Toplumsal Tabu Ensest

Aile i�i tecav�z �o�unlukla
bir kerelik olay de�ildir

Kad�n Dayan��ma Vakf�'n�n g�n�ll�lerinden uzman Nazif I��k, Yarg�tay �yelerine a��k mektup yazd�

KADIN Dayan��ma Vakf�'n�n g�n�ll�lerinden uzman Nazik I��k'tan da Yarg�tay �yelerine, D.D. karar� nedeniyle tepki geldi. I��k, ��Bu kararla adalete g�venimiz zorland�. Onu b�sb�t�n k�r�lmadan onarman�n yolunu bulmal�lar�� dedi. I��k'�n, D.D.'nin babas�na verilen ensest cezas�n�n indirilmesini isteyen 12 h�kime g�nderece�i mektupta da dile getirece�i serzeni�leri ��yle:

��Uzun y�llard�r aile i�i �iddetle m�cadele eden biriyim. Gerek kad�n dan��ma merkezi ve s��nmaevi �al��malar�mda, gerekse aile i�i �iddetle m�cadele eden biri olarak tan�nm�� olmam nedeniyle a��r ya da hafif pek�ok ensest vakas�yla kar��la�t�m. Deneyimlerimle �u ger�eklere ula�t�m:

T�RK�ES� F�CUR

Aile i�inde/�zerinde g��, otorite, hakimiyet sahibi olan yeti�kinler ailelerinin yeterince r�za beyan etme g�c�ne sahip bulunmayan fertleriyle cinsel ama�l� temaslar kuruyorlarsa, bu ensesttir. T�rk�esi ile f�curdur.

RIZA BEYANI OLAMAZ

Kimdir r�za beyan etme g�c� yeterli olmayan aile fertleri? �ocuklar, ergenlik �a��ndaki gen�ler, zihinsel yetersizler ba�ta olmak �zere sakat aile fertleri ve ailenin di�er g��s�z fertleri. Kimdir ailenin otorite, g�� h�kimiyet sahibi yeti�kinleri? Genellikle baba, dede, amca-day�, b�y�k a�abey.

BASKI VE TEHD�T

G�vendikleri bir yak�nlar�ndan cinsel tacize, tecav�ze u�rayanlar, zihinsel yetersiz ya da �ocuk bile olsalar, kendilerine yap�lan�n iyi bir �ey olmad��n� anlamakta, k�t� bir �eye maruz kald�klar�n� bilmektedirler. ��nk�, kendileri ger�e�i ay�rt edebilecek durumda olmasalar bile, cinsel istismarda, tecav�zde bulunan bu yak�n; olay� gizli tutmas�, saklamas� i�in onlara telkinde bulunmakta, bask�, tehdit ve a��r �iddet uygulamaktad�r.

G�VENS�Z, KORUMASIZ

�zellikle �ocuklar ve ergenlik �a��ndaki gen�ler aile i�i tecav�zlerden sonra g�vensiz, korumas�z kalmakta, ihanete u�rad�klar�n� anlay�p y�k�lmaktad�r. Sevip sayd�klar� g�vendikleri ve itaat ettikleri bir b�y�kleri onlar� inciten, can yakan, istemedikleri �eyler yapmakta, bir de susmaya zorlamakta, korkutmaktad�r. �rne�in annesine s�ylerse, annesi �z�nt�den �lecektir ya da dayak vard�r, �l�m tehditi vard�r.

�NANDIRMALARI G��

Yar�m yamalak anlatt�klar�ndan ya pek bir�ey anla��lmamakta ya da dinleyen anlamak istememektedir. Anlat�klar�na inan�lmamas� da m�mk�nd�r. �rne�in bu �ocuk yalanc�d�r. Hatta �ocuk su�lanabilmektedir. Bu b�y�� ba�tan ��karan kimdir? Neden ka�mam��t�r, yard�m istememi�tir, s�ylememi�tir vs...

UTAN� VE SU�LULUK

�ocuk utanmakta, su�luluk duymaktad�r. Kendini lekelenmi�, kirletilmi� hissetmektedir. Ensest s�zc��n�n k�keni, tam da bu �ocuklar�n hissettikleri gibi lekelemek, kirletmek anlam�na gelen Latince bir s�zc��e dayanmaktad�r.

�ARES�Z, YAPAYALNIZ

�o�unlukla �aresizlik i�inde ve yapayaln�zd�r. ��nk�, ensest t�r� bir aile i�in tecav�z genellikle bir kerelik bir olay de�ildir. Genellikle erken bir ya�ta, �rne�in �ocu�un hat�rlayabildi�i bir ya� olarak 5-6 ya��nda ba�lamakta ve uzun s�redir devam etmektedir. �ocu�un durumu aile i�inde ya da d��nda a��klayabilece�i bir noktaya gelindi�i anla��l�ncaya kadar devam eder. Hatta, ensest ili�kiyi bilen ve susan aile ortamlar�nda biline biline de uzun y�llar devam etmektedir.

ADALETE YANSIMAZ

�statistikler bu ger�ekleri yans�tmaz. Adalete yans�yan olay say�s� ya�anan olay say�s�n� yans�tmaz. ��nk�, kol yen i�inde, ensest ailenin en derin mahremlerinde sakl� tutulur. Bilinmesi, duyulmas� istenmez. ��nk�, o ger�ekten aile �erefini lekeler, kirletir.

GER�EKLER B�L�NS�N

Yarg�tay Ceza Genel Kurulu'nun 12 say�n �yesinin bu karar� verirken, ��renmek gere�i hissetmedikleri ger�ekleri anlatmak istedim. Onlar�n da herkesle birlikte bunlar� duymas�n� istedim. Bu say�n yarg��lar�n da ceza kanunlar�n� �ok �ok iyi bildiklerinden hi� ku�kum yok. Yarg�tay �yeli�ine uzun y�llar�n ceza savc�l��, yarg��l�� deneyim birikimiyle ve �zenle se�ilerek gelmi�lerdir, eminim. Adaletin yerini bulmas� i�in olay� �ok iyi anlamak, kavramak, olay�n �zelliklerine ince ince vak�f olmak gerekir. ��nk�, adalet ancak �zenli, dikkatli savc� ve yarg��lar�n elinde g�venilir bir d�nya yarat�r. Bu habere yans�yan kararla adalete g�venimiz zorland�. Onu b�sb�t�n k�r�lmadan onarman�n yolunu bulmal�lar, bulmal�y�z.

��TE ENSEST KARARLARI

�zerinde manevi n�fuza sahip oldu�u yengesinin zorla �rz�na ge�meye kalk��an san�k hakk�nda TCK'n�n 416/1. ve 61. maddesini uygulayan mahkeme karar� do�ru oldu�u kadar TCK'n�n 417. maddesi uyar�nca da cezan�n art�r�lmas� gerekir. (5. Ceza Dairesi 5.10.1984)

Bald�z� ile onun �zerindeki h�k�m ve n�fuzundan faydalanarak, cinsel ili�ki kuran san��a 417. madde uygulanmal�d�r. (5. Ceza Dairesi 2.12.1983)

Re�it olmayan evlatl�� ile onun mayubiyetine m�stelzim �ekilde r�zaen cinsi m�nasebette bulunmaktan san�k �'ye TCK'n�n 416/3 ve 417. maddenin uygulanmas� gerekir. (5. Ceza Dairesi 25.5.1982)

San�k, �� ya��ndan beri bak�p b�y�tmekte olan ki�iden, yorgan�n� kaplatmak bahanesi ile kendi evine getirilen ma�dureye cinsel tasaddide bulunmu�tur. Olayda TCK'nun 417. maddesinin uygulanmas� gerekir. (5. Ceza Dairesi 5.2.1980)

Akrabal�kla ilgili g�renek ve geleneklerin normal say�ld�� l��de aile ba�lar�n�n s�n�r� i�inde san��n �z ye�enleri ma�durlar �zerinde nezaret ve muhafaza g�revi bulundu�undan bunlara kar�� i�ledi�i fiili livata su�u y�n�nden TCK'n�n 417. maddesinin uygulanmas�n� gerektirmi�tir. (5. Ceza Dairesi 10.10.1990 3004/4256)

Ma�dureden d�rt ya� b�y�k olan san��n akrabal�kla ilgili g�renek ve geleneklerimizin normal sayd�� l��de ve aile ba�lar� s�n�rlar� i�inde, kay�npederinin evine gelip giderken, bald�z� ma�dure ile cinsel ili�ki kurmu� olmas� nedeniyle 417. madde uygulanmal�d�r. (5 C.D 2.12.1983)

San�k, ��rencisi olan birden �ok ma�durenin �rz�na ge�ti�i i�in TCK'n�n 417 ve 80. maddeleri uygulanmal�d�r. (5. Ceza Dairesi 27.10.1987

Kad�n Politikac�lar
Ensest Hakk�nda Ne D��n�yor ?

DSP �stanbul Milletvekili Perihan Y�lmaz:
�nsanl��a kar�� i�lenmi� su�

      Bu olay, yasalar�n bazen insanl�k de�erleri ve ya�amla ne kadar vahim d�zeyde �eli�ebilece�ini g�stermektedir. S�zkonusu su�, b�rak�n bir �ocu�a, kad�na, her boyutuyla insanl��a kar�� i�lenmi� bir su�tur. Buna, ��nsanl�k su�u�� olarak bakmak gerekir. Son olay da g�stermi�tir ki, ba�ta ceza yasam�z olmak �zere t�m yasalar�m�z�n yeniden yap�lmas�nda yarar vard�r. Yasalar, insanl��n evrensel kazan�m ve de�erleriyle, kamu vicdan� g�z�n�nde bulundurularak haz�rlanmal�d�r. Bu da yetmez. Bu de�erlere kar�� olan yasalar�n da ay�klanmas� gerekir. Yasalar, ya�am ve insani de�erlerle �eli�medi�i ve kamu vicdan�n� rahatlatt�� oranda anlam ifade eder.

ANAP �stanbul Milletvekili Nesrin Nas
Tart��mak abesle i�tigal

      Bu nas�l bir mant�k. Tam anlam�yla �a�d��l��n g�stergesi. Aile ili�kileri g�ven, koruma ve sevgiye dayan�r. Bu g�ven ve sevginin k�r�ld�� su�larda ceza daha da a��rla�t�r�larak uygulan�r. T�m Bat� toplumlar�nda b�yledir. Baban�n tecav�z�, kar�� taraf�n ses ��kar�p ��kar�lmad��na bak�lmaks�z�n cezan�n a��rla�t�r�lmas�n� gerektiren bir durumdur. Bunu tart��mak bile abesle i�tigaldir. Aile i�inde her t�rl� �iddet a��r cezay� gerektirir. �iddetle protesto ediyorum, utan� verici bir �ey.

DSP Bilecik Milletvekili Sabahat Vardar
O babay� hasta olarak g�r�yorum

      Yarg�, bu konuda bir karara var�rken, o k�z �ocu�unun yeti�ti�i ortam� yak�ndan incelemelidir. 14 ya��ndaki bir �ocuk, baba olarak bildi�i ki�inin tav�rlar�na kar�� nas�l tepki verebilece�ini bilemez. K�z�na b�yle bir taciz ve tecav�zde bulunan babay� hasta olarak g�r�yorum. Bu sosyal bir yarad�r. E�er �ocuklar�m�z� iyi e�itebilir, ayaklar�n�n �zerinde durmay� ��retebilirsek, bu t�r olaylar kar��s�nda kendilerini savunmay� da bilirler. 8 y�ll�k temel e�itimin �nemi, i�te bu olayla da g�r�lmektedir. �ocu�un suskunlu�u, kabullenme olarak g�r�lemez. K�z �ocuklar�na yap�lan bask�lar�n ne derece k�t� sonu�lar yaratt�� da bu olayda kendini g�stermektedir.

DSP Amasya Milletvekili G�n�l S. Alphan
Mala de�il insana �nem verilmeli

      Hayvan haklar�n�n savunulaca��, hayvana tecav�z�n 600 milyon lira ile cezaland�r�laca�� tasar�n�n, Genel Kurul'da g�r��lmesinin beklendi�i bu g�nlerde, k��k bir k�z �ocu�una kar�� yap�lanlar ibret vesikas�d�r. Ceza yasam�z� �talya'dan �rnek ald�k. �talya, ceza yasas�nda mala �nem verir, insana de�il. Biz adalet sistemimizi, insana �nem verecek �ekilde yeniden yap�land�rmal�y�z. Korunmas�z bir �ocu�a, �stelik babas� taraf�ndan yap�lan tecav�ze verilen cezan�n indirilmek istenmesi 2 a��dan y�z k�zart�c�d�r. Birincisi, k�z �ocuklar�n�n bug�nk� durumunu g�zler �n�ne sermektedir. �kincisi, mahkeme ceza indirimi talebiyle, kad�n ve k�zlar�n g��s�zl��n� onaylar konuma d��mektedir. Kad�n kurulu�lar� ba�ta olmak �zere b�t�n sivil toplum �rg�tleri, bu olay�n �zerinde durmal� ve Adalet Bakanl��'n� farks ya�muruna tutmal�d�rlar.

C�NSEL �ST�SMAR A�IKLANDI�INDA NE YAPMALI?..

     Duyuldu�unda �nce ona inanmal�. �ocuklar cinsel taciz konusunda yalan s�ylemeyi bilmezler.
      Olan bitenin onun su�u olmad�� ona s�ylenmeli.
      Olanlar� anlatabilmenin ne kadar g�� oldu�u bilinmeli ve ona anlay�� g�sterilmeli.
      �ocuklar ya�ad�klar� olay� arkada�lar�na oyun gibi anlat�p g�sterebilirler, buna engel olunmamal�. Bu �ocu�a iyi gelecektir.
      Sakin olmaya �al��mal�. �ocuk tedirgin olmamal�. Tedirgin olan �ocuk olay� yeniden kapatabilir, susabilir.
       Yeti�kin ve �ocuk i�in bilgi ve yard�m istemek gerekir. Bunun i�in de en g�venilen yak�nlar, arkada�lar ve uzmanlar yard�mc� olabilirler.

Ensestin Tan�m�

Kaynak
A.Ufuk SEZG�N
GELECE��M EL�MDE /MOR �ATI YAYINLARI

Literat�re bakt��m�zda ensestin tek ve kesin bir tan�m�n� bulmak m�mk�n de�ildir. Tan�m, disiplinlere g�re farkl�l�k g�sterir. Hukukun tan�m�yla psikolojinin tan�m� birbirinden farkl�d�r.

Gottlieb (1979), sosyal i�erikli bir yakla��mla ensesti, aile �yeleri aras�nda kanunlar ve normlar ile yasaklanan cinsel ili�ki olarak tan�mlamaktad�r. Claude Levi-Straus, ensest yasaklar�n� �u �ekilde betimlemektedir. "Ensest yasaklar� toplumsal bir kural olu�turdu�undan sosyal ve k�lt�rel bir olgudur. Ancak ayn� zamanda iki y�nden do�a kanunu olarak da kar��m�za ��kar. Birincisi, ensest yasaklar� evrenseldir. Yani her k�lt�rde ensesti yasaklayan bir kural bulunur. �kincisi, ensest yasaklar� insan�n do�aya ait bir y�n�ne, yani cinsel ya�am�na bir kal�p getirirler".

Amerikan Sa�l�k E�itim ve Koruma B�l�m�'n�n 1980'deki tan�m�na g�re, "Aile i�i ya�am�nda ana-baba fig�r�ne, g�c�ne ve otoritesine sahip ki�ilerin, �ocu�u cinsel anlamda taciz etmesi" olarak kabul edilmi�tir. Son �al��malarda �zerinde ortak karar�n olu�tu�u ensest tan�m�nda her t�rl� erotik hareket (s�zl�, s�zs�z, fiziksel, g�rsel) veya aile �yeleri aras�ndaki evli olanlardan ba�ka �yelerin bu �ekilde davran��lar�na ensest denir.

Cinsel tacizlerin b�y�k bir �o�unlu�u bildirilmeyip gizli kald�� i�in, kesin bir oran bildirmek m�mk�n de�ildir. (Finkelhor, Hotaling, Lewis&Smith 1990). Russel'a (1984) g�re ulusal rapor sistemlerinin olmamas� da kesin say�lar�n bilinmesini engellemektedir. Hem bu sebepten, hem de T�rkiye'de yap�lan cinsel taciz �al��malar� �ok s�n�rl� say�da oldu�u i�in ne oranda ensestle kar��la�t��m�z� kesin olarak s�ylemek m�mk�n olamamaktad�r.

Mor �at�'ya telefonla ya da gelerek ba�vuran 1259 ki�inin 538'inden yeterli bilgi al�nm��. 538 ki�iden 185'i yani %35'i cinsel �iddete u�rad��n� bildirmi�. Klinik �al��malar�m�zdan elde etti�imiz bilgilere g�re �ocukluk �a�� cinsel istismar�, b�y�k oranda aile i�inde ya da �ocu�un tan�d�� ki�iler taraf�ndan ger�ekle�tirilmektedir. Cinsel �iddete u�rayan 185 ki�iden 48'i aile i�i cinsel �iddete maruz kalm��, yani cinsel �iddete u�rayanlar�n %26's� ensest ma�duru olduklar�n� bildirmi�lerdir. Russel ve Wyatt'�n (1985) ara�t�rmas�nda, 18 ya��na kadar %35-45 oran�nda ma�duriyetin oldu�u, temas�n olmad�� durumlarda ise %54-62 oran�nda ma�duriyetin oldu�u bildiriliyor.

Cinsel taciz ya�ayanlardan Mor �at� kad�n s��na��na ba�vuranlar�n ya�lar�na bak�ld��nda, (kad�nlar�n 37'si 14 ya��n�n �zerinde) 14 ya��n alt�nda 7 ki�i, anneleri taraf�ndan getirilmi�lerdi; bu �ocuklardan 2'si erkekti. 14 ya��n �st�ndekilerin ya� ortalamas� 23'd�r.

Ma�durlar�n E�itim D�zeyi
Mor �at� Kad�n S��na��'na ba�vuran ensest ma�durlar�n�n;
     %4'� okuma yazma biliyor,
     %29'u ilkokul mezunu,
     %15'i ortaokul mezunu,
     %17'si lise mezunu,
     %35'inin ��renim durumu bilinmiyor.

Ma�durlar�n ��i
     %45'i �al��yor,
     %29'u �al��m�yor,
     %22'si ��renci.

Ma�durlar�n Medeni Durumu
Mor �at�'ya ba�vuran ensest ma�durlar�n�n
     %75'i hi� evlenmemi�ti,
     %21'i ise nikahl� ya��yordu,
bu kad�nlar�n yaln�zca
      %2'si bo�anm��t�.

Klinikte izledi�imiz ensest ma�durlar�nda b�y�k �o�unlu�un bekar olmas� Mor �at�'ya ba�vuran ensest ma�durlar�yla paralellik g�stermektedir. Evlenme ya��n�n olduk�a d��k oldu�u T�rkiye'de ma�durlar�n bekar kalma oranlar�n�n y�ksekli�i dikkat �ekicidir. Evli olan ensest ma�durlar�n �ocukluklar�nda ya�ad�klar� cinsel taciz y�z�nden, kocalar� taraf�ndan a�a��lan�yor, hatta �idette u�ruyorlard�.

Bu ma�durlar Mor �at�'ya yapt�klar� ba�vuruda, ge�mi�te ya�ad�klar� ensest y�z�nden kocalar�ndan bask� g�rd�klerini bu y�zden bo�anmak ve hukuki destek istediklerini belirtmi�lerdi.

Cinsel Tacizi Kimler Uyguluyor ?..

Genel bir �al��mada tacizler, ebeveyn fig�r�n� olu�turan ki�iler olarak bulunmu�tur (baba, dede, amca, a�abey, day�) (Finkelhor ve Ark 1990, Saundersi Kilpatrich, Resnick, Hanson&Lipovsky, 1992). Aile i�inde meydana gelen tacizin %60'� �z babalar taraf�ndan ger�ekle�tiriliyor.
Mor �at� ensest olgular�nda cinsel sald�r�lar�n;
     %58'i baba
     %17'si �z a�abey
      %8'i amca-day�
     %6's� �vey baba
     %6's� kuzen
     %4'� �vey a�abey
taraf�ndan ger�ekle�tirilmi�tir.

Bu sonu�lar Mor �at� d��ndaki ba�vurular ve hatta d�nya literat�r�yle de benzerlik g�stermektedir. Cinsel tacizin ya�and�� evlerde �o�unlukla fiziksel �iddet ve zorbal�k g�r�lmektedir. Tacizci, neredeyse b�t�n ev halk�n�, s�kl�kla e�ini d�ver, �ocuklar�n buna �ahit olup �rkmelerini sa�lar. Evdeki bu �iddetten �ocuklar da paylar�n� al�rlar. Ayr�ca cinsel taciz s�ras�nda veya diren�le kar��la��ld��nda da s�kl�kla fiziksel �iddet, tehdit uygulad�klar� bilinmektedir. Tacizler cinsel �iddet uygulayacaklar� ma�duru zorbal�klar�yla sindirir, korkutur, �l�mle veya cezayla tehdit ederek iyice savunmas�z hale getirirler, bunlar�n hi�biri olmazsa duygusal olarak bask� uygularlar.

Mor �at� ensest ma�durlar�na cinsel �iddeti uygulayan ki�iler, ma�dura ayn� zamanda fiziksel �iddet de uygulanm��lar.
     babalar�n %49'u
     a�abeylerin %9'u
ve di�er tacizler de fiziksel �iddet uyguluyorlarm��. Bu ki�iler fiziksel �iddeti uygularken, genellikle ellerini, yumruklar�n� ve tekmelerini kullan�yorlar, k��k bir b�l�m� de, sopa, hortum gibi aletler kullan�yorlarm��.

Ancak uygulanan fiziksel �iddet sonucunda;
      %25'i v�cutlar�nda �iddeti belgeleyecek iz olmayacak �ekilde,
     %13'u ameliyat gerektirecek derin kesikler, y�zeysel kesik ve ��r�kler,
     %62'sinden de bilgi al�namam��t�r.

Tacizlerin Ya��
Cinsel taciz yapanlar�n %40'�n� adolesanlar, %60'�n� ise yeti�kinler olu�turuyor. Bizim klinik �al��malar�m�zda ve Mor �at� ba�vurular�nda ise bu oranlar farkl�l�k g�stermektedir. T�rkiye'deki �al��malarda adolesanlar yeti�kinlere g�re �ok daha k��k oranda g�r�lmektedir. A�a��da Mor �at� olgular�n�n ya�lar� bilinenlerinden sadece %4'�n� adolesanlar olu�tururken, %36's�n� yeti�kinler olu�turmaktayd�.
%4'� 18 ya��ndan k��k,
%4'� 19-39 ya�lar� aras�nda,
%32'si 40-69 ya�lar�ndayd�,
%60'� bilinmiyor.
Tacizlerin E�itimi
%2'i okur yazar,
%23'� ilkokul mezunu,
%4'� ortaokul mezunu,
%4'� lise mezunu,
%4'� ise y�ksek okul veya �niversite mezunuydu,
%63'�n�n e�itimi ise bilinmiyordu.

Tacizcinin ��i

Tacizler d��n�lenin aksine i�siz, bo� gezen ki�iler de�ildir. Tacizcilerin b�y�k �o�unlu�u para kazanacaklar� bir i�e sahiptirler, ancak bizim pop�lasyonumuzda bu ki�ilerin �o�u dar gelirli, asgari �cretle �al��an, veya sabit gelirli olamayan ki�ilerdi. Tacizlerin sadece %11'i i�siz, di�erleri para kazanabilecek bir i�e sahiptiler.

Tacizlerin Al��kanl�klar�

Tacizlerin,
%19'u alkol,
%13'� madde, ila� kullan�yor,
%4'� herhangi bir madde-ila�, alkol kullanm�yor,
%64'�n�n ise herhangi bir al��kanl�� olup olmad�� bilinmemektedir.

Cinsel Tacizin S�resi
Cinsel tacizin s�resi Mor �at� olgular�nda bir kezden 17 y�la kadar de�i�iyordu. En k�sa s�re olan 1 kez %2 oran�nda, 10-17 y�l s�ren ise %10.5 oran�nda idi. Di�er grup ise 1 ile 10 y�l aras�nda yer al�yordu. Aile i�inde ya�anan cinsel tacizin aile d��nda ya�anan cinsel tacize g�re �nemli fark� aile d��nda ya�anan bir kere ya�an�p sonlanabiliyorken aile i�inde ya�anan �o�u zaman bu �ans� yoktur. Aile i�inde taciz bir kez ya�anmaya ba�lad�ysa uzun y�llar devam edebilmektedir.

Ensestin sars�c� bir di�er yan� ise �ocu�un ya da gencin kendisini d��ar�ya g�re en g�vende hissetti�i yer olan evinde cereyan etmesidir. Kar��la�t�� veya kar��la�aca�� zorluklardan korunmak i�in evine s��nan �ocuk, evinde daha da b�y�k bir zorlukla kar��la��r. Art�k yatak odas�nda bile g�vende de�ildir, s��nacak ka�acak bir yeri kalmam�� tam bir tuza�a yakalanm��t�r.

�ocuk, ya ya�at�lanlara boyun e�ip ya�am�n� s�rd�rmeye �al��acak, ya da g�venli�i evden ka�arak bir ba�ka yerde arayacakt�r. Kendisini korumas�z, g��s�z, yaln�z ve �aresiz hissedip bu durumuyla ya�amay� ��renecektir. Bu ya�ananlar yeti�kinlik y�llar�nda da onun pe�ini b�rakmay�p bir s�r� zorlukla kar��la�mas�na sebep olacakt�r.

Ma�durlar�n %13'� Mor �at�'dan hukuk dan��manl�� ald�, %52'sine ise psikolojik dan��manl�k verildi.

Kad�nlar�n sivil �rg�tleri...

Sivil toplum �rg�tlerinin her alanda geni�lemesi tabii ki kad�nlar� da etkiliyor. Sokakta, evde, g�zalt�nda i�yerinde tacize u�rayan, ulusal ve cinsel a��dan ikinci s�n�f kabul edilen, yasalar �n�ndeki e�itlikte nasibini alamayan kad�nlar, hayat�n her alan�nda �rg�tleniyorlar. Laik kad�nlardan K�rt kad�nlar�na, feministlerden islami kesime kadar her alanda kad�n �rg�tleri, dernekleri kuruluyor. Demokratikle�me s�recinde kad�n� bilin�lendirmeyi ve ihlal edilen haklar�n� kazanmas�n� ��reten kad�n �rg�tlerinin i�i zor g�r�n�yor. ��nk� kar��lar�nda hem devlet, hem de erkekler var.

Kad�nlar�n kurdu�u sivil toplum �rg�tlerini, ama�lar�n� ve kad�n�, Kad�n�n �nsan Haklar� Projesi'nde yer alan Psikolog P�nar �lkaracan'la g�r��t�k. �lkaracan, T�rkiye'de 1980 sonras�n�n sivil toplum konusunda bir milad oldu�unu ve ilk sivil muhalefetin kad�n hareketinden geldi�ini s�yl�yor. "Nispeten yayg�n bir �rg�tlenmeydi. �stanbul-Ankara ve �zmir'de �rg�tlenen bir kad�n hareketiydi. Bu bir sosyal hareketti. �kincisi ise 80 sonras� kad�n hareketi T�rkiye Cumhuriyeti'nin kurulu�undan sonra ilk defa devleti ele�tiren taleplerle geli�en bir muhalif hareket olmas�yd�".

"Kad�n hareketi �u anda nerde peki?" sorusunu ise ��yle yan�tl�yor �lkaracan: "�ok iyimser bakam�yorum" .

Kad�n�n �nsan Haklar� Projesi, bir e�itim seferberli�i i�inde �u anda. "E�itim �ok �nemli" diyor �lkkaracan. Bu �al��may� ��yle anlat�yor: "Bu program� ilk haz�rlad��m�zda yerel kad�n �rg�tlemesini te�vik etmeyi ama�l�yorduk. Ve daha �ok Anadolu'daki kad�nlara y�nelikti. Fakat �ok ba�ar�l� olamad� ��nk� Anadolu'da kad�n �rg�t� yoktu. Yer bulam�yorduk. Biz bir kartopu gibi b�y�yen bir �al��ma d��n�yorduk. Kad�nlar� e�itip bunu yayg�nla�t�rmak istiyorduk. Fakat bu �ok ba�ar�l� olamad�. ��nk� biz i�in i�inden ��kt��m�z anda devam�n�n gelmedi�ini g�rd�k. T�rkiye'deki merkeziyet�i yap�yla ilgili. Biz merkezi bir yap� olmak istemedik. �stanbul'da olal�m ve �ubelerimiz olsun diye. Ama insanlar ba��ms�z olmaktansa bir yere ba�l� olmay� istedi. Demokratik k�lt�r�n olmamas�ndan kaynakl�. �e�itli nedenlerle bu i� y�r�medi. Biz bu �al��may� nas�l yayg�nla�t�raca��m�z� d��n�rken Sosyal Hizmetler Kurumu'nun Anadolu'nun �e�itli yerlerinde toplum merkezleri a�maya �al��t��n� duyduk. Gittik bizim b�yle bir program�m�z oldu�unu ve birlikte �al��mak istedi�imizi s�yledik. Onlar da s�cak bakt�lar. Tabi bir �art�m�z oldu programa dokunulmayacak diye. Onlar kabul ettiler ve 1998'de �al��maya ba�lad�k. Ve �u an sosyal hizmet uzman�, psikolog gibi arkada�lar �al��yoruz.

Anadoluya gittik�e e�itim sorunu ��k�yor. Kad�nlar�n y�zde 99'u e�itim almak istemi� ve m�cadele vermi� ama engellenmi�. Baba, amca, dede engellemi�. Hala okuma yazma bilmeyen kad�n oran� deh�et derecede. Kad�n�n hareket �zg�rl�� yok. Bi kere bir s�r� kad�n bu toplum merkezine gelirken evinden ilk defa ��k�yor. Art�k biz program� kas�tl� olarak uzun s�reye yayd�k. ��nk� bir iki seferle hak kavram�n� kavramas�n�n imkan� yok. Tabii bask� geliyor. Kocalar tehdit ediyor kad�nlar�, gruptan al�yorlar. B�yle durumlarda grup karar veriyor ve adam�n evine gidip kad�n�n gelmesi gerekti�ini s�yl�yor. Ama zaman ge�tik�e kocalar�n bile bu i�ten memnum olduklar� g�r�l�yor. ��nk� program sadece kad�n� de�il, erke�i de i�eriyor. Kad�n�n kendine g�veni yerine geliyor ve evlilik i�i ili�kiler d�zelmeye ba�l�yor. Bir de program�n�n bitiminden hemen sonra kad�n �al��maya ba�l�yor. Ama �rg�tlenme maalesef olmuyor.

Yani �rg�tlenme �n�ndeki devletten kaynakl� engellerden ba�ka bir de aile var. Geleneksel yap� var. Ama yine de buna ra�men �rg�tlerde kad�n say�s�n�n fazla olmas� g�zel. Kad�n bir imkan bulsa siville�meye ve �rg�tlenmeye �ok m�sait.

A�iret yap�s� var. Kad�nlar� bir mal halinde. Namus cinayetleri her yerde yayg�n. Ensest her yerde yayg�n. Bu kad�nlar�n ya�am�n� yok ediyor."

Kad�n kimli�inden �nce herkesin yurtta� kimli�i ta��d��n� ve ama�lar�n�n demokratikle�menin yerle�mesi, bununla birlikte kad�nlar�n �zg�rle�mesi oldu�unu s�yl�yor �lkkaracan.

Ona, "T�rkiye ve kad�nlar siville�iyor mu" sorusunu soruyoruz. "Hislerim ini�li ��k��l�. �midimi �ok kaybetti�im zamanlar oluyor. Bir ad�m ileri �� ad�m geri. T�rkiye'de sivil toplum �al��mas� �ok g��. G�nde 16 saat �al��yorsunuz. Ben 40 ya��nday�m. 20 y�ld�r �al��yorum. Eskiden �ok heyecanl�yd�m ve �ok �al��rsak demokrasinin yerle�ti�ini g�rebilece�imi san�yordum. Ama ya� ilerledik�e bunu g�remeyece�imi d��n�yorum. Ama her hal�karda �al��mak laz�m yoksa bu alan gerici g��lere kalacak" diyor.

Yeni konu i�in
butona bas�n�z

[email protected]