Ailenin çözülmesi

Hızlı sosyal değişim, aynı zamanda, ana babadan çocuklara değer aktarımını zorlaştırmaktadır. Üstelik aile giderek daha istikrarsız hâle gelmekte, rehberlik ve bağlanma için güvenilir bir zemin olmaktan gitgide uzaklaşmaktadır. Çözülmüş ve anomik toplumlar radikal biçimde bireycidirler ve bu yüzden gençlerine bir anlam duygusu ve aidiyet sağlamakta kusurludurlar. Genel mânada modernitenin kimi insanlar için psikolojik gelişimi zorlaştırdığı, kimileri (yüksek özerklik seviyesi yakalayabilen insanlar) için de kolaylaştırdığı söylenebilir. Daha incinebilir ve modern toplumun  beklentilerini karşılamaktan uzak bir azınlık için modern toplum bir kâbus olabilir. Modern toplum pek çok biçimlerde narsisistik özellikleri ödüllendirmektedir. Başarı bağlanmaktan daha değerlidir. Bireyciliğin başat görüş olduğu bir toplumda bağımlı özellikler kolayca uyumu bozucu olarak görülebilir. Öte yanda yakın ilişkilerde istikrarsızlık ve düşük yoğunluklu bir impülsiviteyle seyretse bile iş hayatına olumsuz yansımadığı sürece narsisistik özelliklere tahammül edilir. Toplumsal ve tarihî geçiş dönemleri kişilik bozukluğu gelişimi için özel risk dönemleridir (Paris 1997). Sosyal yapıların psikopatoloji riskini etkilediği temel yollardan birisi, aile işlevselliği üzerindeki etkileriyledir. Toplumsal işlev bozukluğu

ailevî işlev bozukluğuna zemin hazırlar. Aile işlevi aile üyeleri için söz konusu olan desteklerin elde edilebilirliğini de içerir. Bu desteklerin yokluğu değişik psikopatoloji biçimlerinde tezahür eder. İşsizlik gibi sosyal çevrede yıkım yaratan olaylar ya da toplumsal ağ sistemindeki kırılmalar, ruhsal bozuklukların yaygınlığını artırır. Lasch (1979) çağdaş toplumda çekirdek aileyi ‘kuşatma altında’ ve ‘kalpsiz bir dünyada bir sığınak’  olarak tanımlar. Modern toplumlarda aile daha istikrarsız ve çözülmeye yatkındır. Güney Kore’yi dışta tutarsak Doğu Asya toplumlarında antisosyal kişilik bozukluğu (ASKB) yaygınlığı düşüktür ve bunun aile yapısının koruyuculuğuyla ilgili olduğu düşünülmektedir. Saldırgan veya nâmevcut babalar çok az kural koyar, çocukların beklentileri düşük ve aileye sadâkat azdır. Öte yanda geleneksel bir uzak doğu ailesinde babalar güçlü ve otoriterdir, çocukların aileden yüksek beklentileri vardır ve aileye sadâkat ödüllendirilir. Birbirine bağlı ailelerde ASKB riskinin düşük olduğu genel bir kabul görmektedir (Paris 1996). Ak ve Sayar (2002) alkolizmin yaygın olduğu Kore dışarıda tutulursa, antisosyal kişilik bozukluğunun Doğu Asya toplumlarında çok daha düşük oranlarda bildirildiğini yazmaktadırlar. Öte yanda bir saha çalışmasında ABD’de antisosyal kişilik bozukluğu tanısında iki katına varan ciddi  bir artış saptanmıştır. Kültürler arasında yaygınlık açısından önemli farklar olması ve  bozukluğun Kuzey Amerika’daki hızlı artışı bu bozuklukta sosyal patolojinin çok önemli bir rol oynadığını düşündürmektedir. Sosyal yapılar bazı risk etkenlerinin ruhsal bozuklukların ortaya çıkması üzerindeki etki eşiğini yükseltebilir veya azaltabilir. Tayvan’daki düşük oranlar geleneksel Çin ailelerindeki yüksek bütünleşmeye bağlı olabilir. Bu tür aileler antisosyal kişilik bozukluğu risk etkenlerinin nerede ise tam tersi değerleri temsil ederler. Babalar güçlü ve otoriterdir, çocukların beklentileri yüksektir ve  aileye sadakat ödüllendirilir.  Çocukların açık sınırlandırmalarla   yetiştirildiği aileler, antisosyal kişilik bozukluğu açısından daha az risk oluştururlar (Ak ve Sayar 2002). Popüler görüşün tersine yoksulluk antisosyal kişilik bozukluğunun yaygınlığını açıklamaz. Yoksulluk ile suç arasında eğer aileler iyi işlev gösteriyor ise bir ilişki yoktur. Batıda suç ve antisosyal kişilik bozukluğu oranlarında görülen artış büyük bir refah artışıyla beraber ortaya çıkmaktadır. Muhtemelen,  antisosyal kişililik bozukluğu yaygınlığının artışındaki temel neden, sosyal etkiler için bir aracı işlevi gösteren  ailevî işlev bozukluğudur. Antisosyal eğilim antisosyal davranışın kendisinden çok daha fazla yaygındır. Altta yatan dürtüsel özellikler eğer güçlü bir aile ve sosyal yapılar içinde muhafaza edilirlerse işlev bozukluğu gösterecek boyutlara ulaşmayacaktır. Açık antisosyal davranış yalnızca  aile işlev bozukluğunda  ve sosyal çözülme ortamlarında ortaya çıkacaktır (Ak ve Sayar 2002).

Karakter aşınması

Tüketim tarikati

Reklâm stratejileri, bugün bizi almak istediğimiz herşeyi alabileceğimiz şeklinde yönlendirmektedir. Satın aldığımız markalar bilinçdışı cinsel arzularımızın; huzur, rahat, emniyet, aidiyet ve iktidar arayışlarımızın bir ilâcı olarak sunulmaktadır. Sahip olduğumuz ürünlerle kim olacağımızı seçtiğimiz bir zaman diliminde yaşıyoruz. Kimliğin diğer kaynaklarının aşınmasıyla kimlik ve zevkin temel kaynakları olarak insanlar alışverişe ve tüketiciliğe yönelmektedirler. Geleneksel toplum yapısı insanlara bir aidiyet hissi, bilinme ve tanınma imtiyazı, zor zamanlarda destek, dayanışma ve anlam sağlıyordu. Daha durağan ve kararlı eski toplumların yerini günümüzün hıza ayarlı risk toplumunun alması insanları bir ‘karakter aşınması’ sorunuyla karşı karşıya bırakmaktadır. Richard Sennett’in deyişiyle bu durum samimî, derin ve sadâkate dayalı insan ilişkilerinin kaybolarak günübirlik çıkarların öne çıktığı bir sığlaşmayı temsil eder. Dayanışma duygusu, ortalıktan çekilmiştir ve içsel tatminsizlik günbegün büyümektedir. İnsanlar maddî zenginliğin ortasında yoğun bir boşluk duygusundan yakınmaktadırlar (Minsky 1998, Sennett 2003). Phillip Cushman (1990) 2. Dünya Savaşı sonrasında ABD’de toplum, gelenek ve paylaşılan anlamın uzağına düşen, bunların yokluğunu yaşayan benliği ‘boş benlik’ olarak tanımlamaktadır. Bu toplumsal

Kimliklerin aşınması

Yitirilen : İnsan ruhu

Smith (1994) geç modernliğin  bir hastalığı olarak ümit yetersizliğine işaret etmektedir. Cennet ve cehennem, kurtuluş ve cezalandırılma gibi dinî ilgiler hayata anlam sağlamaz olduğunda, dinî ümit yerini ilerlemeye duyulan inanca bırakmıştı. Bu inanç herşeyin ileride mutlaka daha iyi olacağını, cennette olmasa bile bu dünyada ileri bir gelecekte daha iyi bir ömür süreceğimizi telkin ediyordu. Savaşlar, çevre kirlenmesi, dünya kaynaklarının eşitsiz dağılımı gibi bir dizi nedenle ümit karamsarlığa dönüşmüştür. Ünlü Rus romancı Alexander Soljenitsin (2000) de ilerleme mitiyle beraber insan ruhunun yitirdiklerine dikkat çeker : “Hepimizin unuttuğu şey insan ruhudur” diye yazar, “İsteklerimizin denetimsiz biçimde büyümesine izin verdik ve şimdi onları nasıl yönlendireceğimizi şaşırmış durumdayız... Ve hiçbir şey şu anda ruhlarımızdaki çaresizliği, zihinsel karışıklığımızı, ölüm karşısındaki açık ve sakin tutumun kaybı kadar iyi anlatamaz. Modern insanın refah seviyesi ne kadar yüksekse, tüyler ürpertici ölüm korkusu ruhunu o kadar derinden yaralıyor” (Soljenitsin, 2002) .

Hülâsa-i kelâm