|
Rečnik "Z"
1-0
A B C D
E F G H
I J K L M N
O P R S
T U V Z
Č
| Z |
|
| Zabranjene
linije |
Linije
koje se ne mogu naći u spektrima pod normalnim uslovima, ali
su zapa�ene u pojedinim astronomskim spektrima. |
| Zenit |
Tačka na nebu
tačno iznad glave posmatrača. |
| Zodijak |
Pojas na nebeskom
svodu utvrđen jo� u starom veku a koji se pru�a �8�oko ekliptike i prolazi kroz 12
sazvezđa (Ovan, Bik, Blizanci, Rak, Lav, Devojka, Vaga, �korpia, Strelac, Jarac,
Vodolija, Ribe). U novije vreme, usled precesije i preciznijeg definisanja granica
sazvezđa u ovaj pojas treba ubrojati i 13-to sazvezđe,
sazvezđe Zmijono�u (Ophiuchus).
Posmatrano sa Zemlje kroz zodijak prolaze Sunce, Mesec i planete.
Inače ovaj pojas je
dobio ime zodijak po tome �to većina sazvezđa iz ovog pojasa nosi ime neke
�ivotinje (reč
zodijak je grčkog porekla i u osnovi znači "�ivotinjica"). |
| Zvezdane
veličine |
To je u
stvari naziv za jačinu sjaja zvezda. a) Apsolutna veličina
je prividna veličina koju bi imala zvezda kada bi se na�la
na daljini od 10 parseka. b) Bolometrijska veličina se odnosi
na ukupno zračenje koje �alje zvezda ne samo u obliku
vidljive svetlosti. c) Prividna veličina je prividni sjaj
nebeskog tela kakav se vidi slobodnim okom (teleskopom). �to je
objekat sjajniji to mu je veličina manja. Venera ima veličinu
oko - 4.5, Sirius - 1.4, Severnjača + 2. d) Fotografska veličina
je veličina koja je izvedena od veličine zvezdine slike
na fotografskoj ploči. |
| Zvezdane
asocijacije |
Sastoje
se od nekoliko destina zvezda a čine ih skupovi veoma mladih
zvezda. Identifikuju se ili kao svetle sa glavnog niza ili kao
zvezde tipa T Tauri. Zvezde najveće mase spektralne klase O
ostaju u glavnom nizu samo nekoliko miliona godina, pa su zato
asocijacije koje ih sadr�e veoma mlade. Zvezde T Tauri su jo�
mlađe i one su u toku sa�imanja ka glavnom nizu. Zato �to
je u njima malo zvezda, njihova gravitacija ne mo�e da ih zadr�i
na okupu, pa se one brzo rasture. U vezi sa njima se često
pojavljuju velike količine međuzvezdane materije. Usko
su usredsređene u spiralne rukavce u ravni Mlečnog puta.
Ima ih i u oblasti Oriona i Cefeja. |
| Zodijačka
svetlost |
Kupa
svetlosti koja se di�e od horizonta i prostire se du� ekliptike.
Vidljiva je samo kada je Sunce malo ispod horizonta, a najbolje se
vidi u svetle večeri ili jutra bez mesečine. Misli se da
potiče od malih čestica pra�ine rasutih blizu glavne
ravni Sunčevog sistema. Jo� bleđe pro�irenje du�
ekliptike je poznato kao Zodijački pojas. |
| Zona
izbegavanja |
U
oblasti visokih galaksijskih �irina (uglovna daljina merena od
galaksijske ekvatorske ravni, pozitivno na sever, negativno na
jug) postoje mnoge galaksije, dok blizu galaksijske ravni
(ekvatorske) postoji pojas od 20� u kojem mo�e samo poneka da se
vidi. Ovaj prazan pojas se naziva zona izbegavanja. Nastaje zbog
prisustva oblaka pra�ine koji upijaju svetlost u galaksijskoj
ekvatorskoj ravni. |
| Zvezdano
jato |
To je grupa
fizički povezanih zvezda za koje se smatra da su istog
porekla. Postoje dva osnovna tipa zvezdanih jata i to: otvoreno i
loptasto. |
|
