�ra dhe disa t� tjer� arrijn� dhe k�ng�time disa minut�she si p.sh laureshat. Ja si e gjejm� tek Naim Frash�rit panoram�n e zogjve k�ngtar�:

Tek k�ndon th�ll�za me gas edhe zogu me d�shir�,
E qyqeja duke qeshur, bilbili me �mb�lsir�,
Tek hapet� tr�ndafili, atje ma ka �nda t� jem,
Bashk� me shpest edhe un� t�ja th�rres k�ng�s e t�ja them.

Sipas �FGJSSH�: bilbili njihet si k�ng�tari m� i mir� nd�r t� gjith� zogjt�.

Dolli marsi, hyri prilli,
me ferman k�ndon bilbili.

K�ng�timi i zogjve k�ng�tar� e n� ve�anti i bilbilit, �sht� imituar edh� n� muzik�n me vegla t� sazeve. Kujtojm� k�tu imitimin e z�rit dhe melodik�s s� bilbilit nga violinisti popullor Ethem Qerimi. Tek L.Poradeci e gjejm� t� p�rdorur si �bilbil par�verak�-mbiem�r cil�sues i nd�rmjet�suar.

Lit: Frash�ri Naim, �Vepra 1�, Prishtin� 1978; �Fjalor i mitologjis��, Tiran� 1987; �Lirika Popullore�, Tiran� 1988 etj.

Zumare:

Shiko fjal�n pip�za.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� veri t� Shqip�ris�, kryesisht n� Shkod�r dhe Lezh�:

N�ato lisa tuj mrizrue
djali k�ng�n tuj k�ndue,
ti, �oban, bjeri zymares
vashat-o ia marrin valles
Blinisht, Lezh�

Nj� interpretues i shquar n� zumare pas viteve �50 ka q�n� Haxhi Saldi-Shkod�r, Elez Selimi-Oblik�, Shkod�r etj.

Zurna:

Em�rtim popullor p�r vegl�n e surles.
Etim. Nga persishtja surna (sur+nej).
Enci. N� k�t� form� e hasim n� Ship�rin� e Jugut. E gjejm� t� nd�rfutur edhe n� poezin� e kultivuar shqipe si n� rastin e poezis� s� Nolit:

Hosanna, o �lironj�s, Mesi, hosanna!
Shtroni udh�n me lule, dafin� e hurma
Brohoritni trumbeta, timpane, zurna
Thirr e zbraz, o gurmas: Hosanna, hosanna!

Zurnaxhi:

Muziktari popullor q� luan n� vegl�n popullore t� zurnas�.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� gjith� Shqip�rin�. N� Fier, n� dhjetvje�ar�t e par� t� shek. XX, nj� zurnaxhi shum� i njohur ishte edhe Pasho Morava, n� Lushnj� Aqif Hamiti dhe Petraq Gjini etj.

Zvura:

Nj� n�ntip i vegl�s popullore t� fuz�s.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Filat t� �am�ris�.

Zyberi Hafsa:

(Tiran� 15.05. 1928 +05.09.1994) -�Artiste e Merituar�-1980.
K�ng�tare e shquar e muzik�s popullore t� qytetit t� Tiran�s e gjysm�s s� dyt� t� shek XX. Shiko gjithashtu z�rin: k�nga popullore qytetare tiranase.

Zyli:

Shkall� muzikore popullore me origjin� orientale e tipit t� dyqahut por vet�m nj� kuint� m� lart.
Enci: Sipas R. Sokolit zyli �sht� perdja e dyt� e ahengut, dhe njihet si perde q� p�rmban k�ng� t� cilat shtjellohen n� regjist�r relativisht t� lart�. Kjo perde gjendet vet�m n� muzik�n e qyteteve t� Geg�ris�, p�rfshi k�tu Shkodr�n, Elbasanin, Kavaj�n, Durr�sin. E r�nd�sishme t� theksojm� �sht� fakti q� pavar�sisht struktur�s s� prejardhur t� shkall�s, formulimet melodike mbi k�t� shkall� n� muzik�n ton� popullore, ruajn� gjurm�t e forta t� origjin�s fshatare t� krijimtaris� muzikore popullore qytetare. Kur e konstatojm� n� form�n zyl, duhet t� kuptojm� nj� k�ng�tar q� k�ndon n� regjist�r shum� t� lart�: �Bylbylit i erdh haberi/ E u �ue n� zyl hava.

Lit: Sokoli. R, �Folklori muzikor shqiptar-morfologjia�, Tiran� 1965; Daija Tonin, Zadeja Tonin, �250 k�ng� qytetare shkodrane�, Shkod�r 2000 etj.

Zyko Demir:

(Gjerb�s-Skrapar-1911 � Skrapar 2 Korrik 1992)
K�ng�tari m� i shquar i iso-polifonis� toske t� Skraparit
Enci. Ka k�nduar k�ng�n popullore qysh n� mosh� t� re kryesisht n�p�r dasma. N� vitet 1960 filloi t� popullarizohej si k�ng�tar s� bashku me grupin e tij t� p�rb�r� nga Mehdi Kushe, Shahin �inarin, Nexhet Hebibasi dhe Agim Carkonji me t� cil�t k�ndoi edhe k�ng�n e shquar �Mbe�� more shok� mbe�� n� Festivalin Folklorik Komb�tar n� Lezh�, Janar 1968. Pas k�saj merr pjes� pothuajse n� t� gjitha aktivitetet e r�nd�sishme komb�tare p�r folklorin n� Shqip�ri deri n� vitin 1983, koh� n� t� cil�n e nd�rpret veprimtarin� p�r arsye sh�ndet�sore. Ka k�nduar n� gjith� Shqip�rin� dhe regjistruar pran� Radio-Tiran�s rreth 50 k�ng� popullore polifonike t� Skraparit dhe Tosk�ris�. Nd�r to p�rmendim �Ju, o malet e Skraparit�, �Tridhjet� e n�nt�, mos ardhsh kurr�, �M�m�dheu�, �P�rtej ur�s s� Qabes� etj. E ve�anta e k�ng�ve t� k�nduara prej tij, lidhet me faktin se i k�nduari i tij si marr�s i k�ng�s, mbart n� linj�n melodike ve�ori t� theksuara instrumentale, �ka e b�n k�ng�n e Xha Demirit mjaft t� ve�ant� dhe nj�koh�sisht shum� t� v�shtir� p�r tu interpretuar nga kushdo. Pas vdekjes s� tij, m� 10 Tetor 1997 ngrihet n� Skrapar shoqata kulturore �Demir Zyko� dhe grupi polifonik q� vazhdon tradit�n e k�ng�s skrapallite me iso t� Xha Demirit.

Lit: Zojzi Rrok, �Dasma n� krahin�n e Skraparit�, buletini i shkencave shoq�rore, 1958, nr. 2, fq. 220-232; �elibashi Tomorr, �Mesazhi i k�ng�s popullore t� krahin�s�, gaz. �Jehona e Skraparit�, 1987, 11 Dhjetor; Resuli B, �P�rse po harrohen k�ng�tar�t popullor�, �Kombi�, 1993, 14 shtator etj.