श्रीमद्भागवतमहापुराणम् :: दशमः स्कन्धः[पूर्वार्धः]
अथ विंशोऽध्यायः
प्रावृड्‍वर्णनं शरद्वर्णनं च

श्रीशुक उवाच। 
तयोस्तदद्‍भुतं कर्म दावाग्नेर्मोक्षमात्मनः। 
गोपाः स्त्रीभ्यः समाचख्युः प्रलम्बवधमेव च॥ 1  

गोपवृद्धाश्च गोप्यश्च तदुपाकर्ण्य विस्मिताः। 
मेनिरे देवप्रवरौ कृष्णरामौ व्रजं गतौ॥ 2  

ततः प्रावर्तत प्रावृट् सर्वसत्त्वसमुद्‍भवा। 
विद्योतमानपरिधिर्विस्फूर्जित नभस्तला॥ 3  

सान्द्रनीलाम्बुदैर्व्योम सविद्युत् स्तनयित्‍नुभिः। 
अस्पष्टज्योतिराच्छन्नं ब्रह्मेव सगुणं बभौ॥ 4  

अष्टौ मासान् निपीतं यद् भूम्याश्चोदमयं वसु। 
स्वगोभिर्मोक्तुमारेभे पर्जन्यः काल आगते॥ 5  

तडिद्वन्तो महामेघाश्चण्ड श्वसन वेपिताः। 
प्रीणनं जीवनं ह्यस्य मुमुचुः करुणा इव॥ 6  

तपःकृशा देवमीढा आसीद् वर्षीयसी मही। 
यथैव काम्यतपसस्तनुः सम्प्राप्य तत्फलम्॥ 7  

निशामुखेषु खद्योतास्तमसा भान्ति न ग्रहाः। 
यथा पापेन पाखण्डा न हि वेदाः कलौ युगे॥ 8  

श्रुत्वा पर्जन्यनिनदं मण्डुकाः व्यसृजन् गिरः। 
तूष्णीं शयानाः प्राग् यद्वद् ब्राह्मणा नियमात्यये॥ 9  

आसन्नित्पथवाहिन्यः क्षुद्रनद्योऽनुशुष्यतीः। 
पुंसो यथास्वतंत्रस्य देहद्रविण सम्पदः॥ 10  

हरिता हरिभिः शष्पैरिन्द्रगोपैश्च लोहिता। 
उच्छिलीन्ध्रकृतच्छाया नृणां श्रीरिव भूरभूत्॥ 11  

क्षेत्राणि सस्यसम्पद्‌भिः कर्षकाणां मुदं ददुः। 
धनिनामुनुतापं च दैवाधीनमजानताम्॥ 12  

जलस्थलौकसः सर्वे नववारिनिषेवया। 
अबिभ्रद् रुचिरं रूपं यथा हरिनिषेवया॥ 13  

सरिद्‌भी सङ्‌गतः सिन्धुश्चुक्षुभे श्वसनोर्मिमान्। 
अपक्वयोगिनश्चित्तं कामाक्तं गुणयुग् यथा॥ 14  

गिरयो वर्षधाराभिर्हन्यमाना न विव्यथुः। 
अभिभूयमाना व्यसनैर्यथाधोक्षजचेतसः॥ 15  

मार्गा बभूवुः सन्दिग्धास्तृणैश्छन्ना ह्यसंस्कृताः। 
नाभ्यस्यमानाः श्रुतयो द्विजैः कालहता इव॥ 16  

लोकबन्धुषु मेघेषु विद्युतश्चलसौहृदाः। 
स्थैर्यं न चक्रुः कामिन्यः पुरुषेषु गुणिष्विव॥ 17  

धनुर्वियति माहेन्द्रं निर्गुणं च गुणिन्यभात्। 
व्यक्ते गुणव्यतिकरेऽगुणवान् पुरुषो यथा॥ 18  

न रराजोडुपश्छन्नः स्वज्योत्स्नाराजितैर्घनैः। 
अहंमत्या भासितया स्वभासा पुरुषो यथा॥ 19  

मेघागमोत्सवा हृष्टाः प्रत्यनन्दन् शिखण्डिनः। 
गृहेषु तप्ता निर्विण्णा यथाच्युतजनागमे॥ 20  

पीत्वापः पादपाः पद्‌भिरासन् नानात्ममूर्तयः। 
प्राक् क्षामास्तपसा श्रान्ता यथा कामानुसेवया॥ 21  

सरस्स्वशान्तरोधत्सु न्यूषुरङ्‌गापि सारसाः। 
गृहेष्वशान्तकृत्येषु ग्राम्या इव दुराशयाः॥ 22  

जलौघैर्निरभिद्यन्त सेतवो वर्षतीश्वरे। 
पाषण्डिनामसद्वादैर्वेदमार्गाः कलौ यथा॥ 23  

व्यमुञ्चन् वायुभिर्नुन्ना भूतेभ्योऽथामृतं घनाः। 
यथाऽऽशिषो विश्पतयः काले काले द्विजेरिताः॥ 24  

एवं वनं तद् वर्षिष्ठं पक्वखर्जुर जम्बुमत्। 
गोगोपालैर्वृतो रन्तुं सबलः प्राविशद् हरिः॥ 25  

धेनवो मन्दगामिन्य ऊधोभारेण भूयसा। 
ययुर्भगवताऽऽहूता द्रुतं प्रीत्या स्नुतस्तनीः॥ 26  

वनौकसः प्रमुदिता वनराजीर्मधुच्युतः। 
जलधारा गिरेर्नादानासन्ना ददृशे गुहाः॥ 27  

क्वचिद् वनस्पतिक्रोडे गुहायां चाभिवर्षति। 
निर्विश्य भगवान् रेमे कन्दमूलफलाशनः॥ 28  

दध्योदनं समानीतं शिलायां सलिलान्तिके। 
सम्भोजनीयैर्बुभुजे गोपैः सङ्‌कर्षणान्वितः॥ 29  

शाद्वलोपरि संविश्य चर्वतो मीलितेक्षणान्। 
तृप्तान् वृषान् वत्सतरान् गाश्च स्वोधोभरश्रमाः॥ 30  

प्रावृट्‌श्रियं च तां वीक्ष्य सर्वभूतमुदावहाम्। 
भगवान् पूजयांचक्रे आत्मशक्त्युपबृंहिताम्॥ 31  

एवं निवसतोस्तस्मिन् रामकेशवयोर्व्रजे। 
शरत् समभवद् व्यभ्रा स्वच्छाम्ब्वपरुषानिला॥ 32  

शरदा नीरजोत्पत्त्या नीराणि प्रकृतिं ययुः। 
भ्रष्टानामिव चेतांसि पुनर्योगनिषेवया॥ 33  

व्योम्नोऽब्भ्रं भूतशाबल्यं भुवः पङ्‌कमपां मलम्। 
शरज्जहाराश्रमिणां कृष्णे भक्तिर्यथाशुभम्॥ 34  

सर्वस्वं जलदा हित्वा विरेजुः शुभ्रवर्चसः। 
यथा त्यक्तैषणाः शान्ता मुनयो मुक्तकिल्बिषाः॥ 35  

गिरयो मुमुचुस्तोयं क्वचिन्न मुमुचुः शिवम्। 
यथा ज्ञानामृतं काले ज्ञानिनो ददते न वा॥ 36  

नैवाविदन् क्षीयमाणं जलं गाधजलेचराः। 
यथाऽऽयुरन्वहं क्षय्यं नरा मूढाः कुटुम्बिनः॥ 37  

गाधवारिचरास्तापमविन्दन् शरदर्कजम्। 
यथा दरिद्रः कृपणः कुटुम्ब्यविजितेन्द्रियः॥ 38  

शनैः शनैर्जहुः पङ्‌कं स्थलान्यामं च वीरुधः। 
यथाहंममतां धीराः शरीरादिष्वनात्मसु॥ 39  

निश्चलाम्बुरभूत् तूष्णीं समुद्रः शरदागमे। 
आत्मन्युपरते सम्यङ्‌ मुनिर्व्युपरतागमः॥ 40  

केदारेभ्यस्त्वपोऽगृह्णन् कर्षका दृढसेतुभिः। 
यथा प्राणैः स्रवज्ज्ञानं तन्निरोधेन योगिनः॥ 41  

शरदर्कांशुजांस्तापान् भूतानामुडुपोऽहरत्। 
देहाभिमानजं बोधो मुकुन्दो व्रजयोषिताम्॥ 42  

खमशोभत निर्मेघं शरद्विमलतारकम्। 
सत्त्वयुक्तं यथा चित्तं शब्दब्रह्मार्थदर्शनम्॥ 43  

अखण्डमण्डलो व्योम्नि रराजोडुगणैः शशी। 
यथा यदुपतिः कृष्णो वृष्णिचक्रावृतो भुवि॥ 44  

आश्लिष्य समशीतोष्णं प्रसून वनमारुतम्। 
जनास्तापं जहुर्गोप्यो न कृष्णहृतचेतसः॥ 45  

गावो मृगाः खगा नार्यः पुष्पिण्यः शरदाभवन्। 
अन्वीयमानाः स्ववृषैः फलैरीशक्रिया इव॥ 46  

उदहृष्यन् वारिजानि सूर्योत्थाने कुमुद्‌ विना। 
राज्ञा तु निर्भया लोका यथा दस्यून् विना नृप॥ 47  

पुरग्रामेष्वाग्रयणैः इन्द्रियैश्च महोत्सवैः। 
बभौ भूः पक्वसस्याढ्या कलाभ्यां नितरां हरेः॥ 48  

वणिङ्‌मुनिनृपस्नाता निर्गम्यार्थान् प्रपेदिरे। 
वर्षरुद्धा यथा सिद्धाः स्वपिण्डान् काल आगते॥ 49  


इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां 
संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे प्रावृट्शरद्वर्णनं नाम 
विंशोऽध्यायः ॥ २० ॥