Ensestin k�k� �dipiyal d�nem mi, biyolojik bir bozukluk mu ?
Ensest aralar�nda birinci derecede kan ba�� bulunan, evlilikleri yasalar ile engellenen (anne-o�ul, baba-k�z, dede-torun, karde�ler gibi) akrabalar aras�ndaki cinsel ili�kidir. Daha geni� �er�evede yap�lan tan�mlamalarda ise, ensesti cinsel ili�ki a��s�ndan k�lt�rel a��dan engelli kabul edilen resmi ya da gayri resmi akrabal�k ba�� olan ki�iler aras�ndaki cinsel ili�ki olarak kabul edilebilmektedir. Bu durumda �vey baba-�vey �ocuk veya �vey karde�ler aras�ndaki cinsel ili�kiler de ensest kavram� i�erisinde de�erlendirilmektedir.
Ensestin k�klerinin �dipiyal d�nem �at��malar�ndan k�ken ald���n� iddia edenler oldu�u gibi biyolojik bir bozukluk sonucu ortaya ��kabildi�ini iddia eden ara�t�rmac�lar vard�r. Ancak genel kabul g�ren g�r��, Freud'un geli�tirdi�i, Oedipus kompleksinin ��z�mlenmesi d�neminde meydana gelen a��r bir bozukluktur.
Bug�n i�in bilinen biyolojik bir neden ya da yatk�nl�k saptanam��t�r. K�klerini psikoseks�el geli�im evrelerinden fallik d�neminden ald��� kabul edilen ensest davran��� hukuki tarihte g�zlenmektedir. �nsanlarca bilinen her k�lt�rde ensest tabusunun de�i�ik �ekilleri oldu�u gibi baz� ensest bi�imlerinede m�saade edilmi�tir.
Baz� g�� sahibi ailelerde ensest ili�kiler desteklenmi�tir. �rne�in M�s�r, �nka ve Hawaii kraliyet ailelerinde karde� evlilikleri desteklenmi�tir. Ancak sakat do�umlarla ensest ili�kilerdeki biyolojik engelleyici g�� g�r�lmeye ba�lanm��t�r. Artm�� genetik risk insanlar� ensest ili�kilerden uzakla�t�rmaya ba�lam�� ve bu nedenle Musevilik ve Hristiyanl���n ilk d�nemlerinde evlilikleri yasaklanm�� ki�ilerin listeleri olu�turulmaya ba�lanm��t�r.
G�n�m�zde ensestin s�kl��� �zerine kesin rakamlar yoktur. Bunun en �nemli nedenlerinden birisi ki�ide ve t�m ailede genel bir utan� duygusunun ortaya ��kmas�d�r. Varl��� ancak yasalar�n uygulanmas�n�n gerekti�i durumlarda veya taraflardan birisinin psikiyatrik yard�m aramas� sonucu ortaya ��kmaktad�r.
Genel olarak mahkeme kay�tlar�nda ensest milyonda bir oran�nda g�r�l�rken, �ocuk psikiyatrisi kliniklerinde %3,8, genel toplumda ise % 0,5 olarak g�r�ld��� bildirilmektedir. Kad�n psikiyatri hastalar�nda ise oran�n �ok daha y�ksek oldu�u tahmin edilmektedir.
Genellikle alkol k�t�ye kullan�m�n�n olmas�, kalabal�k aile, artm�� fizik yak�nl�k, ailenin izole olmas� gibi de�i�ik etkenler ensest s�kl���n� de�i�tirmektedir. Ancak kesin saptanm�� bir ili�ki yoktur.
Hayvanlarda yap�lan �al��malarda, do�al ortamlar�nda ensest nadiren g�zlenmi�tir ve ya�am alanlar� darald�k�a ensest oran� y�kselmi�tir. Ensest olgular�nda genelde ya�l� ve g��l� olan taraf erkektir. Bu nedenle baz� ara�t�r�c�lar taraf�ndan ensest �ocuk istismar�n�n, pedofilinin ya da tecav�z�n bir varyant� olarak de�erlendirilmektedir.
Ensest davran���n�n ortaya ��k���nda baz� etmenlere dikkat �ekilmektedir:
1. K�lt�rel geli�imi veya e�itimi zay�f ki�ilerde �ocuk veya ergenlik d�nemlerinde ayn� oday� payla�an karde� veya akrabalar merak veya deneme amac� ile cinsel ili�kiye girebilirler. Burada girilen ili�kinin sonu�lar�n� de�erlendirememe ve anlayamama s�z konusudur.
2. A��r ruhsal bozukluklara sahip ebeveynler taraf�ndan sergilenen ensest davran��� vard�r. Burada genelde baba a��r antisosyal (psikopat) veya alkol kullan�c�s�d�r. Baba denetimini yitirdi�i i�in b�ylesine eylemlere giri�ebilir. Bunun bir ba�ka bi�imi de k���k �ocuklara kar�� yo�un seks�el ilgi duyan baban�n bu d�rt�leri �ocuklar�na y�neltmesi ile ortaya ��kmaktad�r.
3. Aile i�i dinamikler bu davran��� do�rudan tetikleyebilir. �rne�in a��r� d��manca ve sald�rgan tutum g�steren anne, baba ve k�z aras�nda ensest ili�kiyi uyarabilir. Bazen baba-k�z aras�ndaki ensestin, anne-o�ul aras�ndaki enseste �rnek olu�turdu�u g�r�lm��t�r.
Genel olarak ensest olaylar�nda k�zlar, erkeklere g�re daha fazla istismar edilmektedirler. T�m ensestlerin %75'i baba-k�z ensestidir. Yine ya��n k���lmesi de ensest olas�l���n� artt�rmaktad�r. 9 ya��n alt�ndaki vakalar t�m ensest vakalar�n�n %30'unu olu�turmaktad�r.
Rollerin payla��lmas� a��s�ndan ilgin� olan bir durum evin en b�y�k k�z� ile baban�n ensest ili�kisidir. Burada b�y�k k�z evin b�t�n sorumluluklar�n� ve cinsel g�revlerini de �stlenmi�tir. Bir �ekilde annenin yerini alm��t�r. Sosyoekonomik d�zeyi d���k ailelerde daha s�k rastland���na inan�lmaktad�r.
�stismar�n olu�um �ekli ki�iden ki�iye farkl�l�k g�sterebilir. �dipiyal d�nemde (3-5 ya�) ufak oyunlar gibi ba�layabilir. Kar��l�kl� genital b�lgelerin ok�anmas� gibi. Daha ileriki d�nemlerde ebeveyn ensest davran���n� �d�llendirerek olay�n s�rmesini sa�lar. Bazen bu d�nem farkl� olabilir ve kurbana kar�� yo�un psikolojik bask� uygulanabilir.
Genellikle �ocu�un ad�lesan d�nemine girmesi ile olay a���a ��kar. Bu d�nemde asilik d�nem �zelli�ini do�al olarak sergileyen gen� a��r� �fke ile kendisine zarar veren ebeveyne ya da ki�iye kar�� ��kmaya ba�lar. Baba, k�z�n ili�kilerini a��klamas�ndan korktu�u i�in ve k�skan�l�ktan k�z�n normal geli�imini engellemeye �al��abilir.
Bazen baba ile karde�lerinin �zel ili�kisini sezen di�er karde�lerin ensesti de olaya kar���r. Olay� ya arkada�lar�na ya da anneye a��klar. Annelerin olay� �rtbas etmeye �al��t�klar� g�zlenmi�tir. Anne a��r� utan�, kayg� ve rekabet duygular� i�erisinde olabilir.
Anne-o�ul ensesti �ok ciddi bir tabudur ve baba-k�z ensestine g�re �ok daha az rastlan�r. Varl��� hemen hemen daima �ok a��r psikopatolojiye i�aret eder.
�ocu�un �ok de�i�ik bedensel yak�nmalarla s�k�a hekime ba�vurmay� istemesi, okula uyum sorunlar� g�stermesi, fizik zarar belirtilerinin g�zlenmesi ile ensestten ��phelenmek gerekir.
Ayr�nt�l� fizik muayene ve ruhsal muayene �nemlidir. Muayene ve �yk� al�nmas� ebeveynlerden ayr� bir ortamda yap�lmal�d�r. Olay�n hassasl��� nedeni ile g�r��me ve muayene titizlikle yap�lmal�d�r. �stismar�n ortaya ��kt��� durumlarda do�rudan istismar�n sonland�r�lmas� i�in, ailenin ve istismarc�n�n �ocuk �zerine uygulayaca�� psikolojik bask�n�n engellenmesi i�in kurban ve istismarc� birbirinden ayr�lmal�d�r.
Kurban, akraba ya da koruyucu bir aile yan�na yerle�tirilebilece�i gibi, istismarc� g�n�ll� olarak ya da mahkeme karar� ile evden uzakla�t�r�labilir.
Anayasan�n 27. Maddesine g�re "herkes ya�ama, maddi ve manevi varl���n� geli�tirme" hakk�na sahiptir. Ayr�ca T�rk Ceza Kanunu'nun 417. Maddesinde, failin kurban�n yak�nlar�ndan birisi olmas� durumunda cezay� artt�r�c� bir unsur oldu�u bildirilmektedir. �stismarc� bu yasalarla su�lanmaktad�r.
Medeni kanunun 274/1 maddesine g�re velayeti yerine getirmekten aciz veya durumunu k�t�ye kullanan anne-babadan hakim velayet hakk�n� kald�rabilir. Velayeti bak�m�, sa�l��� ve gereksinimleri kar��layabilecek ba�ka ki�i veya kurumlara verebilir. T�m bu maddelere kar��n t�m a��lardan yeti�kinlerin verece�i bak�m ve yard�ma ihtiya� g�steren �ocuklar�n istismar edilmesi ve ensestin T�rk Ceza Kanununda ayr� bir madde ile d�zenlenmesi gere�i a��kt�r.
T�rk Tabipleri Birli�inin konu �zerindeki �al��malar� olmakla beraber hen�z at�lacak ad�mlar�n say�s� �oktur. Ensestin �nlenmesi, a���a ��kar�lmas�, kurbanlar�n korunmas� ve su�lular�n gerekli cezai yapt�r�mlar� g�rmesi en temel d�zenlemeler olacakt�r. |
