A�LE ��� C�NSEL �ST�SMAR:
Ensest �li�kiler
" Prof.Dr.O�uz POLAT"
Baba-k�z :
En �ok �zerinde �al���lm�� olan ili�ki tipi budur. Genellikle baban�n 35- 40 ya�lar�nda, k�zlar�n ise 5- 16 ya� aras�nda oldu�u g�r�lmektedir. Williams (1974) de 10- 16 ya� aras�nda s�kl���n daha yo�un oldu�unu , ortalama 12. 5 ya��nda g�r�ld���n� s�ylemektedir. Genellikle ili�kinin 8 y�l s�rd���n�, kronolojik ya� s�ras�na g�re de b�y�kten k����e olay�n devam etti�i g�r�lmektedir. Baba genellikle b�y�k aile olarak ya�ayan ve k�rsal k�kenli ya da end�striyel b�lgede �al��an bir tipleme g�stermektedir. ��sizlik �ok s�k rastlanan bir durumdur. E�itimin d���k oldu�u ve babalar�n ge�mi�inde genellikle evden ka�m�� ya da ailesiz b�y�d�kleri g�r�lmektedir. Ama ak�l hastal��� �ok ender rastlanan bir durumdur. Zeka d�zeyi orta veya ortan�n alt�nda olup ba�ka cinsel sald�r�lara da te�ebb�ste bulunan babalar�n say�s� hi�te d���k de�ildir.
�zet olarak baba-k�z ensesti t�m sosyoekonomik katmanlardaki ailelerde meydana gelebilen bir olayd�r.
Babalarda somut olarak normal kapsam d���nda bir bulgu g�r�lmeyebilir. Haz�rlay�c� etkenler olarak �unlar say�labilir.
1- Evden uzun s�re uzakta olan baban�n eve d�nmesi, annenin genellikle ya�l� olmas� ve bu durumlarda tam yeti�me d�nemindeki k�z�n kar�s�n�n yerine koymas�, gen� k�z�n�n kendisi i�in yabanc� olmas�
2- E�in kayb� :Bo�anma, ayr�lma veya �l�m �zerine adolesan �a�da k�z�n kar�s�n�n yerine koymas�
3- Alkolizm hikayesi de bunu kolayla�t�r�r.
4- Sosyal izolasyon, �evreden kopuklukta buna neden olur.
5- Cinsel a��dan yetersizlik korkusu, empotans olay�
6- Evlilikte sorunlar
7- Psikopati
Bu olaylarda e�ler genellikle olay� g�rmezlikten gelme ve yok sayma e�ilimindedir. �kinci bir olgu da olayda annelerin olaya neden olma sebebi olarak k�zlar�n� su�lamalar�d�r.
Karde�ler aras� ili�ki :
Bu tip ili�kiler �ok uzun s�reli olmamaktad�r. �ki taraftan birinin aile d���nda kendine partner bulmas�yla sonlan�r.
Baba-k�z ili�kisinden sonra en �ok rastlanan tipi budur.
Baba-o�ul ili�kisi :
Buradaki en temel bulgu baban�n kendi annesiyle ge�mi�te ya�ad��� problemler olup kad�nlara kar�� bir ka��� ve g�vensizli�in olmas�d�r. Latent homoseks�alite bulunabilir. Genellikle entellekt�el d�zeyi y�ksek, iyi sosyal konumdaki babalarda bu g�r�lebilir.
Sahte ensest olgular� �zellikle �ocu�un annede kalmas�n� istemeyen baban�n anneyi su�lamas� ya da tam tersi olgular �eklinde g�r�lmektedir.
Ensestci aile sistemi
Ensest ya�ayan ailelerde en s�k rastlanan �zellikler izolasyon, evlilik uyumsuzluklar� ve en belirgin �zellikte sosyal izolasyondur. Bu tip ailelerde emosyonel ve cinsel gereksinimlerden dolay� aile bireyleri birbirlerine kenetlenmi�lerdir. Ama aile bireyleri birbirlerine ger�ek deste�i sa�layamazlar, ayr�ca a��r g�vensizlikten dolay� da birbirlerine a��r� ba��ml�l�k g�sterirler. �letimin bozuldu�u g�zlenir. Ensest olay� duyulduktan sonra ailenin iyice izole hale geldi�i g�zlenir.
�ocu�un duygusal gereksinimlerini bulundu�u k���k ortam�nda arama e�ilimine kar��l�k ensest olgusunun ya�and��� ailelerde olu�an izolasyon bunu iyice daraltarak �ocu�u sadece aile ortam�na ba��ml� k�lar. Aile bu olay� s�r olarak saklamay� ye�ler, b�ylelikle d�� ortamlarda maruz kal�nacak travmadan kendisini korumaya �al���r. B�ylelikle t�m ailenin bireyleri bir boyutta istismara katk�da bulunan bir rol �stlenir.
Annenin genellikle zay�f yap�da oldu�u ve �ocu�una herhangi bir destek veremeyecek boyutta ��z�nm�� oldu�u g�r�l�r. Aile i�inde �ocu�u koruyacak birinin olmamas� ve yukarda anlat�lan d�� ortama kapal�l�k ensest ili�kisinin uzun y�llar s�rmesine neden olabilmektedir. Sevgi ve ilgiyi ancak aile i�inde bulabilece�i ko�ullar�n varl��� �ocu�u da bir s�re sonra sadece ihtiya�lar�n�n doyurulmas� ile k�s�tl� bir beklentiye sokar. Bu uzun s�re�te �ocu�u aileden uzakla�mas� veya onun y�z�nden ailenin da��lmas� sorumlulu�u korkusuna iter. Bu y�zden de bilin�li olarak ili�kiyi s�rd�rme e�iliminin oldu�unu belirten �al��malar bulunmaktad�r. �lk ba�lang�� i�in vurgulanan bir boyut k���k ya�ta �ocuklar�n dokunu�lar�n erotik veya sevgi motiveli olduklar�n� ay�rt edemedikleri , ayr�ca aile tek ortam oldu�u i�inde yap�lan�n iyi oldu�u kabul edilerek g�n�ll� olarak bu olaya kat�ld�klar�d�r.
Ensestin g�r�ld��� aile ortamlar�yla ilgili yap�lan bir �al��mada temel yap�n�n g�r�ld��� saptanm��t�r.
1- Az toplumsalla�ma sald�rgan aile sistemleri
2- Ebeveynlerin kendileri ensest kurban�d�r.
3- Annenin kendi ebeveynleriyle ili�kisinde sorun olmas�
Az toplumsalla�m�� sald�rgan aile sistemi:
Bu tip ailelerde ensestin birka� ku�aktan beri devam etmesi ve normal bir olay olarak g�r�lmesi karakteristiktir. B�y�k bir s�kl�kla ensest sadece baba-k�z aras�nda de�il, karde�ler aras�nda da vard�r. Asl�nda o�ulu k�zkarde�i ve/veya annesiyle ensest ili�kisine sokan, yol g�steren babad�r. Bu tip ailelere polimorfoz aile ismi verilmektedir.
Ebeveynlerin kendilerinin ensest kurban� olmas� :
Burada ebeveynlerin kendileri ensest kurban�d�r ve kendilerine yap�lanlar �ocuklar�na kar�� tekrarlamaktad�rlar. Ensest tabusu bir kez bozuldu�unda art�k d�n�lemez bir hareket olmaktan ��kar ve sonraki ku�a�a kolayca uygulanabilir. Bu ebeveynler kendi �ocukluklar�ndaki ensest deneyimlerinin �at��malar�n� �ocuklar�yla ya�ad�klar� deneyimler ile ��zmeye �al���rlar.
Annenin kendi ebeveynleriyle ili�kisinde sorun olmas� :
Burada temel sorun annenin kendi ebeveynleriyle ili�kisinde sorun bulunmas�d�r. "Sinderalla ili�kisi"olarak ta isimlendirilen ve memnun edilemeyen anneyi �mitsizce mutlu etme �abalar�n�n bulundu�u bir ili�ki vard�r. �ocuk duygusal a�l�k i�indedir ve anne sevgisini kazanmak i�in s�rekli olarak anneyi memnun etme �abas� i�indedir. Bu tip ailelerin �o�unda annenin babas� da duygusal olarak ula��lamaz, k�z�n�n duygusal ihtiya�lar�yla ilgilenmeyen baba tipindedir. Ya sadece kariyeri ya da yaln�zca erkek �ocuklarla ilgilenen veya sadece ilgisiz, g�ven vermeyen bir babad�r.
Baz� olgularda ise bu tip kad�nlar�n ailelerinde baba fig�r�n�n hi� olmad��� g�r�lmektedir. Bu durumlarda bu kad�n�n ilk kad�n-erkek ili�kisi deneyimleri annesinin hayat�ndaki erkeklerle olan ili�kisinden kazan�l�r. B�ylece; �ocuklu�un engellenmi�lik ve arzular�yla gelecekteki ensestci ailenin ilk tohumlar� ekilmi� olur. Kendi annesiyle ili�kisinin do�as� y�z�nden, Sinderalla kad�n olarak tanmlad���m�z anne tipi anne-k�z ili�kisini "K�z �ocuk annenin ihtiya�lar�na hizmet eder" �eklinde tan�mlar. B�ylece anne ile k�z �ocuk aras�ndaki ili�ki tersine d�nm�� olur ve bu kural kendisi de anne oldu�unda s�rer, gider.
Ensest ili�kisine maruz kalm�� kad�n kendisine �ocukluk �a��nda yoksun kald��� sevgi ve bak�m� verebilece�ini inand��� bir erke�i partner olarak se�me yoluna gider. Ama genellikle bu se�ilen ki�i babas�na benzeyen ve ihtiya�lar�na cevap veremeyen bir erkektir.
Anne :
Anne oldu�unda e�er k�z �ocu�u do�mu�sa o zaman ge�mi�te kalan olaylar�n izleri g�ndeme gelir. Doyurulmam�� ba��ml�l�k ihtiyac� yeniden belirir. Kad�n evlendi�inde, bilin� alt�nda ko�ulsuz sevgi ve bak�m ihtiyac�n�n kocas� taraf�ndan doyurulaca�� d���ncesine kar��n �zellikle k�z �ocu�u sahibi oldu�unda �ocukluk gereksinimlerinden dolay� k�z�na babas�n�n g�sterdi�i ilgiye ba�l� olarak k�z�n�n aile sistemindeki yerini k�skanmaya ba�lar. Zamanla k�z�yla yer de�i�tirmeye �al���r. K�z�n babas�yla b�rak�p uzun zaman ilgilenmez, �ocu�un bak�m�n�n �stlenmesini sa�lar. Baz� durumlarda annenin kendisi babay� ensest i�in cesaretlendirebilir.
Burada annenin en s�k kulland��� savunma mekanizmas� inkar (denial)d�r. �nkar �nceleri anneyi evlendi�i adam�n "idealden daha uzak" y�nlerini g�rmekten korur. Sonralar� ise �ocu�unun istismar edildi�ini g�rmemesine yard�m eder. Kad�n�n cinselli�i a��r bast�r�lm�� veya nonorgazmik(orgazma ula�amayan) olabilir. Cinsel disfonksiyonu veya infantil ki�ili�inin ya da babas� taraf�ndan cinsel travmatizasyonun sonucu olabilir.
Her iki durumda da e�ler aras�ndaki cinsel ili�ki, baba-k�z aras�ndaki ili�ki ba�lamadan �ok �nce sona ermi�tir. Bu durumdaki annede inkar mekanizmas� �ok i�e yaramaktad�r. ��nk� bu durumda �ocuklar�na yap�lanlar kar��s�nda enseste hizmet eder. B�yle bir anne kurban k�z�na kar�� genellikle destekleyici de�ildir ve bu durumu inkar eder. Bu inkar ise k�keninin �ok derinde olmas� nedeniyle k�r�lamaz.
Baba:
Ensestci baban�n �o�u olayda kendisinin de ensest kurban� oldu�u g�r�lmektedir. Babas�n�n uygulad��� enseste �ahit olmu� olabilir ya da ensest davran���n�n ba�ka t�rlerinin yer ald��� bir aileden gelmi� olabilir. Alkolik olma olas�l��� y�ksektir. Ay�k oldu�unda normal davran��lar i�inde olan ama alkol/madde ald���nda ilkelle�en bir insan olabilir. Bu baba ailesinin duygusal ihtiya�lar�n� doyuramayan, kendisiyle fazla ilgili bir adam olabilir. ��inde ve toplumsal ili�kilerinde uygun fonksiyonlarda bulunsalar da duygusal ve sosyal yetenekleri �ok s�n�rl� ve y�zeyseldir. �o�u kontrolc�, bask�n ki�ilik sahibidirler. Fakat bu bask�n ki�ilik maskesi alt�nda paranoid korkular ve cinsel saplant�larla y�kl� bir ki�ilik h�k�m s�rer. Bu babalar�n baz�lar� a��k bir �ekilde cinsel konulara saplant�l�d�rlar. Fakat a��k davran��lar cinsellikle y�kl� olmas�na kar��n, �o�unun ne cinsel bilgisi, ne de uyumu vard�r. Bu baban�n, kar�s�n�n yeti�kin cinsel rol�n� reddetmesine kar�� reaksiyonu genellikle ben-merkezci, d��manl�k doludur.
�ocuk :
Ensestte �ocuk bir kurban olarak de�erlendirilmelidir. Yates'in (1982) tan�m�na g�re "�ocuklar kurband�rlar, ��nk� karar alma s�recinde ne sorumluluklar� ne de kat�lma kapasiteleri" vard�r. Deneyim sahibi, ba�tan ��kar�c� �ocuklar gibi ola�an d��� olgularda bile bu daveti kabul etmek yeti�kinin sorumlulu�udur.
�ocu�un ba�tan ��kar�c� rol� oldu�u ve olay�n sorumlusu oldu�u �eklinde yakla��mlar�n da oldu�u g�r�lmektedir. Ama burada �ocuklar�n bu ili�kiye �zg�r iradeleriyle mi kat�ld�klar�, yoksa yapt�klar�na kar��l�k en do�al haklar� olan sevgi, ilgi ve �nemli olma hissi i�in mi pazarl�k ettiklerini de de�erlendirmek gerekir.
"K���k �ocuklar ger�eklik ve ahlak tan�mlar� i�in ailelerine ba��ml� olduklar� i�in �o�u ensest ili�kisine g�n�ll� olarak kat�l�r ve daha sonra bu davran���n illegal ve ahlak d��� oldu�unu ��rendiklerinde ise bu ili�kiye y�llarca i�inden ��k�lmaz �ekilde bula�m�� olurlar"( De Young 1982).
�o�u ensesti pasifce kabullendi�inde ya da aktif olarak kat�ld���nda, �ocu�un davran���n� a��klamak i�in aile sisteminin dinamiklerini incelemek gerekir. Ba�lang�� noktas� olarak, ailenin �ocu�a ensesti kabul etmekten ba�ka ger�ek se�enek vermedi�i g�r�lecektir. Rol modellerinin yoklu�u ve �ocu�u koruyacak ba�ka birinin olmamas� da dikkati �eker. Bu ba�lamda �o�u ensest ili�kisinin y�llarca s�rmesi �a��rt�c� de�ildir. �ocu�un pasif �ekilde ili�kiye kat�lmas�n�n ba�ka bir sebebi de ayr�l�k ve kaybetme korkusudur. Bu �ocuklar�n �o�u ayr�l�k ve kay�p ac�s�n� zaten ya�am��lard�r ve daha fazla kay�p tehdidine kar�� �ok hassas durumdad�r. B�ylece e�er aileyi bir arada tutabileceklerine inan�rlarsa enseste boyun e�erler.
�ocuklar a��s�ndan inceledi�imizde �nemli noktalardan birisi de k���k ya�lardaki �ocuklar�n erotik dokunu�la sevgi ve dostluk dokunu�unu ay�rt edememeleridir.
Uzun d�nemde etkileri
Ensest kurbanlar�n�n b�y�k bir k�sm� daha sonraki ya�amlar�nda sa�l�kl� g�ven ili�kisini kurmakta �ok zorlanmaktad�r. Buna ba�l� olarak da yak�n arkada�l�klar kurmakta sorunlar ��kmakta ve bir yabanc�n�n g�sterdi�i yak�n ilgi kendini soyutlama ya da hemen ortamdan ka�ma tarz�nda davran��lar g�r�lmektedir. Ba�ka bir davran�� modeli de enseste maruz kalan kurban�n ili�kiye cinsellik boyutu y�kleme giri�imleridir. Sonu�ta kendisine yak�nla�maya �al��anlar�n yaratt��� anksieteye ba�l� olarak ya ba�tan ��kar�c�, cinsellik y�kl� davran��larda bulunurlar ya da kendilerine zarar vermeye y�nelik davran��lar i�erisine girerler.
Kendilerine zarar verecek bir ba�ka davran�� modeli de tak�nt�l� bir �ekilde kendini ya da �ocuklar�n� istismar edecek e�ler se�mektir. B�ylece k�s�r d�ng� kendini tekrarlar, durur. Ba�ka bir davran�� modeli de kurban�n ailesiyle geli�tirdi�i ba��ml�l�k ili�kisinin sonucu olarak evden ayr�lamamas�d�r. Obsesif-kompulsif savunma mekanizmalar� sonucu travmay� yeniden kafas�nda canland�rarak bunu tekrar tekrar ya�ar. Aseks�el veya homoseks�el ya�am tarz�n� se�erek gelecekteki olas� cinsel ili�kilerdeki travmadan ka��nmaya �al��mak da ba�ka bir y�ntemdir.
Ensest kurbanlar�n�n yakla��k olarak hepsinde karakter bozukluklar�n�n geli�mesinin sebebi sosyal tabular�n ve yasaklamalar�n en g��l�s� olan enseste maruz kalmalar� sonucu t�m de�er yarg�lar�n�n �nemini yitirmesi ve anlam�n� kaybetmesi gelmektedir.
Ensestci aile olarak nitelendirebilece�imiz bu tip ailelerde ya�ayan �ocuklar�n ��rendi�i ana tema "insanlar� ihtiyac�n i�in kullanabilirsin, bu ihtiya�lar yasak olsa bile"�eklinde bi�imlendirilebilir. B�yle bir sistemde, bu �ocuklar i�in bulunan rol modelleri ve a��r� cinsel uyar�lma y�z�nden sosyal ��renmenin gecikmesi de dikkate al�nd���nda �ocu�un neden karakter bozukluklar� g�sterdi�ini anlamak zor de�ildir.
Ensest ili�kisi genellikle k�z hamile kalabilecek ya�a geldi�i zaman bitmektedir. Baz� olgularda ise oral/anal ili�kiye d�nmekte ya da baban�n var ise daha k���k ya�taki k�z�n� partner edindi�i g�r�lmektedir
Ensest kurban�na yakla��m
K���k bir k�zla ensest konusunu konu�mak oldukca g�� ve profesyonel bir yakla��m gerektiren olgudur.
�zellikle ilk g�r��meye ba�larken �ok dikkatli se�ilecek c�mlelerle �ocu�a sorular sorulmal�d�r.
10- 11 ya�lar�ndan ba�layarak daha yukar� ya�lardaki �ocuklara �u tip sorular y�neltilebilir :
*Biliyorsun babalar ve k�zlar aras�ndaki ili�ki �ok yak�n olabilir. Ama s�yledi�in �eylerden �yle bir�ey anlad�m, e�er yan�l�yorsam beni durdurabilirsin.
*Her zaman hakl� olamam, san�r�m babanla aranda seni korkutan, yaralayan veya �a��rtan bir �ey oldu.
�ocu�un konu�ma s�rasnda ensesti �st� kapal� anlatmas� ve anlatmak i�in kendisini yeterince cesur hissetmedi�i durumlarda terapistin �ocu�a bu tip olaylar�n herkes taraf�ndan ya�anabilece�ini anlatmas� ve rahatlatmas� gerekir.
�u tipteki konu�malar yap�labilir.
*Bana s�ylediklerini anl�yorum. Bir �ok insan bunun feci bir�ey oldu�unu d���n�r, ama �ok korkutucu da olsa bu bir�ok ailede ya�anabilecek bir olayd�r. Bu d�nyan�n sonu olmad��� gibi tekrar ya�anmas� da gerekmez ve ilerde olmamas� i�in ben yard�mc� olaca��m. Bu konuda bana s�yleyebilece�in ba�ka �eyler de var m� ?
Ensestten ��pheleniliyorsa o zaman �ocu�un hikayesini anlatabilece�i rahat bir ortam yaratmak gerekir. Terapist konu�ma s�ras�nda s�rekli olarak �ocu�un konuyu daha rahat anlatabilece�i �ekilde yardmc� olmaya �al���r.
�ocu�a yakla��mda terapistin en dikkat etmesi gereken �eylerden birisi �ocu�a yeterince duygusal mesafenin b�rak�lmas�d�r. Bunun �nemi �ocu�un kendisini tehdit alt�nda hissetti�i durumlarda geri �ekilebilmesini sa�lamakt�r. Bir grup ara�t�rmac� �zellikle Eriksson'un "Alternatifler ill�zyonu" tekni�inin bu tip olgularda �ok yard�mc� olabilece�ini s�ylemektedirler. B�ylelikle korkmu� bir �ocuktan b�t�n hikayeyi almak daha kolay olacakt�r. Terapist "�imdi bana babanla aranda olanlar�n kendini rahat hissedebilece�in kadar�n� anlat, geri kalan�n� anlatmadan �nce bir s�re bekleyebiliriz" yakla��m�yla �ocu�un devam etmeme se�ene�i elenmi� olur, fakat �ocu�a ne zaman ve ne kadar anlataca�� konusunda bir miktar inisiyatif tan�nm�� olur. |
