Enciklopedia - Germa Q

�Qamili i vog�l�-Muhaxhiri:

(1923 � Gjakov� 1991) Rapsod i shquar kosovar i gjysm�s s� dyt� t� shek. XX.
Enci. �Qamili i vog�l� vler�sohet si nj� nd�r muziktar�t popullor� m� t� shquar t� Kosov�s. Sipas Shehollit: k�ng�t origjinale t� Qamilit, gati gjithnj� kishin mbizot�rimin� e t� interpretuarit me orkest�r popullore t� tradit�s qytetare, jo rall� t� kombinuar edhe me instrumenta tradicional�. Nd�r k�ng�t m� t� d�gjuara t� interpretuara prej tij p�rmendim: �Vajtimi i Avdis�, �Shkon bylbyli p�r hava�, �Kadal dal po vejn pleqnia� etj. Regjistrimet muzikor t� tij jan� b�r� pran� Rdio Televizionit t� Prishtin�s.�

Lit: Sheholli Bahtir, �Tradita e folklorit ton� muzikor n� krijimtarin� e Qamilit t� vog�l�, �Gjurmime Albanologjike�, Prishitin� 27/1997 etj.

Qan me lot
Grabof�i:

Shprehje q� n�nkupton �qarjen me lot krokodili�.
Enci. Grabof�i �sht� q�nie e mitologjis� shqiptare. Sipas �Fjalorit t� mitologjis�: p�rfytyrohej si nj� gjarp�r i madh me dy kok�, ku zbulonte vet�m nj�r�n dhe me tjetr�n qante sikur ishte i d�shp�ruar p�r t� afruar nj�r�zit dhe p�r ti ngr�n�. Njihet si nj� q�nie mitologjike q� vazhdimisht qan me z�.

Lit: �Fjalor i mitologjis��, Tiran� 1987 etj.

E qar�:

Gjini muzikore dhe m�nyr� e ve�ant� e interpretimit popullor.
Enci. �E qara� vjen prej k�ng�timit t� vajtojcave shqiptare. �sht� p�rgjith�suar n� p�rdorim n� folklorin ton� muzikor, p�r shkak t� materialeve muzikore q� citojn� element� tematike t� s� �Qar�s�, si p.sh tek kabat� me saze. T� �Qar�n� e hasim edhe si gjini muzikore popullore�. �E qara� luhet me: tambura, llahut�, fyell, g�rnet�, bakllama dhe buzuk. E gjejm� t� p�rdorur edhe n� form�n �e qar� me bot�-Gjirokast�r apo � e qar� me vome�-Mal�shov�, P�rmet.

Qemane:

Violin�.
Etim. Nga persishtja qemane.
Enci. E gjejm� t� p�rdorur gjithandej. E konstatojm� edhe si titull k�ng� si p.sh �N� Tarabosh bjen qemanja�, regjistruar n� disqet e �Odeonit�, me nr. Ab 119, nga shoq�ria folklorike e viteve �40 �D.Prezja�. Shiko z�rin: dhjoli.

Qiteli:

�ifteli.
Enci. Me k�t� em�r e gjejm� t� p�rdorur n� Kosov�. Shiko z�rin: �ifteli.

Qypi:

Veg�l popullore e gjinis� membranofone.
Enci. Qypat jan� me p�rmasa t� ndryshme. N� pik�pamje t� nd�rtimit vjen i gjer� dhe i fryr� nga gryka, dhe ngushtohet nga fundi. N� gryk� vendoset nj� l�kur� e shtr�nguar. Sipas Sokolit: Qypi p�rdoret vet�m nga burrat, p�r t� shoq�ruar ritmikisht k�ng�t dhe vallet popullore. Qypi �sht� nj� veg�l q� ka z�n� vend n� formacionet muzikore me vegla t� qyteteve t� Shqip�ris� s� Mesme dhe n� Kosov�.

�Qyteti i vajtimit�:

Epitet p�r qytetin e Gjirokastr�s nga udh�tari i njohur turk Evlija �elebi Sejjahatnamesi.
Enci. N� udh�p�rshkrimet e tij t� viteve 1660-1664 shkruan se �� gjirokastrit�t kan� edhe nj� zakon tjet�r t� �uditsh�m: vajtojn� njer�zit qi kan� vdek� deri shtat� a tet�dhjet� vjet p�rpara. �do t� Diell� gjith far� e fisi i t� vdekunit mblidhen n� nj� sht�pi dhe bajn� p�rshpirtje p�r t� ndjerin tue mbledh� vajtuese me pages� t� cilat qajn� e vajtojn� me dhimje t� madhe, me za t� nalt� e t� mall�ngjyesh�m tue derdh� lot si rr�ke. N� k�t� dit� n� qytet nuk mund t� q�ndroj� njeriu nga poterja e zhurma e vajtueseve. Un� e pag�zova Gjirokastr�n �qyteti i vajtimit�.

Lit: Evlija �elebi Sejjahatnamesi, �Shqipnija para dy shekujsh�, p�rkthyer nga Sali Vu�iterni, Tiran� 1930 etj.