Enciklopedia - Germa D

Dahire:

Shiko z�rin: �dajre�.

Daiu Mexhit:

Mbledh�s dhe transkiptues i� folklorit muzikor shqiptar i gjysm�s s� dyt� t� shek. XX.
Enci. Mexhit Daiu s� bashku me Eftim Dherin, regjistrohen nd�r t� par�t mbledh�s dhe transkriptues t� folklorit muzikor shqiptar. Atyre ju njihet merita e hedhjes s� bazave t� arkivit muzikor t� Institutit t� Kultur�s Popullore. Merit� e tyre �sht� gjithashtu edhe botimi p�r her� t� par� i disa transkriiptimeve me muzik� popullore shqiptare. Nd�r to ve�ojm� botimin me transkriptime �K�ng� popullore dashurie�, Tiran�, 1965 dhe �250 k�ng� popullore dasme�, Tiran�,1966. Shiko z�rin:� transkiptimet e muzik�s popullore.

Dajre:

f.� Veg�l e muzik�s popullore, tambura, def.
Etim. �abej: prej turq. daire �rreth; dajre� (kjo prej arabishtes), e cila ka shkuar n� gjith� gjuh�t ballkanike.
Enci. Dajre-defi ka nj� p�rdorim n� gjith� hap�sir�n etnomuzikore shqiptare. N� Jug t� Shqip�ris� �sht� e nd�rfutur brenda formacionit t� Sazeve, nd�rsa n� Veri t� saj e gjejm� edhe n� bashk�jetes� me vegla t� tjera popullore.

�������������� �������� Fal� me sh�ndet bilbilit
� ��������������������� Fal� me sh�ndet bilbilit,
� ��������������������� t`na d�rgoj� dajren
� ��������������������� t� na luaj� nusja...�����������
����������������������������������������������� Potkozhan,1960

�������������� �������� -Dum e dum-o po bjen defi
� ��������������������� t�lumet na, na erdh shin Gjergji,..
��������������������������������������� �������Llap-Podujev�,� 1976.

Tek shqiptar�t e Maqedonis� e gjejm� edhe me trajt�n �dahire� dhe �tagiar�.. E gjejm� t� p�rdorur edhe n� poezin� e kultivuar shqiptare. Sipas Ali Asllanit: s�paska m� mir� valle, se k�to me defe. N� muzik�n e kultivuar shqiptare ka nj� p�rdorim specifik t� k�saj vegle p�r shkak t� timbrik�s origjinale, si n� rastin e vepr�s p�r orkest�r simfonike t� kompozitorit Thoma Gaqi �Valle me dajre�, dhe �Kontrast� variacion simfonik t� Vasil S.Toles. Nj� k�ng� mjaft e njohur popullore e k�nduar n� Shqip�rin� juglindore quhet �Po bien tri dajre�. E gjejm� edhe si mbiem�r si n� rastin e dajrexhiut t�njohur shkodran t� shek. XIX� Temo Dajrja.

Lit: Miklosich TE I 280, I 26, II 99, G. Meyer 59, Kraelitz- Greifenhorst 15v., Lokotsch 464, DLRM 213, Skaljic 205, Skok ER I 375, Papahagi 461 etj.

Dajrexhi:

Muziktari popullor q� interpreton n� vegl�n e dajres.
Enci. N� Shkod�r dajrexhinj shum� t� d�gjuar kan� q�n� Temo Dajrja, Zef Spolatria, Filip Koleka, Dush Top�ia, Adem Mani. Duhen p�rmendur edhe Krenar Mane i sazeve t� Laver Bariut; Xhevit Metani i sazeve t� Fierit, ai i sazeve t� Delvin�s, Ku�ov�s etj.

Lit: Gurashi, Kol�, Sheldia. Gjush. �Ahengu shkodran�, alamanaku �Shkodra�, 1961, nr. 1,� fq. 210 etj.

Dang:

onomat.
Enci. Fjal� tingullimituese p�r t� shprehur efektin tingullor t� goditjes s� disa veglave idiofone si p.sh k�mbana.

Darabuk:

e.m., Veg�l membranofone.
Enci. Darabuku �sht� si nj� qyp i hapur nga fundi dhe n� krye ka nj� l�kur� t� tendosur. Darabukut i biet me t� dy duart. P�rdoret kryesisht n� muzik�n popullore t� qyteteve t� Shqip�ris� Q�ndrore dhe Veriore.

Lit: Sokoli. R,� �Gjurmime��, Tiran�, 1981 etj.

Darvira:

Fyelli i arvanitasve t� Greqis�.
Enci. Shiko z�rin:� fyell.

Daulle:

f.       Lod�r, veg�l popullore membranofone.
Etim: �abej: prej turq. davul (kjo prej arabishtes), e cila ka hyr� dhe n� t� tjera gjuh� ballkanike. Emri� i agjentit daullxhi, daullar, daulltar m.
Enci. Sipas Prof. Cek�s: njoftimin e par� e kemi nga Atheneu (XIII fq. 10) i cili shkruan se Olimpia (n�na e Aleksandrit t� madh), u l�shua n� m�nyr�n bakhike, me daulle. Del gjithashtu dhe n� veprat e De Rades (Giordano) si dhe n� poezin� popullore arb�reshe t� Kalabris� (etimologji e gabuar te Kamarda II 151) Prandaj �sht� nj� nga huazimet e vjetra turke t� shqipes, dep�rtuar para shtegtimit shqiptar p�r n� Itali. N� Shkod�r me emrin �Daulla� thirrej orkestra frymore e Frano Ndoj�s, fundi i shek. XIX fillimi shek XX. N� Kosov� e gjejm� n� trajt�n nok�l. E gjejm� t� nd�rfutur edhe n� folklorin gojor:

- �`deshe te lejmoni i bardh�
� ��������������������������������� M� d�rgon djal� beqari,
� ��������������������������������� D�rgoi krushq e daulle,
� ��������������������������������� Kalin me shal� e me lule�
����������������������������������������������������������� Zhulat, Gjirokast�r, 1980

- Na vjen nj� haber i bukur
� ��������������������������������� Binin daullet p�rjashta
� ��������������������������������� binin xhing�r, xhang�r, xhania.�
����������������������� � ��������������������� ����������� Pogradec, 1958

Gjithashtu e gjejm� t� p�rdorur edhe n� fjal� t� urta si p.sh:� �Bie daullja n� vesh t� shurdhit�. N� let�rsin� artistike shqiptare, I. Kadare ka krijuar edhe simbolik�n e daulles n� disa prej verpave t� tij. Nj�rin prej romaneve t� tij e ka titulluar �L�kura e daulles�. N� romanin �K�shtjella� kemi �daullet e shiut�, dhe n� ndonj� rast tjet�r gjejm� edhe �Kull�n e daulleve�.

Lit: �Daulla popullore�, gaz. �Besa Shqyptare�, 1914; Miklosich TE I 282, TEN� I� 27, II 100, G.Meyer 62. Kraelitz-Greifenhorst 16, Andriotis 231, Skaljic 207, Papahagi 463, BER I 322; Kadare. Ismail, �Gjakftoht�sia�, Tiran�, 1980; Sokoli. R, �Gjurmime folklorike�, Tiran�, 1981; Mehmet, Halimi, �Leksiku i pasivizuar etnofolklorikn� shprehjet frazeologjike�, �Studimi etnografik i ndryshimeve bashk�kohore n� kultur�n popullore shqiptare�, Prishtin�, 1990; Ceka, Neritan. �Ilir�t�, Sh.B.L.U,� 2000 etj.

Daullexhi:

Muziktari popullor q� luan n� vegl�n e daulles.
Enci. E gjejm� edhe n� trajt�n daulltar. Nj� daullexhi shum� i njohur ka q�n� Xhemali To�illa i Kuk�sit;� Lul Cara i A.K.V.P; kat�r daullexhinjt� e Ansamblit t� Karadakut-Kosov� etj.

Def:

Dajre.
Enci: Me fjal�n def e gjejm� shum� t� p�rdorurn� sazet e Shqip�ris� s� Jugut. Gjithashtu e konstatojm� t� nd�rfutur edhe n� folklorin gojor:

Dasm e madhe me miq shum�
Po ja b�n defi bum.(Lapardha, Berat)

Shiko z�rin: dajre.

�Demka& H�:

��Demka & Hajro� , bab� e bir, k�ng�tar� t� shquar t� sazeve t� Kor��s t� viteve �20-40 dhe interpretues virtuoz� n� violin�.
Enci: I pari �sht� Hajroja me violin� (babai i Demk�s), dhe para tij ishte i jati i Hajros-Ibrahimi me violin�. Hajroja hodhi i pari far�n q� brenda familjes s� tij t� mbinte shoq�ria e sazexhinjve �Demka & Hajro�. Vitet intensive t� veprimtaris� s� Hajros si sazexhi p�rfshihen nd�rmjet 1890-1920, s� bashku me Qamilin e Fam�s, Arifin me llaut� dhe k�ng�tar etj. P�rve� krijimit t� shoq�ris� �D&H�, Hajros i njihet edhe krijimi dhe interpretimi i �T� qar�s s� Hajros� apo �Kabaja e Hajros�, e cila mbahej si himn i asaj kohe. Hajroja vdiq m� 1920. T� tre djemt� e tij, duke filluar me Demk�n, Shefk�n dhe Rushanin, u b�n� sazexhinj t� njohur t� viteve 1920-1950. Demka renditet nd�r m� t� shquarit sazexhinj t� qytetit t� Kor��s (1920-1950). Vazhdoi tradit�n e t� gjyshit dhe babait t� tij, dhe s� bashku me sazet e Cilo Qorit pat�n ndikimin m� t� fuqish�m p�r konsolidimin e muzik�s popullore qytetare kor�are. Ishte aq i njohur p�r vlerat e tij saq� shoq�ria �D&H� u b� formacioni i par� popullor q� mori pjes� n� nj� ceremoni mbret�rore, si� ishte dasma e Mbretit Zog. Po me sazet, Demka gjat� nj� turneu n� Itali n� vitin 1938, zgjoi interesin e shoq�rive diskografike italiane dhe afirmoi veten si nj� virtuoz i llojit t� tij. Ky �sht� tregues i nj� cikli t� plot� q� tradita t� p�rcillej m� tej. N� vitet �20 Demka ka patur n� sazet e tij Xhemal Gajden nga P�rmeti me violin�, Qamilin e Fam�s me g�rnet�, Ki�o Pod�n, Malk�n, Qerimen� me dajre dhe k�ng�tare, Sherifin me llaut� etj. Pas viteve �30, �40 v�rejm� z�vend�simin e brezit t� vjet�r dhe daljen e t� rinjve si Sk�nder Xhelin me g�rnet�, t� pasuar nga f�mij�t e shumt� t� Demk�s, nd�r ta p�rmendim Sazanin dhe Abazin me fisarmonik�, etj. Atyre si� thuhet n� popull: babai �U kishte futur n� gjak muzik�n�. Me sazet, Demka aktivizohej kryesisht n�p�r dasma dhe n� lokalet q�ndrore t� Kor��s. Regjistrimet diskografike i kan� b�r� kryesisht pran� �ODEON-it�,por nj� pjes� e tyre ka q�n� regjistruar edhe pran� Radio-Tiran�s dhe m� von� tek Radio-Kor�a �Demka vdes n� vitin 1947.� Nj� nd�r tiparet m� dalluese t� repertorit muzikor t� sazeve t� k�tij qyteti p�r k�t� periudh�, ka q�n� mbizot�rimi i repertorit muzikor me vegla n� krahasim me at� vokal. Ky fakt e ka nj� shpjegim, i cili lidhet me tradit�n muzikore pararend�se n� fush�n e veglave muzikore popullore, e po aq me interpretuesit e saj t� shquar t� cil�t e kishin kultivuar k�t� orientim. N� k�t� koh� n� Kor��, p�rve� formacioneve t� sazeve p�rmenden edhe shum� interpret� t� tjer� t� shquar n� vegla popullore si bakllamaja, llauta, fyelli. Ndikimi i muzik�s me saze t� qytetit t� Kor��s si dhe n� p�rgjith�si i sazeve t� jugut, do t� konstatohet m� von� edhe n� interpretimet e k�ng�tar�ve lirik� si Tefta Tashko Ko�o, Kristaq Antoniu, Mihal Ciko apo dhe t� kompozitor�ve si Thoma Nasi, Kristo Kono etj,.

Regjistrimet e shoq�ris� �Demka & Hajro�-Kor�� realizuar pran� �ODEONIT�:

ab������� 242.���� Bej me se ma munde Qyqen. Kenduar prej Cobanit
�����������253.���� Ibrahimi Tepelenes.Kenduar prej Cobanit

ab������� 243.���� As o Perendi me bej nje Pasha.Kenduar prej Cobanit
����������� 259.���� Pare kush t�a preu fustane.

ab������� 244.���� Edhe guret e sokakut. Kenduar prej Cobanit
�����������258.���� Kenga e Hajros (Rush� kuq i bardhe).

ab������� 245.���� Per mbi Tepelene ma kishe shtepine.
����������� 256.���� Ky Bilbil c�asht nje zog. Kenduar prej Cobanit��

ab������� 239.���� Gjarperushke e Malit (Gernete). Lojtur prej Qamilit
����������� 252.���� Kenge e Carcis Topullit. Ibrahim Leskoviku.

ab������� 254.���� Kenge e Mahmudise. Kenduar prej Cobanit
����������� 246. ����Ne merak me shkoi jeta. Ibrahim Leskoviku

ab������� 236.���� Dyshe Berati (Valle). Lojtur prej Rushanit
����������� 234.���� Kenga e Jorgaq Beut. Kenduar prej Cobanit

ab������� 237.���� Valle Devollice. Lojtur prej Qamilit
����������� 264.���� Ali Pasha

ab������� 238.���� E qare e Malkes (Gernete). Lojtur prej Qamilit
����������� 263.���� Atje ku gjendet bukuria. Ibrahim Leskoviku

ab������� 240.���� Valle Dule Beut (Vllahce). Lojtur prej Qamilit
����������� 260.���� Ti moj sycke vetull Gjerpere. Kenduar prej Cobanit

ab������� 241.���� Valle Kolonjarce. Lojtur prej Rushanit
����������� 261.���� Ne Cipe te shamis lidhur nje flori.Kenduar prej Cobanit

ab������� 228.���� E qara e Hajros. Lojtur prej Rushanit
����������� 255.���� Behari c�u lulezua. Kenduar prej Ibrahim Leskovikut

ab������� 229.���� E qara e Malkes te Merenkes. Lojtur prej Rushanit
����������� 235.���� Po si Fleta Engjell i Zotit. Ibrahim Leskoviku

ab������� 230.���� Qan e Ama te Bire. Lojtur prej Rushanit
������������ 233.��� Si kur me nxjerr xhevaire. Kenduar prej Cobanit

ab������� 231.���� Avazi i Abidim Dudumit. Lojtur prej Rushanit
����������� 257����� Zoge ku me qenke ritur. Kenduar prej Cobanit

ab������� 232.���� Me te qare me Gernete. Lojtur prej Qamilit
����������� 262.���� A po pelcas. Kenduar prej Ibrahim Leskovikut

Lit: Bubani.� Gjergj, �Vdekja e Ajros�, tek� �Shqip�ri e Re�, 1920, 20 Shtator; Tole. Vasil S, �Sazet, muzika me saze e Shqip�ris� s� Jugut�, Tiran�, 1998 etj.

Denam baj:

B�j fest� me k�ng� e valle, das�m.
Etim: nga turqishtja
Enci. Sipas Lambertz: dasma �sht� koncepti m� i p�rgjithsh�m, nd�rsa d�frimet q� b�hen gjat� dasm�s p�rfshihen me fjal�n danam, denam ose denam e dyzen. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� ciklin e kreshnik�ve mbi lumin Drin. N� fshatin Radovec, zona e Podgurit n� Kosov�, gjejm� toponimin qafa e dasmor�ve.

Lit: Maximilian, Lambertz. �Die Volksepik der Albaner�. Leipzig, Germany, 1958 etj.

Devolli�e:

M�nyr� e k�ng�timit t� k�ng�s popullore.
Enci. Devolli�e �n�nkupton se vallja, melodija ose k�nga iso-polifonike e ka edhe origjin�n nga zona etnokulturore e Devollit. Nj� k�ng�tar shum� i d�gjuar i t� k�nduar�s devolli�e �sht� Ali Kondi (1930), i p�rmendur �sht� edhe k�ngetari Endri Fifo etj.

Diare:

Vegl� muzikore idiofone.
Enci. Diarja �sht� k�mbor� dyshe. Diarja �sht� nj� k�mbor� e vog�l futur brenda nj� m� t� madheje. N� shumic�n e rasteve, trupi i jasht�m i diares l�shon t� nj�jt�n not� me trupin e brendsh�m t� saj. N� ndonj� rast kemi fenomenin e dy bashk�ting�llimeve t� ndryshme t� t� dy trupave. Ky fenomen konstatohet n� diaret e p�rdorura nga barinjt� tosk�. Shiko z�rin:� k�mbora.

Diskografia popullore:

Deg� e kujtes�s historike, dhe e vazhdim�sis� komunikative t� folklorit muzikor shqiptar, kjo krahas filmave me objekt muzik�n popullore.
Enci. Historia e regjistrimeve diskografike �sht� nj� nga periudhat m� t� ndritura t� muziktar�ve popullor� patriot� shqiptar�, n� sh�rbim t� kultur�s son� dhe ��shtjes m� t� madhe t� vendit, asaj p�r �lirimin komb�tar. S� bashku me abetaret dhe shkollat e para shqipe, n� dhjetvje�arin e par� t� shek.XX-t� n� Shqip�ri filluan t� p�rhapen edhe pllakat me k�ng� dhe melodi shqiptare. Arsyet q� shtyjn� muziktar�t shqiptar� drejt regjistrimeve t� k�tij lloji, jan� t� pandara edhe nga ato muzikore. E �folura e muzik�s� u parazgjodh prej shqiptar�ve si nj� nga arm�t m� t� forta t� komunikimit, pasi nuk qe kusht�zuar nga nj� alfabet i domosdosh�m p�r t�u m�suar (si n� rastin e alfabetit t� gjuh�s dhe shkrim k�ndimit). B�rja e pllakave u nxit n� nj� far� mase edhe nga nevojat shpirt�rore n� rritje t� popullit shqiptar p�r k�ng�t vendase. K�shtu, krahas gjith� kultur�s son�, edhe muzika u rreshtua n� k�t� front t� p�rbashk�t, i cili i gjith� u shnd�rrua n� nj� z�dh�n�s t� nd�rgjegjes komb�tare t� shqiptar�ve.� Shprehja m� e mir� e pasqyrimit t� k�saj fryme gjendet n� fjal�t e th�na prej nj�rit prej pionier�ve t� k�tyre regjistrimeve, Spiridon T. Ilos: � �k�nduam ato m� t� bukurat k�ng� komb�tare t� cilat an� e mban� do himnojn� kombin dhe do t� ligj�rojn� gjuh�n e bukur shqipe�. Tanim� �sht� fakt, q� regjistrimet e muzikant�ve dhe sazexhinjve shqiptar� (n� vitet 1900-1940) t� b�ra n� firmat diskografike m� n� z� t� koh�s si �COLUMBIA�-Angli dhe Itali;� �MI-RE RECORD�-U.S.A, �ODEON�-Germany, �HOMOKORD�-Germany, �PATHE�-Franc�, �VICTOR�-U.S.A, �HIS MASTER�S� VOICE�-Angli, �SAHIBININ SESI�-Turqi, �ISMA SAVOJA�� etj., jan� nd�r t� parat regjistrime diskografike me muzik� popullore nga Ballkani e m� gjer�. Pran� �Odeon�-it jan� regjistruar orkestrina shkodrane e Shtjef�n Jakov�s-Qorrit (1862-1928), Sazet e Selim dhe Hafize Leskovikut, Ciloja me shok�t (Kor��), Merko Ibrahim Leskoviku, Medi P�rmet, �Demka & Hajro�, Vangjel Leskoviku, Shuqri Fuga, shoq�ria �D. Prezja� etj. Pran� �COLUMBIA�-s� kan� kan� b�r� regjistrime� Sazet e Sulejman Myzeqarit, Zonjush Sofia e Hatixhja, Tiran�, Z.Islami dhe Rizaja, Shoqnija e Z. Bylbyli (Vlor�), Z. Pal Pali (Shkod�r) etj. Pran� �HIS MASTER�S VOICE� ka regjistruar Llaqi me shok�t, Zonja Qerime, Selim Laze me shok�t, Jonuzi me shok�t etj. Pran� �SAHIBININ SESI� n� Turqi jan� regjistruar sazet e Jonuzit me shok�t, Merko Nazif Leskoviku me shok�t etj. N� k�t� historik t� regjistrimeve muzikore popullore shqiptare, do t� rendisnim edhe 36 k�ng�t popullore qytetare shqiptare t� k�nduara nga k�ng�tarja e shquar lirike shqiptare Tefta Tashko Ko�o, t� regjistruar pran� shoq�ris� �Columbia� n� Milano-Itali n� vitin 1942 si dhe ato t� k�ng�tar�ve Kristaq Antoniu; Marie Kraja; etj. Shiko z�rat: A.P.R, Kraja, Marie; Antoniu, Kristaq.

Lit: Prendushi. Robert, �Studime dhe diskotek� e pasur p�r k�ng�t shkodrane�, �Bashkimi�, 1988, 3 Prill; Tole. Vasil S, �Sazet, muzika me saze e Shqip�ris� s� Jugut�, Tiran�, 1998 etj.

Divan:

Shkall� muzikore popullore me origjin� orientale e tipit me dy sekunda t� zmadhuara brenda shkall�s.
Enci: Sipas Sokolit, divani klasifikohet si� perdja e dymb�dhjet� e ahengut popullor shqiptar q� gjendet vet�m n� muzik�n e qyteteve t� Geg�ris�, p�rfshi k�tu Shkodr�n, Elbasanin, Kavaj�n, Durr�sin dhe Tetov�n� E r�nd�sishme t� theksojm� �sht� fakti q� pavar�sisht struktur�s s� prejardhur t� shkall�s, formulimet melodike mbi k�t� shkall� n� muzik�n ton� popullore, ruajn� gjurm�t e forta t� origjin�s fshatare t� krijimtaris� muzikore popullore qytetare.

Djal�rishte:

Klasifikim nga ana e bart�sve dhe muziktar�ve popullor�, p�r at� pjes� t� repertorit muzikor i cili u p�rket djemve. E gjejm� edhe n� form�n djemurishte.

Dorc�-a:

ef. Harku i lahut�s.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� ciklin e kreshnik�ve mbi lumin Drin.

Dropullit�e:

M�nyr� e k�ng�timit t� muzik�s popullore.
Enci. Dropullit�e n�nkupton� faktin se vallja, k�nga ose melodija e ka edhe origjin�n nga zona etnokulturore e Dropullit, zon� e banuar nga minoriteti grek n� Shqip�ri. Ky klasifikim p�rdoret� kryesisht p�r vallen dropullit�e, valle e cila �sht� shum� e njohur edhe si koreografi edhe si melodi n� mbar� Shqip�rin�. Muziktar� shum� t� d�gjuar t� muzik�s popullore dropullite jan� edhe muziktar�t me vegla t� familjes Mastora.

Lit: �uko Pano, �K�ng�ve popullore�, rev. �Ylli�, 1964, nr. 11, 12; Loli Kosta, �Ve�ori muzikore t� valleve t� minoritetit grek�, �Skena dhe ekrani�, 4/1985; Kasoruho Naxhi, �Gjirokastra e festivalit�, Tiran� 2000 etj.

Dyjare:

Cyl� dyjare.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Lab�ri. E gjejm� t� nd�rfutur edhe n� folklorin gojor:

Mbaje vesh cylen dyjare
Un� i bija, ti po qanje

Shiko fjal�n cul� dyjare, bicule.

Dymbelek:

m. Veg�l muzikore membranofone.
Etim. �abej: Prej turq. dumbelek, tumbelek, qe ka shkuar dhe n� t� tjera gjuh� t� Gadishullit Ballkanik.� N�p�r dialekte dhe dembelek, tembelek. �N� Mat e n� Dib�r edhe dymlek, me nd�rhyrje t� dymlek �lloj pjepri dim�ror�, me etimologji popullore. Te Buzuku ende em�rtimi paraturk i vegl�s, cimbal.
Enci. Veg�l muzikore, p�rb�het nga nj� kazan bakri gjysm�-sferik,� mbuluar p�rsip�r me nj� l�kur� gjedhi. E gjejm� t� p�rdorur kryesisht n� muzik�n popullore qytetare t� Shqip�ris� Veriore si pjes� e formacionit me vegla shoq�ruese t� k�saj muzike.

Dyqah

Shkall� muzikore popullore me origjin� orientale e tipit: sol-lab-si-do-re-mib-fa-sol.
Enci: Sipas R. Sokolit dyqahu �sht� perdja e par� e ahengut , perde q� zakonisht hapet me pjes� instrumentale dhe q� gjendet vet�m n� muzik�n e qyteteve t� Geg�ris�, p�rfshi k�tu Shkodr�n, Elbasanin, Kavaj�n, Durr�sin dhe Tetov�n� E r�nd�sishme t� theksojm� �sht� fakti q� pavar�sisht struktur�s s� prejardhur t� shkall�s, formulimet melodike mbi k�t� shkall� n� muzik�n ton� popullore, ruajn� gjurm�t e forta t� origjin�s fshatare t� krijimtaris� muzikore popullore qytetare.

Lit: Sokoli. R, �Folklori muzikor shqiptar-morfologjia�, Tiran� 1965 etj.

Dy vet�e Dukat�e:

Nj� form� e ve�ant� e t� k�nduarit t� iso-polifonis�.
Enci. Kjo konstatohet n� fshatin Dukat t� rrethit t� Vlor�s. Nd�r k�ng�tar�t m� t� njohur t� k�saj k�nge p�rmendim S.Bozhanin, I.Vangjelin etj.

Dyzen:

Fjal� me dy kuptime.
Enci. Sipas Sokolit kuptimi i par� �sht� �akordim i vegl�s� dhe i dyti �arg�tim muzikor�. N� popull ka p�rhapje m� t� madhe kuptimi i dyt�. Kur b�het fjal� p�r akordimin e �iftelis�, me fjal�n dyzen kuptojm�akordimin n� unison t� t� dy telave t� �iftelis�. N� Elbasan me fjal�n dyzenlli thirren ata q� kan� pasion p�r muzik�n popullore.

Dyzeni i Rexh�s:

M�nyr� e akordimit t� �iftelis�.
Enci. Sipas Prof. Sokolit, �Dyzeni i Rexh�s� �sht� m�nyra e dyt� e akordimit t� �iftelis�. N� k�t� m�nyr�, telat e �iftelis� akordohen n� distanc� sekonde nga njeri tjetri.

Dyzeni i ri:

M�nyr� e akordimit t� �iftelis�.
Enci. Sipas Prof. Sokolit, �Dyzeni i Ri� �sht� m�nyra e kat�rt e akordimit t� �iftelis�. N� k�t� m�nyr�, telat e �iftelis� akordohen n� distanc� kuinte nga njeri tjetri.

Dyzeni i zakonsh�m:

M�nyr� e akordimit t� �iftelis�.
Enci. Sipas Prof. Sokolit, �Dyzeni i zakonsh�m� �sht� m�nyra e tret� e akordimit t� �iftelis�. N� k�t� m�nyr�, telat e �iftelis� akordohen n� distanc� kuarte nga njeri tjetri.

�D.Prezja�:

Shoq�ri muzikore popullore e viteve �40 t� shek.XX me q�nd�r n� Tiran�.
Enci. Shoq�ria kishte orkestrin�n e saj si dhe grupin e k�ng�tar�ve, n�n drejtimin e muziktarit t� shquar popullor Riza Tirana me g�rnet�. E ve�anta p�r k�t� shoq�ri ishte ruajtja e past�rtis� dhe kultivimi i k�ng�s popullore qytetare tiranase. N� pamund�si t� t� dh�nave m� t� plota rreth saj po ju paraqesim nj� list� t� p�rmbledhur t� k�ng�ve t� shoq�ris� �D. Prezja� regjistruar pran� �ODEONIT� n� gjysm�n e par� t� shek. XX:

ab������� � 73.���� Pjes�e I. Kenga e Gani Bej Toptanit
����������� � 74.���� Pjes�e II. Kenga e Gani Bej Toptanit

ab������� � 75.���� Pjes �e I. Kenga e Nepe Elbasanit
����������� � 76.���� Pjes �e II. Kenga e Nepe Elbasanit

ab������� � 77.���� Napoloni
����������� � 78.���� Lale Kameri

ab������� � 79.���� Pjes�e I. Me mallengjim kendon Bilbili
����������� � 80.���� Pjes�e II. Me mallengjim kendon Bilbili

ab������� � 81.���� Jam jetim
����������� � 82.���� Valle Beratce

ab������� � 83.���� Napoloni me Zyle
����������� � 86.���� Ka nje vjet e ca muej

ab������� � 84.���� Kalaja e Durrsit (Pjes�e I.)
����������� � 85.���� Kalaja e Durrsit�� Qava Qava (Pjes�e II.)

ab������� � 87.���� Kallamatjano. R.Tirana me g�rnet�
����������� � 88.���� Valle Daulle

ab������� � 89.���� Shkojshin Zoqt truma truma (Pjes� e I.)
����������� � 90.���� Shkojshin Zoqt truma truma (Pjes� e II.)

ab������� � 91.���� Ju moj Male ju moj Fusha
����������� � 92.���� Ne mengjes lave syt e zes

ab������� � 93.���� Vinte Deti tallas tallas
����������� � 94.���� Asaman ngre shamin

ab������� � 95.���� U qushe heret Sabaile
����������� � 96.���� Marsh Martese

ab������� � 97.���� Jalla Jalla c�eshte kjo Jete
����������� � 98.���� Moj Fellez� e Malit

ab������� � 99.���� Ishin dy kunata
����������� 100.���� Ulu Mal te dali Hena

ab������� 101.���� U shofsh o Muhall e Re
����������� 102.���� Cifte Tele. Fiku vetem

ab������� 103.���� Dik Heta me Tambure
����������� 104.���� Taksim me kenerte. Riza Tirana me shoke

ab������� 106.���� Ceshmja e Bobolles (Pjes� e I.)
����������� 107.���� Ceshmja e Bobolles (Pjes� e I.)

ab������� 108.���� 30 Dit e Ramazanit (Pjes� e I.)
����������� 109.���� 30 Dit e Ramazanit (Pjes� e II.)

ab������� 110.���� Sa i ambel asht mueji i Majit
����������� 105����� Peshrefi i Muzikantve te Tiranes

ab������� 111.���� Cen Kavaja (Pjes� e I.)
����������� 112.���� Cen Kavaja (Pjes� e II.)

ab������� 113.���� Ke 7 Vidhat
����������� 114.���� Prej hallit prej sikletit

ab������� 115����� C�po cuditem moj Hurije
����������� 116.���� Shkojne ne pylle s�me pret Nagacja

ab������� 117.���� Marshalla bukuries t�ate
����������� 118.���� Diell e Hene po shkelqen��������������

ab������� 119.���� Ne Tarabosh bjen qemanja
����������� 120.���� Ylli i Sabahut

ab������� 121.���� Kur del goca ne pazar
����������� 122.���� Pa ndegjoni ju mre Rrapa

ab������� 123.���� Meraku ma i rande se plumbi
����������� 124.���� Krisi pushka Bregut Drinit

ab������� 125.���� Vete me ke cue fjale
����������� 126.���� Ke selvite e Namasgjase

ab������� 127.���� Jalla Zot ma Ban Derman���������
����������� 128.���� Halli im si ka me shkue

ab������� 129.���� Me sabah kam dale ne pazar
����������� 130.���� Leskoviku

ab������� 131.���� Marsh
����������� 132.���� E dashtuna

ab������� 133.���� Shoqnie (Pjes� e I.)
�����������134.�����Shoqnie (Pjes� e II.)

ab������� 135.���� Si mi ke syte mi ke vetullat
����������� 136.���� Ballosh Barja Elbasanit

ab������� 137.���� Qante lulja per lulen
����������� 138.���� Corapet me Meste

ab������� 139.���� Qafsha ty moj Shege
����������� 140.���� Mun te porta te Kishllaja

ab������� 141.���� Dy lule mbas Malit
����������� 142.���� Nusja e re moj Nusja e re

ab������� 143.���� Dy gjisht permbi vetullat
����������� 144.���� Tahir Kadija

ab������� 145.���� Valle e Elbasanit
����������� 146.���� Valle me dy

ab������� 147.���� Valle Loce
����������� 148.���� Valle Kavajce

ab������� 149.���� Kur me shkon Sokakut
����������� 150.���� Shkova ne Ceshme

ab������� 151.���� Valle me Zyle (Pjes� e I.)
����������� 152.���� Valle me Zyle (Pjes� e II.)

ab������� 153.���� Kam shtepin me rasa
����������� 154.���� Shamin e Beqarit

ab������� 155.���� Keng� e Esat Pashes
����������� 156.���� Beb� i Vogel

ab������� 157.���� Leu Ylli i Drites
����������� 158.���� Kur me hyp Difja Bregut

ab������� 159.���� Jasaman aman si u shkrue
����������� 160.���� Udh� e mbare o krushk i pare

ab������� 161.���� Pimzat
����������� 162.���� Vjen xhandari mu ke dera

ab������� 163.���� Ke kujtim t�embel
����������� 164.���� C�jane keta krushqit t�one

ab������� 165.���� Percjellja e Dhandrit

Dum-dum:

Onomat.
Enci. Fjal� tingullimituese p�r t� dh�n� efektin e goditjes n� vegl�n popullore t� defit ose lodr�s. Si t� till� e gjejm� t� p�rdorur edhe n� poezit� popullore:

Dum e dum-o po bjen defi,
t�lum�t na, na erdh Shin Gjergji
Llap,Podujev�

Bie lodra dum, dum, dum
u lshofsha gjumt, or katun;
Dragu, Dib�r

Lit: �Lirika Popullore-I�, Tiran� 1988 etj.

Dungu Pjet�r:

Mbledh�s, transkiptues dhe� botues i folklorit muzikor shqiptar i gjysm�s s� par� t� shek. XX.
Enci. Pjet�r Dungut i p�rket merita kryesore e botimit t� par� me nota t� muzik�s popullore shqiptare. Botimi i tij n� vitin 1940 �Lyra shqiptare� p�rmblidhte 50 k�ng� popullore shqiptare nd�r to 19 k�ng� popullore shkodrane, 15 kor�are, 7 kosovare, 5 beratase, 2 elbasanase, 1 vlonjate,� dhe 1 durrsake. Pjet�r Dungu �sht� gjithashtu edhe themeluesi i sektorit t� muzik�s n� Radio-Tirana m� 1937.


Kliko ne njeren nga germat per te pare fjalet qe fillojne me ate germe.

A B C Ç D DH E F G GJ H I J K L LL M N NJ O P Q R RR S SH T TH U V X XH Z ZH

 

 

Kthehu tek faqja kryesore Kthehu tek publikimet Kthehu tek Enciklopedia

Hosted by www.Geocities.ws

1