|
Enciklopedia
- Germa P
|
|
Parambote:
|
Shiko fjal�n bejte.
|
|
Pend�:
|
Cip� e holl� plastike
me t� cil�n i bihet telave t� veglave kordofone.
Enci. N� ndonj� rast, llahutar�t e sazeve t� Shqip�ris� Jugore p�rdornin
edhe pend�n e krahut t� shqiponj�s p�r pend�. N� Kor�� e gjejm� me emrin
tezgane kurse n� Prishtin� me emrin tasjan.
|
|
Perdet:
|
Kufijt� ndar�s t�
bishtit n� veglat muzikore kordofone.
Enci. Zakonisht perdet ndaheshin n� baz� t� temperimit muzikor popullor
i cili p�rputhej me ve�orit� e t� k�nduarit t� �do zone. P�r ndarjen
e perdeve p�rdorej fill plastik.
|
|
Peshrefi:
|
Pjes� muzikore popullore
e ahengut t� Shqip�ris� Veriore.
Enci. Sipas Prof. Sokolit: �peshrefi trajtohet n� trajt� rondoje,
duke p�rs�ritur vazhdimisht element�t e tem�s kryesore. N� ahengun e Shkodr�s
njihen kat�r peshrefe. Dhe me njerin prej tyre fillon edhe vet� ahengu.
Lit: Sokoli Ramadan,
�Folklori muzikor shqiptar-Organografia�, Tiran� 1975 etj.
|
|
Perinet:
|
K�mbor�
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Lum�.
Shiko fjal�n k�mbor�.
|
|
Pilipizg�:
|
Pip�z.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Kor��.
Shiko fjal�n pip�za.
|
|
Pinj�z:
|
Pip�z.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Mok�r-Pogradec.
Shiko fjal�n pip�za.
|
|
Pipe:
|
Pip�z.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Konispol-Sarand�.
Shiko fjal�n pip�za.
|
|
Piskam�:
|
K�ng�tim n� form�
thirrje.
Enci. Piskama karakterizohet nga nj� z� shum� i lart�.
|
|
Pisk�:
|
Shiko fjal�n piskam�.
|
|
Pizg�:
|
Pip�z.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Myzeqe.
Shiko fjal�n pip�za.
|
|
Pizgaxhi:
|
Muziktari popullor
q� luan n� pizg�.
Enci. N� k�t� form� e gjejm� t� p�rdorur tek shqiptar�t e Maqedonis�.
|
|
Pleq�rishte k�ng�:
|
Term i praktik�s muzikore
popullore. K�ng� popullore e k�nduar nga pleqt�.
Enci. N� p�rgjith�si ky tip k�nge shfaqet shum� i ngadalt�. Si k�ng� pleq�rishte
njihen ato t� k�nduara nga grupi polifonik i Gjirokastr�s. Sipas Lasgush
Poradecit n� poezin� e tij �K�nga pleq�rishte� nd�r t� tjera thuhet:
Ja nis me z� t�
shtruar� ja merr me dal-nga-dal�,
Ja thua me t� dhemmshur.. ja thua me t� qar�,
Ja dredh e p�rv�luar� ja zjen� e ja heq zvarr�;
|
|
�Pleqt� e Gjirokastr�s�:
|
Grup popullor polifonik
i qytetit t� Gjirokastr�s i viteve 1950-1980.
Enci. Ky grup njihet ndryshe me emrin �Grupi i pleqve t� Gjirokastr�s�.
Grupi p�rb�hej nga Xhevat Avdalli (1910-)-marr�s, Nustret �arcani,
Javer Erindi (1915) dhe Tolo Njocko (1914-) -kthyesa, Sk�nder Tushe
(1`917-)-hedh�s, si dhe iso e p�rb�r� nga Jonuz Shehu, Demo
�enko, Haseni Kore, Beadin Dobi, Kamber Dudumi, Seit Rondo, Reuf Jaupi
(1923) Vehip �arcani dhe Braho �o�oli. U shqua p�r nj� repertor shum�
t� gjer� t� k�ng�ve polifonike nga t� gjitha trevat e Lab�ris�. N� m�nyr�
t� ve�ant� skalit�n k�ng�n polifonike qytetare q� njihet si �pleq�rishte�.
Nd�r k�ng�t e njohura t� tyre jan� �ǒu mbush mali�, �Birbilenjt� tremb�dhjet�,
�Kurvelesh e Geg�ri� etj. Si grup kan� marr� pjes� n� shum� aktivitete
t� r�nd�sishm� komb�tare duke p�rfshir� edhe F.F.K. Kan� k�nduar direkt
n� val�t e Radio-Gjirokastr�s nga vitet �50 deri n� fund t� viteve � 70.
N� ndonj� rast kan� k�nduar t� shoq�ruar edhe nga formacioni i sazeve.
Nj� tjet�r grup i d�gjuar polifonik nga Gjirokastra, p�rmendet edhe ai
i familjes Daci nga lagja Manalat, grupi iso-polifonik i lagjes Cfak�.
N� nj� foto t� vitit 1938, �sht� fotografuar grupi polifonik i lagjes
Cfak� i veshur me rroba popullore, i p�rb�r� nga Mujo Bebeci, Kamber Kasi,
Kamber Shehu, Mufit Lanko, Avduall Erindi, Fejzo Kasi, Mufit Sinani, Selfo
Bajo, Jonuz Kasi, Muharrem Lekloti, Fail Demo. Regjistrimet muzikore t�
tyre gjenden pran� Radio-Tiran�s dhe Radio-Gjirokastr�s. N� rubrik�n EJ
(Erotike Jugu) t� fonotek�s s� Radio-Tiran�s gjenden edhe k�to k�ng� t�
regjistruara prej grupit t� Pleqve t� Gjirokastr�s:
viti 1956, nr. 14-�Nj�
dit� nga mali dola�; viti 1956, nr. 16-�ǒu mbush mali plot me
rrush�; viti 1957, nr. 17-�ǒu ngre� q� me nat��.
viti 1957, nr. 18-�Mun te sheshi mun te molla�; viti 1959, nr.
30/2-�Th�ll�nz� big� m� big��; viti 1962, nr. 33-�Dola nj� dit�
nga mali�.
viti 1966, nr. 87-�Kur dola n� l�m��; viti 1966, nr. 87/1-�N�
mosh�n 27 vje��; viti 1966, nr. 91-�Hiqe vallen shtruar-o�.
Lit: Vasil S.Tole,
�Folklori muzikor-polifonia shqiptare�, Vol. I, Tiran� 1999; Naxhi
Kasoruho, �Gjirokastra e festivaleve�, Tiran� 2000; Gazeta �Gjirokastra�,
nr 10, Shtator 2000 etj.
|
|
Pifar:
|
Shiko fjal�n cul�
dyjare.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Lab�ri.
|
|
Pingron:
|
fint. K�ndoj
me sok�llim�.
|
|
Pip�z:
|
Pjesa e sip�rme e
vegl�s popullore t� surles.
Enci. Zakonisht pip�za nd�rtohet nga kallami i k�net�s i llojit t� but�.
Pip�za �sht� n� vetvete kallam i dyfisht�.
|
|
Pip�za:
|
Veg�l muzikore popullore
aerofone.
Enci. Kemi dy lloje pip�zash: nj�she dhe dyshe. Pip�zat dyshe gjenden
t� p�rhapura vet�m n� Shqip�rin� Jugore, nd�rkoh� q� ato nj�shet kan�
nj� p�rhapje mbar�komb�tare.
|
|
Pipizane:
|
Glyra.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Krasniqe.
Shiko fjal�n glyra.
|
|
Piskas:
|
fint. B�rtas,
th�rras, sok�llij.
|
|
Pisk�lloj:
|
Piskas, b�rtas.
Enci. Form� q� e hasim n� lidhje me t� k�nduarin e ashp�r n� Kosov�.
|
|
Pitiqe:
|
Pip�z.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur tek arb�resh�t e Italis�.
Shiko fjal�n pip�za.
|
|
Pogonishte:
|
M�nyr� interpretimi
q� n�nkupton se pjesa muzikore �sht� nga zona e Pogonit.
Enci. N� m� t� shumt�n e rasteve b�het fjal� p�r vallen shum� t� njohur
me emrin �pogonishte� n� 2/4 dhe 4/4 e cikla gjendet edhe si pjes� e dyt�
e kabave me klarinet�.
|
|
Polifonike k�ng�:
|
Gjjinia dhe forma
kryesore muzikore e muzik�s polifonike vokale n� Tosk�ri dhe Lab�ri.
Enci. N� rast se n� Tosk�ri kemi vet�m k�ng� polifonike dy z�r�she dhe
tre z�r�she,� polifonia labe ekziston n� tre lloje kryesore: polifoni
me dy z�ra ose dyz�r�she, polifoni me tre z�ra ose trez�r�she, polifoni
me kat�r z�ra ose kat�rz�r�she. N� k�t� v�shtrim, polifonia jon� duket
se e ka zgjidhur drejt sa unitetin e z�rave e po aq diversitetin, pa t�
cilin �sht� shum� e v�shtir� t� krijohen z�ra t� individualizuar. Tek
Lasgush Poradeci gjejm� p�rshkrimin letrar t� nj� k�nge polifonike n�
rapsodin� poetike �Bjen� telat�:
Dh�at�here� n�n�
mal�
Nisi k�nga me -nga-dal�;
Nisi k�ng� e sh�njt�ruar,
E ja mori me t� shtruar�;
E ja drodhi me t� qar�
E ja zjeu� ja hoqi zvarr�;
E pastaj si m� s�u ndje,
Zu t� ngrihet q� p�rdhe
Gjith m� nge� e gjith m� nge�;
E pastaj filloi t� rritet�
E t� ngjitet� e t� ngjitet�
M� me sulm� e m� me jet�
M� p�rpjet� e m� p�rpjet�
Dhe� aq d�shir�- e aq� gas,
Aq� mall l�shovi pas,
Aq me z� t� parpalitur
Pat k�nduar dyke ngjitur,
Sa� q� lart kur fluturoj,
Heshti pak edhe r�nkoj
Dh�u k�put posi p�rroj�
Pa prej kulmit qielluar
Ra p�rposh me t�ul�ruar,
Posi bresh�r i th�rrmuar�
Posi lot i p�rv�luar�
Lit: Shituni S, �Polifonia
labe�, Tiran� 1991; Kruta B �Polifonia dy z�r�she e Shqip�ris�
Jugore�, Tiran� 1991; �aushi Tefik, �Fjalor i estetik�s�, Tiran�
1998; Tole Vasil S. �Folklori muzikor-polifonia shqiptare�, SHBLU
1999 etj.
|
|
Polipentatoni:
|
Fjal� q� n�nkupton
ekzistenc�n e disa shkall�ve muzikore pentatonike brenda nj� krijimi muzikor
popullor.
Enci. Mjaft tipike jan� polipentatonit� vertikale t� zileve t� bag�tive
n� jug t� Shqip�ris�.
|
|
Pono�i Qemal
|
(P�rmet 05.05.1920
� P�rmet 04.02.1979)
K�ng�tar dhe interpretues popullor i k�ng�s dhe muzik�s me vegla t� qytetit
t� P�rmetit.
Enci. Qysh f�mij�, nga i jati-Xhemali m�son shprehit� e para n� vegl�n
e buzukut. Gjat� viteve t� Luft�s s� dyt� bot�rore, n� m�nyr� autodidakte
m�son fisarmonik�n, veg�l t� cil�n e kishin sjell� italian�t n� P�rmet.
Qemali �sht� i pari interpretues n� fisarmonik� q� merr pjes� n� sazet
e Vangjel Leskovikut e m� pas n� ato t� Laver Bariut. Krahas interpretimit
n� fisarmonik�, ai ka k�nduar nj� pjes� t� repertorit t� art� t� muzik�s
popullore p�rmetare s� bashku me sazet e Usta Laverit. Nd�r to, shumica
t� regjistruara pran� Radio-Tiran�s dhe Institutit t� Kultur�s Popullore
p�rmendim �Nj� nat� janari�, �O borzilok�, �T� diel�n sahati tet�, �ǒke
moj zog� q� po qan�, �P�llumb i P�rmetit� etj.
|
|
Postenan�e:
|
M�nyr� interpretimi
q� n�nkupton se pjesa muzikore �sht� nga fshati i Postenanit-Leksovik.
Enci. N� k�t� rast b�het fjal� p�r vallen shum� t� njohur me emrin �postenan�e�
t� interpretuar mjesht�risht nga sazet.
|
|
Prejet�si:
|
Shih fjal�n prer�si.
Enci. M� k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Shpat t� Elbasanit.
|
|
Prekatar:
|
Mjesht�r i interpretimit
n� vegl�n muzikore popullore.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Mal�sin� e Madhe. Shiko gjithashtu
fjal�n usta.
|
|
Prer�s:
|
Z�ri i dyt� n� k�ng�n
polifonike shqiptare.
Shih fjal�n: shqiptare polifonia.
|
|
Progonat�:
|
Term i praktik�s muzikore
popullore.
Enci. Me emrin progonat� kemi stolit� q� zbukurojn� gjoksin dhe
ballin e kalit. Si fjal� del q� tek �Bleta� e Mitkos.
|
|
�P.Bushati�:
|
Shoq�ri kulturore
folklorike shkodrane e viteve �40 t� shek. XX.
Enci. Njihet edhe me emrin �P. Bushati me shok�. Nd�r aktivitetet e saj
do t� p�rmendnim edhe regjistrimet muzikore diskografike t� kryera pran�
�ODEONIT:
����������� 178.����
Moj e Vogela si florini
ab������� 181.����
Fjale me ke cue me ta mbajt besen
����������� 182.���� Ne Shkoder ka ra nje drite
ab������� 183.����
Karajfil bre shpirt
����������� 184.���� Hylli qe del ne Saba
ab������� 185.����
Pika mue c�me goditi
����������� 186.���� C�ka kan syt e mi qe kiajne
ab������� 187.����
Gjyl Vatani
����������� 188.���� Ti qi je Mbreti Myftar
ab������� 189.����
Vall si kenka ba Dyrnjaja
����������� 190.���� Mashallah bukuris s�ate
ab������� 174.����
Buza e JuteNebet Sheqer
����������� 175.���� Krisi topi
ab������� 176.����
Me Dymedhet Mekame
����������� 177.���� Ali Pashe Tepelena
ab������� 179.����
Prej lezetit bukuries
����������� 180.���� Prendvera ka fillue me dale
ab������� 191.����
Elif Nuer
����������� 192.���� Ishin mbledh lulet Davet
ab������� 193.����
Qaf me qaf kendon bilbili
����������� 194.���� Kush doen me pa Percen Taze
ab������� 195.����
Maliq Pasha hypi Atit
����������� 196.���� Ma ven doren mi dore
ab������� 197.����
Nje tube Dranofille
����������� 198.���� Edhe baba po bertet
ab������� 199.����
Kenga e Detit
����������� 200.���� C�ke qe kian i mjeri Bylbyl
ab������� 201.����
Te kam Dash dhe te due
����������� 202.���� Sa me shpejtna vune kamen
ab������� 203.����
Midis ballit me ke nje pike
����������� 204.���� Oso Kuka
ab������� 205.����
Moj Maria e Urumbashit
����������� 206.���� Nene moj Nene
ab������� 207.����
O Sabah Sabah i pare
����������� 208.���� Gjija i Fajes
ab������� 209.����
A din c�ka i ke then gjith kuj
����������� 210.���� Iptida du me fillue
ab������� 211.����
Kur del cuca prej Hamamit (valle)
����������� 212.���� Moj Marangje e moj Lemu (valle)
ab ������ 213.����
Nusja del ne dere (valle)
����������� 216.���� Kenga e Gjylit
ab������� 214.����
Taksim (Pjes� e I.)
����������� 215.���� Taksim (Pjes� e I.)
ab������� 217.����
Tin tue qesh e un tue kja
����������� 218.���� Ti ne Kumull
ab������� 219.����
Kepucet me meste
����������� 220. Elif Falla ra ner arfe
|