Enciklopedia - Germa F

Fedhit:

Shiko fjal�n �fyell�.
Enci. N� k�t� form� e gjejm� t� p�rdorur tek shqiptar�t e Kosov�s.

Fejt:

Shum� fyej.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� ciklin e kreshnik�ve mbi lumin Drin.

Fejtar-i:

em. Ai q� i bie fyellit.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� ciklin e kreshnik�ve mbi lumin Drin. Shiko fjal�n fyelltar.

F.F.K i Gjirokastr�s:

Festivali Folklorik Komb�tar- aktiviteti m� i r�nd�sish�m n� fush�n e etnokultur�s mbar�komb�tare shqiptare.
Enci. Megjith�se F.F.K jan� zhvilluar edhe m� p�rpara, F.F.K q� mban emrin e qytetit organizator t� tij, Gjirokastr�s, jan� festivalet q� krijuan tradit�n e k�tij lloj aktiviteti n� Shqip�ri. Festivali i cili i parapriu festivaleve folklorike komb�tare t� Gjirokatr�s �sht� ai i zhvilluar n� Tiran� nga datat 25-27 N�ndor 1959 me sigl�n �Festivali Komb�tar i K�ng�s, muzik�s dhe valleve�. N� k�t� festival kan� marr� �mime p�r her� t� par� solist� popullor� si Laver Bariu, Ndue Shyti si dhe jan� vler�suar me diploma t� ndryshme afro 400 pjesmarr�s. Festivali i par� i Gjirokastr�s u zhvillua n� vitin 1968, prej dat�s 08 deri m� 16 tetor. Pas k�tij festivali t� par� ku morr�n pjes� t� gjitha rrethet e vendit, n� �do pes� vjet (respektivisht 1973, 1978, 1983, 1988), n� kalan� e k�tij qyteti jan� zhvilluar rregullisht F.F.K-t�. N� vitin 1995, F.F.K u zhvillua n� kalan� e qytetit t� Beratit dhe m� Shtator 2000. F.F.K rikthehet p�rs�ri n� qyteti e Gjirokastr�s. Ky festival ka q�n� konceptuar n� form�n e nj� gare folklorike ku deri n� festivalin e vitit 1988 jan� dh�n� �mime dhe flamuj p�r grupet m� t� mira. N� F.F.K t� vitit 1995, me t� drejt� ndryshoi kriteri i vler�simit, duke mos u vler�suar m� folklori por bart�sit dhe interpretuesit e tij.

Lit: �Festivalet folkloristike t� sh�rbejn� p�r ta v�n� n� baza t� sh�ndosha l�vizjen artistike amatore�, gaz. �Z�ri i Popullit�, 1955, 19 Qershor; �Festivali folkloristik i qarkut t� Gjirokastr�s�, gaz. �Bashkimi�, 1955, 3 Korrik;� �P�rfundoi faza e par� e festivalit t� k�ng�s, muzik�s dhe valles�, gaz. Z�ri i Popullit, 1959, 6 gusht; �Festivali Komb�tar i K�ng�s, muzik�s dhe valleve�, tek �Kultura Popullore�, 6/1959; � Me tingujt e lahut�s dhe �iftelis�, tek gaz. �Drita�, 1961, 26 Mars; �F.F.K i Gjirokastr�s�, tek �Vatra e Kultur�s�, 6/1968; Agolli Drit�ro, �Arti i fuqish�m i popullit�, gaz. �Z�ri i Popullit�, 1968, 17 tetor; Paparisto Albert, �Festivalet Folklorike t� Gjirokastr�s dhe krijimtaria muzikore e kultivuar�, tek �Probleme t� zhvillimit t� folklorit bashk�kohor�, Tiran� 1980; U�i Alfred, �Le festival folklorique national 1978��, �Culture populaire albanaise�, 1/1981; Zadeja �esk, �Historia e popullit n� k�ng�n e tij�, �Skena dhe ekrani�, 4/1984; Agolli Nexhat, �Burim vlerash studimore�, rev. �Skena� dhe ekrani�, 1987, nr. 4; �ani Flamur, �Si po p�rgatitet Gjirokastra p�r F.F.K-1988�, �gaz. �Z�ri i popullit�, 1988, 30 Janar; Panajoti Jorgo, Kruta Beniamin, �Festivali Folklorik i Gjirokastr�s 1988- ngjarje e r�nd�sishme e l�vizjes artistike popullore�, �Kultura Masive�, 1987, nr. 3; Sheholli Bahtir, �F.F.K. i Beratit 1995�, �Gjurmime Albanologjike�, Prishtin� 29/1995; Kasoruho Naxhi, �Gjirokastra e festivalit�, Tiran� 2000 etj.

F�jll:

Fyell.
Enci. N� k�t� form� e gjejm� t� p�rdorur tek shqiptar�t e Maqedonis�
Shiko fjal�n �fyell�.

F�shf�rin:

Formim onomatopeik.
Etim. Sipas �abejt: �jep nj� zhurm� t� leht� gjethi (i that�) kur fryn er�, f�rsh�llen era n�p�r gjethet (e thata)�; edhe f�shf�rit, f�shf�rim�. F. �zhurma vet�.
Enci. E gjejm� t� p�rdorur edhe nga Drit�ro Agolli n� form�n: f�shf�rima e pem�ve.

F�rsh�llej:�����

F�rsh�llej �vish�lloj; f�rsh�llim� f.,, vishk�llim�.
Etim: Sipas �abej: T� gjitha k�to nuk jan� ve�se formime onomatopeike. G.Meyeri fjal�n f�rsh�llej bashk� me format f�sh�llij, v�sh�llij, v�rsh�llej, v�sh�lloj, vishlloj, fishlloj, v�rsh�llej, f�rsh�llej �e me v�rsh�llim m. i spiegon me nj� metetez� t� vjet�r t� lat. Sibilare, po duke pasur ndikuar dhe *friscjare.
Enci. Sipas Prof. Sokolit: nga t� f�rsh�llyerit , nga kjo muzik� trupore, z�n� fill shum� vegla t� gjinis� aerofone. F�rsh�llimet e zakonshme jan� n�p�rmjet buz�ve, por kemi edhe ato me an� t� gisht�rinjve. Melodit� e nxjerra nga f�rsh�llimat,� i gjejm� t� nd�rrfutura edhe n� melodi dhe pjes� t� tjera me vegla muzikore popullore. F�rsh�llimat jan� p�rdorur p�r arg�tim por dhe p�r nevoja t� dobishme. Tek arb�resh�t e Italis� e gjejm� n� form�n frushullenj.

Fieta:

Gjethe.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur tek arb�resh�t e Italis�. Shiko fjal�n flet�.

Lit: Renis Aleksandro, �Veglat dhe muzika n� trev�n arb�reshe�, �Kultura Popullore�, 1/1984 etj.

Fifis�:

Pip�za.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� �am�ri.
Shiko fjal�n pip�za.

Figan:

f.       Qaj, b�rtas.
Enci. Shiko fjal�n gj�ma.

Fili�:

Tund�si i trobolic�s.
Enci. Fili�i �sht� nj� bisht druri i gjat�, q� p�rfundon n� maj� me nj� rrotullame t� drunjt�, me an� t� s� cil�s rrihet qum�shti. Efekti tingullor q� prodhohet prej goditjeve t� fili�it �sht� mjaft karakteristik. N� disa raste p�rdoret p�r t� shoq�ruar k�ng�t rituale t� bujq�sis�. Me k�t� em�r e gjejm� t� lokalizuar n� jug t� Shqip�ris�.

Lit: Tase Pano, �Visaret e Kombit�, V�ll. XII, Tiran� 1941 etj.

Filikack�:

Pip�za.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Gjakov�.
Shiko fjal�n pip�za.

Filja Hysen:

Studiues i muzik�s popullore shqiptare i gjysm�s s� dyt� t� shek. XX.
Enci. Lindi n� Tiran� m� 05/11/1935. Arsimin e ul�t dhe at� t� mesem i kryen n� qytetin e lindjes. P�r shkak t� pasionit p�r muzik�n ndjek konservatorin e Prag�s, studime t� cilat p�r arsye t� prishjes s� marr�dh�nieve t� Shqip�ris� i p�rfundon n� Konservatorin e Tiran�s m� 1966 n� deg�n e teoris� s� muzik�s. P�r disa koh� punoi si redaktor n� Radio-Tirana, si pedagog n� Liceun Artistik �Jordan Misja�, dhe si pedagog i jasht�m pran� Konservatorit t� Tiran�s. N� vitin 1972 deri m� 1993, koh� kur doli n� pension punoi si punonj�s shkencor pran� Institutit t� Kultur�s Popullore (IKP) pran� Akademis� s� Shkencave. N� k�to vite shtrihet aktiviteti i tij studimor mbi kultur�n muzikore popullore. Shkruan artikuj studimore, monografi, mbledh dhe transkipton me dhjetra e qindra nj�si folklorike n� terren si k�ng�, melodi popullore, etj si dhe merr pjes� me kumtesa n� takime komb�tare dhe nd�rkomb�tare mbi folklorin. Hysen Filja p�r pun�n e tij studimore �sht� vler�suar me �mime t� ndryshme.

Studimet kryesore:
�K�ng�t polifonike kund�r Tanzimatit�, N�ntori 9/1967;� �Evolucioni i k�ng�s polifonike labe�, N�ntori 11/1977; �Tipare t� reja t� k�ng�s polifonike labe�, �Studime filologjike�, 2/1977; �Gjurm� t� lashta n� k�ng�n e burrave t� Lab�ris�, �Studime historike�, 1/1981; �V�zhgime rreth folklorit muzikor t� Shqip�ris� s� mesme�, Kultura Popullore 1/1986; �T� dh�na rreth nj� balade�, Kultura Popullore 2/1987; N� k�rkim t� filles�s intonative t� k�ng�s son�, Kultura popullore 2/1989; �P�r nj� zhan�r t� lasht� t� muzik�s son� popullore�, Kultura popullore 2/1990; �K�nga e epik�s historike t� Shqip�ris� s� mesme�, Kultura Popullore 2/1991 etj.

Monografi:
�Tefta Tashko Ko�o�, Tiran� 1972; �K�nga popullore e Shqip�ris� s� mesme�, Tiran� 1991. Ka gati p�r botim monografit�:� �Artisti i Popullit Isuf Myzyri�, �Folklori muzikor i Shqip�ris� s� mesme� dhe p�rmbledhjen �Studime p�r folklorin muzikor shqiptar�.

Filmat me objekt muzik�n popullore:

Deg� e kujtes�s historike, dhe e vazhdim�sis� komunikative t� folklorit muzikor shqiptar, kjo krahas diskografis� muzikore popullore.
Enci. Datat e para t� regjistrimeve filmike me objekt muzik�n popullore dhe traditat shqiptare n� p�rgjith�si, koin�idojn� me regjistrimet e para t� muzik�s popullore shqiptare n� disqe. Me sa dim� deri m� sot, t� par�t jan� v�llez�rit Manaki, t� cil�t n� vitin 1906 kan� regjistruar filmin e shkurt�r dokumentar �Lojna e kostumeve popullore� si dhe kan� b�r� xhirime t� k�saj natyre n� qytetet e Kor��s, P�rmetit, K�lcyr�s dhe Janin�s. M� 1913 amerikani William Hovard xhiroi n� Shqip�ri zakone, tradita e kostume popullore. Shoq�ria gjermane �Kabinetfilm� xhiroi m� 1932 nj� film dokumentar me z� q� shoq�rohej me muzik� origjinale popullore. M� 1936 regjizori gjerman Karl Gelberman xhiroi filmin �Nje udh�tim �nd�ronj�s n�p�r Shqip�ri�, me pamje nga Kor�a, Ohri etj,. ku jepeshin edhe pamje t� kostumeve e zakoneve dhe valle e k�ng� popullore. K�tu p�rmendim edhe filmin e gjat� dokumentar �V�llam�t�, t� xhiruar p�rs�ri nga gjerman�t, t� mbushur me legjenda e folklor. N� nj� film t� �Luce�-1940, jepen nj� grup vajzash ho�ishtare t� veshura me kostume popullore. Supozohet q� formacione sazesh t� jugut dhe t� atyre t� Shqip�ris� s� mesme, t� jen� filmuar n� filmat e viteve �20-�30, e ve�an�risht n� dasm�n e mbretit Zog. N� Arkivin e Filmit kemi disa dokumentar� t� tjer� me interes rreth traditave muzikore. Nd�r ta p�rmendim dokumentar�t e para�lirimit q� gjenden n� numrin x-III/1-344 i viteve 1914-1916, x-III/1-343 i vitit 1928 ku trajtohen aspekte nga dasma beratase, I/2-343 i vitit 1949 dhe I/1-15 i vitit 1950 me pamje nga festivalet folklorike, I/1-8 i vitit 1949, etj. Nj� dokumentar mjaft interesant �sht� edhe ai me titull� �K�ng�t e z�mr�s� i Kinostudios �Shqip�ria e Re�, prodhim i vitit 1990. Nj� film artistik i vecant� kushtuar muziktar�ve popullor�, �sht� filmi �Gjeneral gramafoni�, me regji t� Viktor Gjik�s etj.

Lit: Abaz Hoxha, �Arti i shtat� n� Shqip�ri�, Tiran� 1994

Fishkarualli:

Pjes� e vegl�s muzikore t� fyellit arb�resh.
Enci. Fishkarualli �sht� kallami i fyellit.

Fishk�lloj:������

Vishk�lloj. �f�rsh�llej�; fishk�llim� f. vishk�llim m. �f�rsh�llim�.
Etim: sipas �abej �sht� fjal� onomatopeike me kompleksin fsh ashtu si f�rsh�llej, frushkull, frushull, fshikull etj. Fshilloj vishlloj e f�rsh�llej nuk rrjedhin nga latinishtja, si mendon G.Meyeri 112.
Enci. N� praktik�n muzikore popullore gjejm� krijime muzikore t� interpretuara t�r�sisht me an� t� fishk�llim�s. Nj� nd�r k�ta muziktar� popullor� �sht� edhe Shaban Peso�ani nga fshati Ladorisht, i cili dallohet p�r k�t� m�nyr� t� ve�ant� interpretimi.

Lit: Murtishi Kaim, �Ladorishti, histori dhe tradita�, Strug� 2001 etj.

Flet�:

Veg�l paramuzikore aerofone.
Enci. Zakonisht p�rdoret fleta e ahut mbi t� cil�n ushtrohet frym� me presion. Me flet�n mund t� nxirren melodi t� ndryshme, kryesisht fishk�llima. Melodit� e flet�s i gjejm� t� shoq�ruara edhe me vegla kordofone. Tek arb�resh�t e Italis� e gjejm� me fjal�n fieta.

�Folk Area�:

Festivali i par� folklorik nd�rkomb�tar i organizuar n� Shqip�ri.
Enci. �Folk Area� u zhvillua nga data 24-27 tetor 2000 n� Pallatin e Kongreseve n� Tiran�. N� t� morr�n pjes� Shqip�ria-�A.K.V.P�, Bosnj�-Hercergovina-�Saobracajac�, Bullgaria-�Pirin�, Kroacia-�Lado�, Egjypti-�Port Said� Greqia, Italia-�Danza-Nova�, Maqedonia-�Tanec�, Turqia-�Kadikoy�, Rusia-�Sibirskie Vykrutasy�, Spanja-�Dos Hermanos�, Amerika-�Zonjat e Hijshme�, Rumania-�Semenicul�, Sllovenia-�Iskraemeco�, Mali i Zi-�Buda Tomovi�� dhe Brazili-�Magia Brazil�. Juria e festivalit e drejtuar nga Prof. Ramadan Sokoli, vler�soi me �mimin e madh t� festivalit �Doruntina e Art�, ansamblin e Kroacis�. Me �Doruntin�n e argjend�, u vler�sua Shqip�ria, Maqedonia, Bullgaria dhe Turqia.

Folla:

Pjes� e vegl�s popullore t� surles.
Enci. Folla zakonisht punohet nga nj� material plastik. Muziktar�t popullor� mb�shtesin buz�t mbi foll� gjat� interpretimit t� pjes�ve muzikore popullore. Sipas Misos: folla mb�shtetet mbi rendelen e ngjitur n� bishtanik.

F�oll:

Fyell.
Enci. N� k�t� form� e gjejm� n� t� folur�n e shqiptar�ve t� Ukrain�s. Shiko fyell.

Lit: Voronina i, Domosileckaja M, Sharapova L, �E folmja e shqiptar�ve t� Ukrain�s�, Shkup 1996.

Flojere:

Floere f. �fyell�.
Etim: Sipas �abej: G. Meyeri 108 sheh k�tu nj� fjal� me gurr� shqiptare. Miklosichi (Wanderungen der Rumunen 23) konstaton p�rhapjen e k�saj fjale �gati kudo ku kan� shkuar barinjt� endacake rumun� dhe burimin e saj e gjen n� gjuh�n shqipe, duke e lidhur k�tu me fryj.
Enci. Po sipas prof. �abej: n� form�n flojere e hasim tek De Rada, (Poesie albanesi III 160) flore pl. �pipeza, zamare�; n� form�n flerexhi m. � ai q� i bie fyellit, fejtar� e gjejm� tek Hahni.

Fyell:

m. Veg�l muzikore aerofone e nd�rtuar kryesisht n� dru por dhe n� tuba metalik�. Kemi raste kur e gjejm� edhe t� nd�rtuar me kockat e shpend�ve, zakonisht t� shqiponjave.
Etim: Sipas �abej: fjal� me etimologji fort t� diskutuar; G.Meyeri (f. 108 Alb. Studien V 76): fyell me fyejt e hund�s, fej�z e hund�s, me floere flojere f. �fyell�, flerexhi m, �fejtar�, kal. ( te de Rada) flore pl. �pip�za zamare� e me fulistra pl. �fyej� n� shqipen e Greqis� e bashkon me rum. fluier, arom. Fluiara flueara, �fyell i bariut� a fluiera �me i ra fyellit�.
Enci. Sipas Sokolit: dikur vegla muzikore, fyelli, lidhej me kultin falik. Nj� nga d�shmit� m� t� hershme p�r p�rdorimin e fyellit nga ilir�t e gjejm� n� vepr�n e historianit grek Straboni. M� pas e hasim n� vargjet e ciklit t� kreshnik�ve n� veri t� vendit. Tek epi �Omeri i Ri�, ku vajza vishet si djal�, ajo vihet n� prov� kur duhet t� luaj� n� fyell apo n� lahut�. N� Greqin� e lasht� fyelli thirrej auolos i cili u fut nd�r grek�t prej kolonive t� Azis� s� Vog�l.� N� vitin 1744, piktori Konstandin Shpataraku pikturon n� kish�n e Sh�n Thanasit n� Voskopoj� nj� bari t� vog�l duke i r�n� fyellit. Po n� k�t� vit, kemi edhe nj� pun� t� Zograf�ve ku paraqiten dy barinj duke i r�n� fyellit, s� bashku me tuf�n e bag�tive. Fyelli �sht� vegla me p�rhapje n� t� gjith� hap�sir�n etnokulturore shqiptare. P�r k�t� arsye ai ekziston n� dhjetra tipe dhe regjistra t� ndryshme. Gjendet i p�rdorur si veg�l solo, i nd�rfutur n� formacione t� tjera me vegla, si dhe n� ansamb�l fyejsh si ata t� Gramshit. N� jug b�n pjes� n� formacionin e sazeve n� rolin e �prer�sit� t� melodis� kryesore, nd�rsa n� veri e gjejm� kryesisht n� p�rb�rje t� formacioneve me vegla kordofone dhe membranofone. Vegl�n e fyellit e gjejm� t� p�rdorur edhe n� folklorin gojor. Nj� shembull t� ve�ant� kemi me �Balad�n e Tan�s�, por kemi edhe� raste t� tjera:���

��� ������������������� Se� e kemi nj�z�
��� ������������������� Se� i kemi pes�
��� ������������������� t� na b�hen gjasht�
�� �������������������� gjasht� vrima i ka fyelli.
��� ������������������������������� ������������� Devoll

Fyellin e gjejm� t� p�rdorur edhe me funksione magjike-jasht�muzikore si n� poezin� popullore t� m�poshtme:

Ishte� i fush� e gjat� e gjan�,
lajthij-o,
ishin tre bari me gja,
kishin tre fije n� brest.
Kur i bijshin fyllit par�,
�ohshin gjaja me ngran� bar;
kur i bijshin fyllit dyt�,
�ohshin gjaja me ngran� kryp�;
kur i bijshin fyllit tret�,
�ohshin gjaja me pi vet�.
����� ��������� Gjinar, Elbasan

Kemi gjithashtu edhe poezi dhe tregime t� kushtuar fyellit nga shkrimtar�t tan� t� njohur si Naim Frash�ri, Andon Zako �ajupi, Asdreni, Dhimit�r S.Shuteriqi, Martin Camaj, Fatos Arapi, Ismail Kadare,� etj. Ja disa vargje nga poezia e Naim Frash�rit me titullin �Fyelli�:

Pa d�gjo fyellin �thot�
Tregon m�rgimet e shkreta,
Qahet nga e zeza bot�
Me fjal� t� v�rteta

Gjithashtu, fjal�n fyell e gjejm� t� p�rdorur edhe n� vende t� tjera. �Fyell i Dibr�s� quhet pjesa e par� e V�ll. XI t� �Visareve t� Kombit�, botuar m� 1944 me parath�nie nga Haki St�rmilli. Prej vitit 2000, n� amfiteatrin e qytetit antik t� Butrintit zhvillohet festivali i veglave muzikore popullore �Fyelli magjik�. Me f�jll e gjejm� t� p�rdorur n� fshatin Re�an t� shqiptar�ve t� Maqedonis�; me fjal�n darvira e gjejm� t� p�rdorur nga arvanitasit e Greqis� ; me fjal�n rrishinjaull ose rrusinjuall tek arb�resh�t e Italis� etj.

Lit: Straboni, �Geographica�, tib. VII, kap. 316; Buzuku Gjon, �Meshari�, Tiran� 1968; Maksimilian Lambertz, �Epika popullore e shqiptar�ve�, tek ���shtje t� folklorit shqiptar�, nr. 6, Tiran� 1998; �Melodi dhe valle popullore instrumentale�, Tiran� 1969; Sokoli R, �Metod� p�r fyell�, Tiran� 1970; Sokoli R, �Gjurmime folklorike�, Tiran� 1981; Frash�ri N �Vepra 1�, Prishtin� 1978; �Lirika Popullore-I�, Tiran� 1988; Miso P, �Muzik� popullore instrumentale�, Tiran� 1990; Tole Vasil S., �Sazet muzika me saze e Shqip�ris� s� Jugut�, Tiran� 1998; Sokoli Ramadan, �Goj�dhana e p�rrall�za t� bot�s shqiptare�, Tiran� 2000 etj.

Fyelltar:

Muziktari popullor q� luan n� fyell.
Enci. Qysh prej mitologjis� son� njihen rastet e interpretimeve magjike t� fyelltar�ve n� fyell, interpretime t� cilat ndikonin n� rrjedh�n e jet�s dhe vendim marrjet e njer�zave. K�tu p�rmendim t� gjitha ato goj�dhana, legjenda dhe ballada t� cilat lart�sojn� interpretimet n� fyell. Nd�r to p�rmendim �Gurin e virgj�resh�s�, �Balad�n e Tan�s�, �Ligj�rat�n e fyellit� etj. Si fyelltar i par� mbahet Pani, i cili sipas Sokolit: Pani, pajtori i barinjve, kullotave dhe kopeve, ishte me prejardhje ilire. Si muziktar� t� shuar popullor� n� interpretimin n� fyell p�rmendim: Gjika nga Fajza-Has; Avni Hoxha-Devoll; Azem Nelo-Kuk�s; Pano Saro-Suh�, Gjirokat�r; Petref Zenelaj-Hekal, Fier; Sybi Ferollari-Zhep�, Skrapar; Razip Buxheli-Ku�, Vlor�; A.Balliu-Funar�z, Librazhd; F.Dullovi-Biceps, Ka�anik; M.Prebibaj-Curraj i Ep�rm,Tropoj�; M.Smajlaj-Ni�k,Shkod�r; Nikoll Pjetri-Ishull Lezh�; Musa Budo-Picar, Gjirokast�r; Laze Nora-Fush� Bardh�, Gjirokast�r, Luiz Dine-Bulo, Gjirokat�r; Shaqir Miloja-Shkod�r; Ymer Neli-�Artist i Merituar�-Burrel etj. Mitologjia greke p�rmend Marsiasin, si fyelltarin m� t� shquar t� koh�ve antike ( i cili me fyellin e tij b�ri gar� edhe me lir�n e Apolonit, i njohur si mbrojt�si i muzik�s), si dhe �fyellin e Panit�, mbretit t� pyllit. Shkrimtari Dh. Shuteriqi ka shkruar tregimet �Pani nga Kaonia� dhe �Fyelli i Tan�s�. Tek arb�resh�t e Italis� e gjejm� n� form�n florexhi.

Lit: Bogdani Ramazan, �Folklori koreografik i Hasit�, Tiran� 1977; �Fjalor i mitologjis��, Tiran� 1987 etj.

Fyte:

Pjes� e vegl�s popullore t� cul�s �dyjare.
Enci. Fytja �sht� gryka e cul�s dyjare. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Lab�ri.

Fuga:

Nj� n�ntip i vegl�s popullore t� fuz�s.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Skrapar.

Fustan:

Pjes� e vog�l e vegl�s muzikore popullore t� llahut�s.

Fuz�:

e.f. Veg�l paramuzikore e p�rdorur nga f�mij�t.
Enci. Nj� cop� d�rras� e shesht� lidhet n� nj� fill t� gjat� e t� fort� dhe q� v�rtitet me forc�. Nga kontakti me ajrin prodhon nj� zhurm� karakteristike. Sipas Sokolit me k�t� em�r gjendet n� Iball� t� Puk�s.

Fuzga:

Em�rtimi p�r� vegl�n popullore t� fuz�s.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Dukagjin.