Enciklopedia - Germa G

Gajde:

f. Veg�l muzikore aerofone.
Etim: Weigand 22 e nxjerr prej turq-gayda; �abej: n� shqipen gajda mund t� ket� hyr� edhe n�p�rmes serbokroatishtes apo bullgarishtes. Po sipas tij p�r p�rhapjen e fjal�s nga iberishtja n� arabishten e prej k�ndej n� turqishten e n� gjuh�t sllave.
Enci. Gajdja p�rb�het nga shakulli prej l�kure bag�tie t� vog�l, bu�alla e isos dhe pipa e notave. Gajdja tek shqiptar�t �sht� e lidhur ngusht� me kultin e blegtoris�. P�r k�t� arsye, repertori i gajdes p�rkon ngusht� me k�t� sfer� t� jet�s shqiptare. Q� n� koh�t e vjetra sipas Thalloczy: ilir�t k�ndonin k�ng� lufte t� shoq�ruara me fyej e gajde. Sot, gjeografikisht gajdja gjendet e p�rhapur n� Shqip�rin� e Jugut kryesisht n� Tosk�ri, n� rrethet e Beratit, Ku�ov�s, Pogradecit, Gramshit, Devollit, Kor��s, Librazhdit etj. P�rdoret si veg�l solistike n� pjes� t� ndryshme, kryesisht kaba, por edhe si veg�l shoq�ruese n� ansamble me vegla popullore kryesisht n� funksion t� melodis� dhe ve�an�risht t� iso-pedalit. Si veg�l popullore mjaft e p�rdorur dhe e p�rhapur, e gjejm� t� nd�rfutur edhe si �t� panjohur� n� gj� a gj�zat:

������������������������������������� -Qaf� kam
������������������������������������� kok� s�kam
������������������������������������� kat�r shal�sh dhe pa k�mb�
������������������������������������� me frym� dhe i vdekur jam
������������������������������������� as me kocka as me dh�mb�.
����������������������������������������������������������� (Gajdja) Kor��

Shkrimtari Drit�ro Agolli ka shkruar proz�n me titull �Tregim p�r nj� gajde�.

Lit: Ludvig von Thalloczy, �Illyrisch-Albaniche orschungen I�, Munchen und Leipzig 1916; Sokoli. R, �Gjurmime folklorike�, Tiran� 1981; Sokoli R, Miso P. �Veglat muzikore t� popullit shqiptar�, Tiran� 1991; �abej E, �Studime Etimologjike� etj.

Gajdexhi:

Muziktari popullor q� interpreton n� vegl�n e gajdes.
Enci. Nd�r muziktar�t e shquar popullor� q� kan� interpretuar apo edhe interpretojn� n� t� do t� p�rmendja: Safet Begolli-Bilisht, Kor��; Theodor Thomai-Kor��; Sk�nder Feimi-Kor��; Islam Bajrami-Kor��; Fiqiri Islami-Kor��; P. Hysa-Kotjel, Librazhd; Lakmi Hasimi-P�rmet; etj. Kompozitori Tish Daija ka kompozuar k�ng�n e titulluar �Gajdexhiu�.

Gavar/e-ja:

f.       Tip fyelli verior me regjist�r alti.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� rrethin e Kuk�sit.

�G�r-g�re�:

Shiko fjal�n g�rreza.
Enci. N� k�t� trajt� e gjejm� t� p�rdorur n� Devoll.

G�rreza:

 

Mjet paramuzikor i gjinis� idiofone.
Enci. Sipas Sokolit: ajo p�rb�het nga nj� bosht druri i dhemb�zuar q� mbaron si nj� dorez�. Boshtit i bashkangjitet nj� katror prej druri me nj� cop� d�rras� t� holl� n� mes. G�rreza nxjerr tinguj t� that�.

G�rnet�:

Shiko fjal�n �k�rnet��-�klarinet��.
Enci. G�rnet� �sht� fjala popullore p�r vegl�n e klarinet�s. E gjejm� t� p�rdorur gjer�sisht n� folklorin gojor:

Dasm� e madhe me miq shum�,
po ia b�n g�rneta gum.
Lapardha, Berat

G�rnetaxhi:

Muziktari popullor q� luan n� vegl�n e g�rnet�s.
Enci. N� interpretimet n� g�rnet� jan� shquar nj� s�r� muziktar�sh popullore duke filluar q� prej fillimit t� shek. XX. Nd�r ta p�rmendim: n� Shkod�r Gjok� Sara�i, Gjon Gjo Kola, Adem Bori�i, Kol� Tafili, Ndoc Kumria, Xhevat Bori�i; n� Leskovik� Selim Leskovikun, Gaqo Len�n; n� P�rmet Medi P�rmetin, Vangjel Leskovikun, Laver Bariun; n� Vlor� Bilbil Vlor�n; n� Tiran� Remzi Lel�n (�obanin); n� Kor�� Novruz Nuren (Lulushin); n� Pogradec Jashar Kova�in; n� Berat Sybi Beratin,� Demir Sulemanin e shum� t� tjer�.

Lit: Gurashi Kol�, Sheldia Gjush, �Ahengu shkodran�, tek alamanaku �Shkodra�, 1/1961, fq. 210;

Glor�:

Shiko fjal�n glyra.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Pogradec.

Glyra:

Veg�l paramuzikore popullore aerofone.
Enci. Sipas Sokolit: glyra nxjerr tingujt n�p�rmjet dridhjeve t� frym�s s� gjuh�s s� dyfisht�. Glyra b�het nga l�kurat e drunjve n� stin�n e pranver�s. Zakonisht me dru g�shtenje n� form� spiraleje. N� krye vendoset nj� pip�z e dyfisht� q� sh�rben p�r fryrjen e ajrit. Glyrat kan� p�rmasa t� ndryshme. Glyra klasifikohet si mjet muzikor natyral. E gjejm� t� p�rdorur me emra t� ndrysh�m n� vende t� ndryshme.

Goj�bilbil:

Term i praktik�s muzikore popullore.
Enci. Me k�t� fjal� populli p�rshkruan k�ng�tar�t e shquar t� muzik�s popullore t� cil�t dallohen nga t� tjer�t. Tek �FGJSSH� kemi: q� e ka z�rin t� bukur e t� �mb�l si t� bilbilit, q� kendon bukur. Nd�r k�ng�tar�t goj�bilbil populli ka evidentuar edhe Hafize Leskovikun si dhe Lu�ie Milotin.

Gorar�e:

Term i praktik�s muzikore popullore.
Enci. Me gorar�e kuptohet se k�nga, vallja apo melodija me vegla �sht� nga krahina e Gor�s. Shum� e njohur nga folklori muzikor i Gor�s �sht� vallja gorar�e.

�Gramshi fyejt�:

Formacion iso-polifonik me vegla popullore.
Enci. �Fyejt e Gramshit� jan� nd�r formacionet e pakta iso-polifonike me vegla, t� cil�t kan� konsoliduar n� nj� form� specifike t� ekzistenc�s s� iso-polifonis� shqiptare.
Ansambli luan muzik� iso-polifonike m� dy-tre dhe m� shum� z�ra, ku shumica e fyejve pjesmarr�s n� ansamb�l mbajn� iso. Tipi i fyellit �sht� kavall i gjat� me regjist�r alti. Aktiviteti i tyre vazhdon ende. S� fundi pjesmarrja e tyre �sht� regjistruar n� F.F.K-Gjirokast�r Shtator2000, si dhe n� festivalin e veglave popullore n� Butrint, Maj 2000-2001.

Grarishte:

M�nyr� e t� k�nduarit t� k�ng�ve popullore shqiptare.
Enci. Kjo m�nyr� �grarishte� nuk n�nkupton vet�m se k�to jan� k�ng� q� k�ndohen nga gra, por dhe se n� pik�pamje t� tipologjis� k�to k�ng� strukturalisht jan� t� organizuara disi m� ndryshe.

Gresi:

�el�si i lahut�s.
Etim. Nga shqiptimi i shpejt� n� dialekt i fjal�s ngreh�s-gresi.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Mal�sin� e Madhe. Me emrin dyzene kemi �el�sin e veglave muzikore popullore kordofone. Me k�t� em�r e gjejm� n� Kuk�s dhe kuji n� Tiran�.

Grifsh�roj:

Grifsha q� b�n gri-gri.
Enci. Fjal� q� tregon k�ng�n e grifsh�s.

Grinden z�rat:

Shprehje e praktik�s muzikore popullore.
Enci. Grinden z�rat n�nkupton q� nuk ka unitet t� z�rave gjat� interpretimit t� k�ng�s popullore iso-polifonike. E gjejm� t� p�rdorur n� Lab�ri.

Grupi i B�n��s:

Grup i shquar iso-polifonik i fshatit B�n��-Tepelen� i viteve 1970-1990.

Lit: Gjokoli Sejmen, �Grupi i B�n��s,Tepelen�, tek �Z�ri i Popullit�, 1990, 21 Shtator; Shituni Spiro, �Polifonia labe�, Tiran� 1991 etj.

Grupi i Pilurit:

Grup i shquar iso-polifonik i fshatit Pilur i viteve 1960-1990.
Enci. Nd�r k�ng�t m� t� njohura t� tyre jan� �Tundu, bejk� e bardh� tundu�, �Shqip�ri, flak� dyfeku�, �Zoga ka�ake n� mal�, �28 mij� yje� etj.

Lit: Gji�oli Minella, �V�zhgime rreth zhvillimit t� k�ng�s pilurjote�, tek �Vatra e Kultur�s�, 3/1974; Shituni Spiro, �Polifonia labe�, Tiran� 1991 etj.

Gude:

Shiko fjal�n lahut�.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� veri t� Shqip�ris�.

Gubgubi:

Veg�l muzikore popullore membranofone e ngjashme me qypin.

Gur�t:

Vegla popullore idiofone.
Enci. Mjet paramuzikor i p�rdorur nga muziktar�t popullor�. P�rdoren zakonisht duk� p�rplasur dy prej tyre n� ritualet e ndryshme si p.sh kur ndjellin blet�n nga zgjoi etj. Ritmika kumbuese e l�shuar nga gur�t sh�rben si shtrat ritmik p�r melodin� e k�ng�s t� k�nduar nga k�ng�tar�t popullor� t� ritualeve.


Kliko ne njeren nga germat per te pare fjalet qe fillojne me ate germe.

A B C Ç D DH E F G GJ H I J K L LL M N NJ O P Q R RR S SH T TH U V X XH Z ZH

 

 

Kthehu tek faqja kryesore Kthehu tek publikimet Kthehu tek Enciklopedia

Hosted by www.Geocities.ws

1