श्रीमद्भागवतमहापुराणम् :: अष्टमः स्कन्धः
अथ द्वितीयोऽध्यायः
गजेन्द्रोपाख्याने गजग्राहयुद्धवर्णनम्

श्रीशुक उवाच - 
आसीद् गिरिवरो राजंस्त्रिकूट इति विश्रुतः । 
क्षीरोदेनावृतः श्रीमान्योजनायुतमुच्छ्रितः॥ 1  

तावता विस्तृतः पर्यक् त्रिभिः श्रृङ्‌गैः पयोनिधिम् । 
दिशः खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयैः॥ 2  

अन्यैश्च ककुभः सर्वा रत्‍नधातुविचित्रितैः । 
नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम्॥ 3  

स चावनिज्यमानाङ्‌घ्रिः समन्तात् पयऊर्मिभिः । 
करोति श्यामलां भूमिं हरिन्मरकताश्मभिः॥ 4  

सिद्धचारणगन्धर्वविद्याधरमहोरगैः । 
किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्‌भिर्जुष्टकन्दरः॥ 5  

यत्र सङ्‌गीतसन्नादैर्नदद्‍गुहममर्षया । 
अभिगर्जन्ति हरयः श्लाघिनः परशंकया॥ 6  

नानारण्यपशुव्रातसङ्कुलद्रोण्यलंकृतः । 
चित्रद्रुमसुरोद्यानकलकण्ठविहङ्गमः॥ 7  

सरित्सरोभिरच्छोदैः पुलिनैर्मणिवालुकैः । 
देवस्त्रीमज्जनामोदसौरभाम्ब्वनिलैर्युतः॥ 8  

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मनः । 
उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम्॥ 9  

सर्वतोऽलंकृतं दिव्यैर्नित्यं पुष्पफलद्रुमैः । 
मन्दारैः पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकैः॥ 10  

चूतैः प्रियालैः पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । 
क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकैः॥ 11  

मधुकैः शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनैः । 
अरिष्टोदुम्बरप्लक्षैर्वटैः किंशुकचन्दनैः॥ 12  

पिचुमन्दैः कोविदारैः सरलैः सुरदारुभिः । 
द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलैः॥ 13  

बिल्वैः कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभिः । 
तस्मिन्सरः सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम्॥ 14  

कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । 
मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनैः॥ 15  

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वैः सारसैरपि । 
जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम्॥ 16  

मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरजःपयः । 
कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम्॥ 17  

कुन्दैः कुरुबकाशोकैः शिरीषैः कूटजेङ्‌गुदैः । 
कुब्जकैः स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभिः॥ 18  

मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभिः । 
शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमैः॥ 19  

तत्रैकदा तद्‌गिरिकाननाश्रयः 
     करेणुभिर्वारणयूथपश्चरन् । 
सकण्टकन् कीचकवेणुवेत्रवद् 
     विशालगुल्मं प्ररुजन्वनस्पतीन्॥ 20  

यद्‍गन्धमात्राद्धरयो गजेन्द्रा 
     व्याघ्रादयो व्यालमृगाः सखड्गाः । 
महोरगाश्चापि भयाद् द्रवन्ति 
     सगौरकृष्णाः शरभाश्चमर्यः॥ 21  

वृका वराहा महिषर्क्षशल्या 
     गोपुच्छशालावृकमर्कटाश्च । 
अन्यत्र क्षुद्रा हरिणाः शशादय 
     श्चरन्त्यभीता यदनुग्रहेण॥ 22  

स घर्मतप्तः करिभिः करेणुभि 
     र्वृतो मदच्युत्कलभैरनुद्रुतः । 
गिरिं गरिम्णा परितः प्रकम्पयन् 
     निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनैः॥ 23  

सरोऽनिलं पङ्‌कजरेणुरूषितं 
     जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षणः । 
वृतः स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् 
     सरोवराभ्याशमथागमद् द्रुतम्॥ 24  

विगाह्य तस्मिन्नमृताम्बु निर्मलं 
     हेमारविन्दोत्पलरेणुवासितम् । 
पपौ निकामं निजपुष्करोद्धृत- 
     मात्मानमद्‌भिः स्नपयन्गतक्लमः॥ 25  

स्वपुष्करेणोद्‌धृतशीकराम्बुभि 
     र्निपाययन्संस्नपयन्यथा गृही । 
घृणी करेणूः कलभांश्च दुर्मदो 
     नाचष्ट कृच्छ्रं कृपणोऽजमायया॥ 26  

तं तत्र कश्चिन्नृप दैवचोदितो 
     ग्राहो बलीयांश्चरणे रुषाग्रहीत् । 
यदृच्छयैवं व्यसनं गतो गजो 
     यथाबलं सोऽतिबलो विचक्रमे॥ 27  

तथाऽऽतुरं यूथपतिं करेणवो 
     विकृष्यमाणं तरसा बलीयसा । 
विचुक्रुशुर्दीनधियोऽपरे गजाः 
     पार्ष्णिग्रहास्तारयितुं न चाशकन्॥ 28  

नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयो- 
     र्विकर्षतोरन्तरतो बहिर्मिथः । 
समाः सहस्रं व्यगमन् महीपते 
     सप्राणयोश्चित्रममंसतामराः॥ 29  

ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसां 
     कालेन दीर्घेण महानभूद् व्ययः । 
विकृष्यमाणस्य जलेऽवसीदतो 
     विपर्ययोऽभूत् सकलं जलौकसः॥ 30  

इत्थं गजेन्द्रः स यदाऽऽप संकटं 
     प्राणस्य देही विवशो यदृच्छया । 
अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं 
     दध्याविमां बुद्धिमथाभ्यपद्यत॥ 31  

न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजाः 
     कुतः करिण्यः प्रभवन्ति मोचितुम् । 
ग्राहेण पाशेन विधातुरावृतो-
	ऽपियहं च तं यामि परं परायणम्॥ 32  

यः कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगात् 
     प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् । 
भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्‍भया- 
     न्मृत्युः प्रधावत्यरणं तमीमहि॥ 33  


॥ इति श्रीमद्‌भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां 
अष्टमस्कन्धे मन्वन्तरानुवर्णने गजेन्द्रोपाख्याने 
द्वितीयोऽध्यायः ॥ 2 ॥