Volgens Eurostat, het Europees bureau van de statistiek, lijden meer Europese vrouwen aan ondergewicht dan mannen: 25% van de Franse vrouwen (slechts 6% van de mannen), 25% van de Italiaanse dames en 15,6% van de vrouwen in België.
Vrouwen hebben meer vetmassa dan mannen. De normale waarden voor vrouwen zijn 20% tot 25% en voor mannen 15% tot 20%. Men spreekt van ondergewicht volgens de Body Mass Index (gewicht gedeeld door het kwadraat van de lengte) als dit 18.5 bedraagt of minder.
Het energieverbruik in het lichaam wordt bepaald door:
1. Basaalmetabolisme: de energie nodig voor ademhaling, hart, lichaamstemperatuur, celvernieuwing, enz. (65 à 70%)
2. Thermogenese: spijsvertering: absorptie en verwerking van het voedsel
3. Fysieke activiteit; magere mensen zijn in het algemeen meer actief en eten minder
Beïnvloedende factoren:
· Maag/darmproblemen en –ziektes vb. intoleranties, diarree, spastisch colon,…
· Bepaalde ziektes zoals hyperthyreoïdie (te actieve schildklier), anorexia nervosa, kanker, levercirrose, longemfyseem, dementie, enz.
· Stress, nervositeit
· Teveel lichaamsbeweging, hyperactiviteit
· Gebitsproblemen, kauw- en slikproblemen, dysfagie
· Constitutie, erfelijke factor : lucht-types; vuur-luchttypes (volgens vierelementenleer)
· Stofwisselingsproblemen, malabsorptie
· Armoede; niet genoeg inkomen hebben om voldoende voeding aan te schaffen
· Te weinig tijd nemen om te eten; maaltijden overslaan
· “Kleine eter” : te weinig eten
· Voedingsfouten, zie de sectie “voedingsprincipes” op de site
· Efficiëntie spijsvertering: laag rendement, teveel warmteproductie
· Leeftijd: bejaarden hebben een hogere kans door kauwproblemen, minder smaak, minder interesse,…
· Geslacht: vrouwen > mannen
· Psychologische factoren zoals depressie, eenzaamheid, moedeloosheid, rouwproces, anorexia, enz.
· Gebruik van laxerende en/of vochtafdrijvende middelen
Mogelijke verwikkelingen:
· Minder weerstand tegen infecties
· Minder reserve in geval van bvb ziekte, operatie,...
· Concentratieproblemen, zich zweverig voelen
· Vermoeidheid
· Weinig kracht hebben
· Bij te weinig koolhydraten en te weinig vet kan het lichaamseiwit aangesproken worden om energie te leveren
· Te weinig eiwit kan leiden tot problemen met bloeddruk en waterhuishouding
· Grotere kans op tekorten aan vitaminen, mineralen, sporenelementen
· Kauw- en slikproblemen kunnen leiden tot spijsverteringsproblemen, minder smaak, minder eetlust, minder aanbreng van voedingsstoffen, voedingstekorten, uitdrogingsverschijnselen
· Trager ziekteherstel
· Groeiachterstand
· Uitblijven van de menstruatie
· Verminderde seksuele behoefte
· Makkelijker koud krijgen
· Problemen met huid, haar, nagels
· Uitdrogingsverschijnselen
· Verminderde span- of draagkracht, grotere gevoeligheid aan stress, meer prikkelbaar, makkelijker geïrriteerd
· Minderwaardigheidsgevoelens, mijdingsgedrag
Preventie en behandeling:
Voedingsadviezen:
· Kleine eters : leren meer eten, tijd nemen, ev. 4 à 5 kleine maaltijden per dag ipv 3 “grote”
· Geen koffie : doet dikke mensen verdikken en magere mensen blijven er mager van
· Zorg ervoor dat de maaltijd er aantrekkelijk en leuk uitziet; geen broodzakken en kaas- en charcuterieverpakkingen op tafel, geen volgepakte overladen tafel maar overzichtelijk
· Voor magere mensen is het gebruik van een grotere hoeveelheid zetmeelrijk voedsel wel aangewezen; dit helpt ook vocht vasthouden: volle deegwaren, volkorenbrood (wissel ook af in het soort van brood), rijstwafels, knäckebröd, maïs, popcorn, muesli, havermout- of rijstvlokkenpap,…
· Ook zout helpt vocht vasthouden; te veel kaliumrijk voedsel (groente, fruit) kan leiden tot een soort uitdroging (=vermagering) wegens het groot diuretisch effect. Gezien de nadelen van zout, lijkt het gebruik van gefermenteerd zeezout bvb in de vorm van Tamari (sojaproduct, smaakmaker voor soepen e.d.) beter. Ook het gebruik van natriumrijke groenten is nuttig zoals alle selders en minder kaliumrijke voedingsmiddelen gebruiken (matigen in fruit).
· Fruit slankt in het algemeen af en werkt afkoelend. Druiven, rijpe bananen en verse dadels leveren echter veel calorieën, probeer elke dag 2 à 3 bananen te eten als broodbeleg of tussendoortje
· Gebruik van slagroom; melkvetten zijn makkelijker verteerbaar wegens de kortere vetzuurketens; slagroom is een geëmulgeerd vet in tegenstelling tot olie en lichter verteerbaar. Boter is altijd, behalve in geval van hypercholesterolemie, beter dan margarine, een fabrieksproduct dat niet kan beschouwd worden als een gezond vet. Slagroom kan toegevoegd worden aan platte kaas, yoghurt, karnemelk, fruit, muesli, soep, aardappelpuree, enz. Bij gebruik van meer melkvetten, kan het bij sommige mensen aangewezen zijn het cholesterolgehalte in het bloed in het oog te houden. Ik verwijs ook naar de tekst over cholesterol.
· Gebruik dan ook liever volle melkproducten dan magere.
· Tarwekiemolie brengt vitamine E aan en lecithine en reguleert de geslachtsklieren, wat een gunstig effect heeft zowel bij onder- als overgewicht.
· Aan lichtverteerbaar voedsel heeft het spijsverteringsstelsel minder werk dan bvb. met bonen, kolen, kaas, vlees, etc. Zo zul je meer energie halen uit een halve liter yoghurt dan uit 50 gram kaas…
· In dit verband is het voor magere mensen beter groente te koken, hoe erg het ook is: de vertering van rauwkost vraagt meer energie dan je er kunt uithalen…
· Zo levert het ook meer energie op om als broodbeleg honing, melasse, graanstropen, banaanschijfjes, appel- , peren- of dadelstroop te gebruiken in plaats van de zwaarder verteerbare charcuterie of kaas of allerlei smos zoals krabsla.
· Vermijd jodiumrijk voedsel : zeezout, algen, zeewier, etc. Dit doet de schildklier harder werken en dat moeten we juist niet hebben…
· Pap van rijst of havermout kan gezoet worden met honing, melasse, diksap van peren of appelen, gerstemout- of maïsstroop, gedroogd fruit.
· Ook aardappelen zijn goed, maar dan moet men er wel meer van eten dan 2 natuurlijk…
· Aan soep kan avocado of slagroom toegevoegd worden
· Het lijkt nuttig om allerlei suikerrijke middelen als snoep, gebak, cake, taart, frisdrank, enz. te gaan bunkeren, maar om gezondheidsredenen kunnen we dit niet aanbevelen. Suiker is nl. een vitaminen- en mineralenrover en ondermijnt de gezondheid, in het bijzonder het zenuwstelsel, en magere mensen zijn van nature vaak al meer gejaagd dan andere
· Vereenvoudigde voedselcombinaties kunnen nuttig zijn bij maag- en darmproblemen voor een efficiëntere vertering en minder winderigheid. Ik raad aan alleen de combinatie van eiwitrijk met zetmeelrijk voedsel te vermijden, anders komt men in een perfectionisme terecht, met alle gevolgen vandien.
· Bij kauw- en slikproblemen bij bejaarden kan het voedsel minder hard en meer vloeibaar gemaakt worden: gekookte groente, puree, pap van rijstvlokken of havermout, yoghurt, platte kaas, gemixte soep, gemalen vlees of vis, zachtgekookte deegwaren, enz.
Voedingsaanvullingen:
· Om voldoende vitaminen en mineralen binnen te krijgen, kan het aangewezen zijn gebruik te maken van een natuurlijk voedingssupplement zoals chlorella, stuifmeelpollen, e.d. Gebruik geen spirulina omwille van het hogere jodiumgehalte.
· Bij ernstige problemen kunnen dieetpreparaten gebruikt worden. Raadpleeg hiervoor een arts of diëtist.
· Er bestaan ook Weightgainers, op basis van hoogwaardige eiwitten, koolhydraten, vitaminen, enz. Daar het hier om dure kunstmatige producten gaat, lijkt dit vooral aangewezen voor de portemonnée van de verkopers.
Kruidenadviezen:
· Kruidenthee: om werking van lever en gal verbeteren vb. met melisse, paardebloem, artisjok.
· Kruidenthee om te kalmeren, nervositeit te verminderen vb. met lavendel, citroenmelisse, hop,...
· Een klein beetje gember als keukenkruid versterkt de maag. Smaak kan ook gebracht worden door bvb. basilicum, lavas, tijm,...
· Preparaten zoals Seda Day (Vitafytea), Composor 5 Stressor of Capsules 29-C Sedaner of 34-S Valeriana of 28-S Passiflora of glyc. extract Avena of Passiflora of Melissa (Soria) kunnen helpen nervositeit te verminderen, evenals Camomel siroop (Soria) waarin een tiental bekende kalmerende en spijsverteringsverbeterende kruiden verwerkt zijn op een basis van honing en melasse
· Eleuterococco (Siberische ginseng) (Soria) als tonifiërend en immuunversterkend middel om stress beter aan te kunnen, vooral in moeilijke periodes (vb deadlines, examens, rechtszaak, drukke periode op het werk, lange werkuren, enz)
Lichaamsbeweging:
· Minder hard werken, meer rust nemen en meer tijd om te eten
· Minder lichaamsbeweging of sport nemen
· Krachttraining kan leiden tot een toename van enkele kilo’s per jaar
Andere adviezen:
· Een test naar voedingsallergieën en –intoleranties is altijd erg nuttig, want dit kan het metabolisme en de immuniteit verstoren met tal van gevolgen op alle mogelijke vlakken. Zie hierover de betreffende tekst op de site.
· Relaxatie; op een andere manier leren omgaan met stress, innerlijke rust vinden en vertrouwen hebben in plaats van gedrevenheid of gejaagdheid; ingaan tegen het opgedrongen ideaalbeeld; jezelf graag zien; ontspannen tijdens het eten ipv piekeren of tv kijken of krant lezen e.d. Rustige muziek is meer aangewezen.
· Gastro-intestinale therapieën, nl. hoge darmspoelingen door een arts bij malabsorptiepro-blemen
· Vooral voor oudere mensen blijft het belangrijk voldoende te drinken en voldoende lichaamsbeweging te nemen, eventuele gebitsproblemen te bespreken en laten behandelen door de tandarts
· Specifieke medicatie en therapie bij de eerder vermelde ziektes door de arts of specialist
Geraadpleegde literatuur:
Roosen, M., Help, ik ben te mager in : Nutrinews, VIII, nr.4, pp. 8-12
Van Rooy, C., Als je te mager bent… in : Jet magazine, 9 mei 2001
Vanheusden, K., Te slank om mooi te zijn, in Gazet van Antwerpen, 12.02.2001
http://www.bodyvitaal.nl/channels/showsubchannel.asp?idSubChannel=18&idChannel=6
http://www.vsn.nl/spierziekten/index.html?/spierziekten/thema/them3a.htm
http://www.nicevzw.be/html/NUTRINEWSONLINE/NNtemagerART.htm
http://www.iph.fgov.be/epidemio/epinl/crospnl/hisnl/his6451.pdf (Officiele vlaamse statistieken ivm over- enondergewicht )
http://www.snijdertotaalrecreatie.com/fitness/produkten/fitshape/weightgainers.html
Dit artikel werd met de meeste zorg samengesteld. Niettemin is het nooit geheel uitgesloten dat informatie door tijdsverloop, recent wetenschappelijk onderzoek of andere oorzaken onjuist, onvolledig of achterhaald is. De auteur kan niet aansprakelijk gesteld worden voor enige directe of indirecte gevolgen voortvloeiend uit de gegevens. Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor een medische diagnose en medische zorg door een arts. De lezer wordt uitdrukkelijk geadviseerd zijn arts te raadplegen bij enigerlei klachten of symptomen.
Suggesties, commentaar en reacties zijn steeds welkom op het vermelde e-mailadres.