ஶ்ரீமத்பாகவதமஹாபுராணம் :: மூன்றாம் ஸ்கந்தம் :: அத்யாயம் 26.
மஹதாதி பின்னபின்ன தத்வங்களின் உற்பத்தியின் வர்ணனை
த்ருதீயஸ்கந்தே4: அத2 ஷட்3விம்ஶோஅத்4யாய:
ஶ்ரீப4க3வாநுவாச
அத2 தே ஸம்ப்ரவக்ஷ்யாமி தத்த்வாநாம் லக்ஷணம் ப்ருத2க்|
யத்3விதி3த்வா விமுச்யேத புருஷ: ப்ராக்ருதைர் கு3ணை:|| 1
ஜ்ஞானம் நி:ஶ்ரேயஸார்தா2ய புருஷஸ்யாத்மத3ர்ஶனம்|
யதா3ஹுர் வர்ணயே தத் தே ஹ்ருத3யக்3ரந்தி2பே4த3னம்|| 2
அநாதி3ராத்மா புருஷோ நிர்கு3ண: ப்ரக்ருதே: பர:|
ப்ரத்யக்3தா4மா ஸ்வயம் ஜ்யோதிர் விஶ்வம் யேன ஸமன்விதம்|| 3
ஸ ஏஷ ப்ரக்ருதிம் ஸூக்ஷ்மாம் தை3வீம் கு3ணமயீம் விபு4:|
யத்3ருச்ச2யைவோபக3தா மப்4யபத்3யத லீலயா|| 4
கு3ணைர் விசித்ரா: ஸ்ருஜதீம் ஸரூபா: ப்ரக்ருதிம் ப்ரஜா:|
விலோக்ய முமுஹே ஸத்3ய: ஸ இஹ ஜ்ஞாநகூ3ஹயா|| 5
ஏவம் பராபி4த்4யாநேன கர்த்ருத்வம் ப்ரக்ருதே: புமான்|
கர்மஸு க்ரியமாணேஷு கு3ணைராத்மனி மன்யதே|| 6
தத3ஸ்ய ஸம்ஸ்ருதிர் ப3ந்த4: பாரதந்த்ர்யம் ச தத்க்ருதம்|
ப4வத்யகர்துரீஶஸ்ய ஸாக்ஷிணோ நிர்வ்ருதாத்மன:|| 7
கார்யகாரணகர்த்ருத்வே காரணம் ப்ரக்ருதிம் விது3:|
போ4க்த்ருத்வே ஸுக2து3:கா2நாம் புருஷம் ப்ரக்ருதே: பரம்|| 8
தே3வஹூதிருவாச
ப்ரக்ருதே: புருஷஸ்யாபி லக்ஷணம் புருஷோத்தம|
ப்3ரூஹி காரணயோரஸ்ய ஸத3ஸச்ச யதா3த்மகம்|| 9
ஶ்ரீப4க3வாநுவாச
யத்தத் த்ரிகு3ண மவ்யக்தம் நித்யம் ஸத3ஸதா3த்மகம்|
ப்ரதா4னம் ப்ரக்ருதிம் ப்ராஹுரவிஶேஷம் விஶேஷவத்|| 10
பஞ்சபி4: பஞ்சபி4ர் ப்3ரஹ்ம சதுர்பி4ர் த3ஶபி4ஸ்ததா2|
ஏதச் சதுர்விம்ஶதிகம் க3ணம் ப்ராதா4நிகம் விது3:|| 11
மஹாபூ4தானி பஞ்சைவ பூ4ராபோऽக்3நிர் மருந்நப4:|
தன்மாத்ராணி ச தாவந்தி க3ந்தா4தீ3னி மதானி மே|| 12
இந்த்3ரியாணி த3ஶ ஶ்ரோத்ரம் த்வக்3 த்3ருக்3 ரஸநநாஸிகா:|
வாக்கரௌ சரணௌ மேட்4ரம் பாயுர்த3ஶம உச்யதே|| 13
மநோ பு3த்3தி4ரஹங்காரஶ்சித்தமித்யந்தராத்மகம்|
சதுர்தா4 லக்ஷ்யதே பே4தோ3 வ்ருத்த்யா லக்ஷண ரூபயா|| 14
ஏதாவாநேவ ஸங்க்2யாதோ ப்3ரஹ்மண: ஸகு3ணஸ்ய ஹ|
ஸந்நிவேஶோ மயா ப்ரோக்தோ ய: கால: பஞ்சவிம்ஶக:|| 15
ப்ரபா4வம் பௌருஷம் ப்ராஹு: காலமேகே யதோ ப4யம்|
அஹங்காரவிமூட4ஸ்ய கர்து: ப்ரக்ருதி மீயுஷ:|| 16
ப்ரக்ருதேர் கு3ணஸாம்யஸ்ய நிர்விஶேஷஸ்ய மானவி|
சேஷ்டா யத: ஸ ப4க3வான் கால இத்யுபலக்ஷித:|| 17
அந்த: புருஷரூபேண காலரூபேண யோ ப3ஹி:|
ஸமன்வேத்யேஷ ஸத்வாநாம் ப4க3வாநாத்ம மாயயா|| 18
தை3வாத் க்ஷுபி4த த4ர்மிண்யாம் ஸ்வஸ்யாம் யோநௌ பர: புமான்|
ஆத4த்த வீர்யம் ஸாஸூத மஹத்தத்த்வம் ஹிரண்மயம்|| 19
விஶ்வமாத்மக3தம் வ்யஞ்ஜன் கூடஸ்தோ2 ஜக3த3ங்குர:|
ஸ்வதேஜஸாபிப3த்தீவ்ர மாத்ம ப்ரஸ்வாபனம் தம:|| 20
யத்தத் ஸத்த்வகு3ணம் ஸ்வச்ச2ம் ஶாந்தம் ப4க3வத: பத3ம்|
யதா3ஹுர் வாஸுதே3வாக்2யம் சித்தம் தன்மஹதா3த்மகம்|| 21
ஸ்வச்ச2த்வமவிகாரித்வம் ஶாந்தத்வமிதி சேதஸ:|
வ்ருத்திபி4ர் லக்ஷணம் ப்ரோக்தம் யதா2பாம் ப்ரக்ருதி: பரா|| 22
மஹத்தத்த்வாத்3 விகுர்வாணாத்3 ப4க3வத்3 வீர்யஸம்ப4வாத்|
க்ரியாஶக்திரஹங்காரஸ்த்ரிவித4: ஸமபத்3யத|| 23
வைகாரிகஸ்தைஜஸஶ்ச தாமஸஶ்ச யதோ ப4வ:|
மநஸஶ்சேந்த்3ரியாணாம் ச பூ4தாநாம் மஹதாமபி|| 24
ஸஹஸ்ரஶிரஸம் ஸாக்ஷாத்3 யமநந்தம் ப்ரசக்ஷதே|
ஸங்கர்ஷணாக்2யம் புருஷம் பூ4தேந்த்3ரிய மநோமயம்|| 25
கர்த்ருத்வம் கரணத்வம் ச கார்யத்வம் சேதி லக்ஷணம்|
ஶாந்த கோ4ரவிமூட4த்வ மிதி வா ஸ்யாத3ஹங்க்ருதே:|| 26
வைகாரிகாத்3 விகுர்வாணாத் மநஸ்தத்த்வ மஜாயத|
யத்ஸங்கல்ப விகல்பாப்4யாம் வர்ததே காமஸம்ப4வ:|| 27
யத்3 விது3ர் ஹ்யநிருத்3தா4க்2யம் ஹ்ருஷீகாணா மதீ4ஶ்வரம்|
ஶாரதே3ந்தீ3 வரஶ்யாமம் ஸம்ராத்4யம் யோகி3பி4: ஶனை:|| 28
தைஜஸாத்து விகுர்வாணாத்3 பு3த்3தி4தத்த்வமபூ4த் ஸதி|
த்3ரவ்யஸ்பு2ரண விஜ்ஞான மிந்த்3ரியாணாமநுக்3ரஹ:|| 29
ஸம்ஶயோऽத2 விபர்யாஸோ நிஶ்சய: ஸ்ம்ருதிரேவ ச|
ஸ்வாப இத்யுச்யதே பு3த்3தே4ர் லக்ஷணம் வ்ருத்தித: ப்ருத2க்|| 30
தைஜஸாநீந்த்3ரியாண்யேவ க்ரியாஜ்ஞான விபா4க3ஶ:|
ப்ராணஸ்ய ஹி க்ரியா ஶக்திர் பு3த்3தே4ர் விஜ்ஞான ஶக்திதா|| 31
தாமஸாச்ச விகுர்வாணாத்3 ப4க3வத்3வீர்ய சோதி3தாத்|
ஶப்3த3மாத்ரமபூ4த் தஸ்மாத் நப4: ஶ்ரோத்ரம் து ஶப்3த3க3ம்|| 32
அர்தா2ஶ்ரயத்வம் ஶப்3த3ஸ்ய த்3ரஷ்டுர் லிங்க3த்வமேவ ச|
தன்மாத்ரத்வம் ச நப4ஸோ லக்ஷணம் கவயோ விது3:|| 33
பூ4தாநாம் சி2த்3ரதா3த்ருத்வம் ப3ஹிரந்தரமேவ ச|
ப்ராணேந்த்3ரியாத்மதி4ஷ்ண்யத்வம் நப4ஸோ வ்ருத்திலக்ஷணம்|| 34
நப4ஸ: ஶப்3த3 தன்மாத்ராத் காலக3த்யா விகுர்வத:|
ஸ்பர்ஶோऽப4வத் ததோ வாயுஸ்த்வக் ஸ்பர்ஶஸ்ய ச ஸங்க்3ரஹ:|| 35
ம்ருது3த்வம் கடி2நத்வம் ச ஶைத்ய முஷ்ணத்வமேவ ச|
ஏதத் ஸ்பர்ஶஸ்ய ஸ்பர்ஶத்வம் தன்மாத்ரத்வம் நப4ஸ்வத:|| 36
சாலனம் வ்யூஹனம் ப்ராப்திர் நேத்ருத்வம் த்3ரவ்ய ஶப்3த3யோ:|
ஸர்வேந்த்3ரியாணாமாத்மத்வம் வாயோ: கர்மாபி4லக்ஷணம்|| 37
வாயோஶ்ச ஸ்பர்ஶதன்மாத்ராத்3 ரூபம் தை3வேரிதாத3பூ4த்|
ஸமுத்தி2தம் ததஸ்தேஜஶ்சக்ஷூ ரூபோபலம்ப4னம்|| 38
த்3ரவ்யாக்ருதித்வம் கு3ணதா வ்யக்தி ஸம்ஸ்தா2த்வமேவ ச|
தேஜஸ்த்வம் தேஜஸ: ஸாத்4வி ரூபமாத்ரஸ்ய வ்ருத்தய:|| 39
த்3யோதனம் பசனம் பாநமத3னம் ஹிமமர்த3னம்|
தேஜஸோ வ்ருத்தயஸ்த்வேதா: ஶோஷணம் க்ஷுத்த்ருடே3வ ச|| 40
ரூபமாத்ராத்3 விகுர்வாணாத் தேஜஸோ தை3வசோதி3தாத்|
ரஸமாத்ரமபூ4த்தஸ்மாத3ம்போ4 ஜிஹ்வா ரஸக்3ரஹ:|| 41
கஷாயோ மது4ரஸ்திக்த: கட்வம்ல இதி நைகதா4|
பௌ4திகாநாம் விகாரேண ரஸ ஏகோ விபி4த்3யதே|| 42
க்லேத3னம் பிண்ட3னம் த்ருப்தி: ப்ராணநாப்யாயநோந்த3னம்|
தாபாபநோதோ3 பூ4யஸ்த்வமம்ப4ஸோ வ்ருத்தயஸ்த்விமா:|| 43
ரஸமாத்ராத்3 விகுர்வாணாத3ம்ப4ஸோ தை3வசோதி3தாத்|
க3ந்த4மாத்ரமபூ4த்தஸ்மாத் ப்ருத்2வீ க்4ராணஸ்து க3ந்த4க3:|| 44
கரம்ப4பூதிஸௌரப்4ய ஶாந்தோக்3ராம்லாதி3பி4: ப்ருத2க்|
த்3ரவ்யாவயவவைஷம்யாத்3 க3ந்த4 ஏகோ விபி4த்3யதே|| 45
பா4வனம் ப்3ரஹ்மண: ஸ்தா2னம் தா4ரணம் ஸத்3விஶேஷணம்|
ஸர்வ ஸத்த்வகு3ணோத்3பே4த3: ப்ருதி2வீ வ்ருத்தி லக்ஷணம்|| 46
நபோ4கு3ணவிஶேஷோऽர்தோ2 யஸ்ய தத் ஶ்ரோத்ரமுச்யதே|
வாயோர் கு3ண விஶேஷோऽர்தோ2 யஸ்ய தத் ஸ்பர்ஶனம் விது3:|| 47
தேஜோ கு3ண விஶேஷோऽர்தோ2 யஸ்ய தச்சக்ஷுருச்யதே|
அம்போ4 கு3ணவிஶேஷோऽர்தோ2 யஸ்ய தத்3 ரஸனம் விது3:|
பூ4மேர் கு3ணவிஶேஷோऽர்தோ2 யஸ்ய ஸ க்4ராண உச்யதே|| 48
பரஸ்ய த்3ருஶ்யதே த4ர்மோ ஹ்யபரஸ்மின் ஸமன்வயாத்|
அதோ விஶேஷோ பா4வாநாம் பூ4மாவேவோபலக்ஷ்யதே|| 49
ஏதான்யஸம்ஹத்ய யதா3 மஹதா3தீ3னி ஸப்த வை|
காலகர்மகு3ணோபேதோ ஜக3தா3தி3ருபாவிஶத்|| 50
ததஸ்தேநாநு வித்3தே4ப்4யோ யுக்தேப்4யோऽண்ட3மசேதனம்|
உத்தி2தம் புருஷோ யஸ்மாது3த3திஷ்ட2த3ஸௌ விராட்|| 51
ஏதத3ண்ட3ம் விஶேஷாக்2யம் க்ரம வ்ருத்3தை4ர் த3ஶோத்தரை:|
தோயாதி3பி4: பரிவ்ருதம் ப்ரதா4நேநாவ்ருதைர் ப3ஹி:|
யத்ர லோகவிதாநோऽயம் ரூபம் ப4க3வதோ ஹரே:|| 52
ஹிரண்மயா த3ண்ட3கோஶாது3த்தா2ய ஸலிலே ஶயாத்|
தமாவிஶ்ய மஹாதே3வோ ப3ஹுதா4 நிர்பி3பே4த3 க2ம்|| 53
நிரபி4த்3யதாஸ்ய ப்ரத2மம் முக2ம் வாணீ ததோऽப4வத்|
வாண்யா வஹ்நிரதோ2 நாஸே ப்ராணோதோ க்4ராண ஏதயோ:|| 54
க்4ராணாத்3 வாயுரபி4த்3யேதாம் அக்ஷிணீ சக்ஷுரேதயோ:|
தஸ்மாத் ஸூர்யோ வ்யபி4த்3யேதாம் கர்ணௌ ஶ்ரோத்ரம் ததோ தி3ஶ:|| 55
நிர்பி3பே4த3 விராஜஸ்த்வக்3 ரோம ஶ்மஶ்ர்வாத3யஸ்தத:|
தத ஓஷத4யஶ்சாஸன் ஶிஶ்னம் நிர்பி3பி4தே3 தத:|| 56
ரேதஸ்தஸ்மாதா3ப ஆஸந்நிரபி4த்3யத வை கு3த3ம்|
கு3தா3த3பாநோऽபாநாச்ச ம்ருத்யுர் லோக ப4யங்கர:|| 57
ஹஸ்தௌ ச நிரபி4த்3யேதாம் ப3லம் தாப்4யாம் தத: ஸ்வராட்|
பாதௌ3 ச நிரபி4த்3யேதாம் க3திஸ்தாப்4யாம் ததோ ஹரி:|| 58
நாட்3யோऽஸ்ய நிரபி4த்3யந்த தாப்4யோ லோஹிதமாப்4ருதம்|
நத்3யஸ்தத: ஸமப4வந்நுத3ரம் நிரபி4த்3யத|| 59
க்ஷுத்பிபாஸே தத: ஸ்யாதாம் ஸமுத்3ரஸ்த்வேதயோரபூ4த்|
அதா2ஸ்ய ஹ்ருத3யம் பி4ன்னம் ஹ்ருத3யாத் மன உத்தி2தம்|| 60
மநஸஶ்சந்த்3ரமா ஜாதோ பு3த்3தி4ர் பு3த்3தே4ர் கி3ராம் பதி:|
அஹங்காரஸ்ததோ ருத்3ரஶ்சித்தம் சைத்யஸ்ததோऽப4வத்|| 61
ஏதே ஹ்யப்4யுத்தி2தா தே3வா நைவாஸ்யோத்தா2பநே ऽஶகன்|
புநராவிவிஶு: கா2னி தமுத்தா2பயிதும் க்ரமாத்|| 62
வஹ்நிர் வாசா முக2ம் பே4ஜே நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|
க்4ராணேன நாஸிகே வாயுர் நோத3 திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|| 63
அக்ஷிணீ சக்ஷுஷா ऽऽதி3த்யோ நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|
ஶ்ரோத்ரேண கர்ணௌ ச தி3ஶோ நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|| 64
த்வசம் ரோமபி4ரோஷத்4யோ நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|
ரேதஸா ஶிஶ்நமாபஸ்து நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|| 65
கு3த3ம் ம்ருத்யுரபாநேன நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|
ஹஸ்தாவிந்த்3ரோ ப3லேனைவ நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|| 66
விஷ்ணுர் க3த்யைவ சரணௌ நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|
நாடீ3ர் நத்3யோ லோஹிதேன நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|| 67
க்ஷுத்த்ருட்3ப்4யாமுத3ரம் ஸிந்து4ர் நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|
ஹ்ருத3யம் மநஸா சந்த்3ரோ நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|| 68
பு3த்3த்4யா ப்3ரஹ்மாபி ஹ்ருத3யம் நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|
ருத்3ரோऽபி4மத்யா ஹ்ருத3யம் நோத3திஷ்ட2த் ததா3 விராட்|| 69
சித்தேன ஹ்ருத3யம் சைத்ய: க்ஷேத்ரஜ்ஞ: ப்ராவிஶத்3 யதா3|
விராட் ததை3வ புருஷ: ஸலிலாது3த3திஷ்ட2த|| 70
யதா2 ப்ரஸுப்தம் புருஷம் ப்ராணேந்த்3ரிய மநோதி4ய:|
ப்ரப4வந்தி விநா யேன நோத்தா2பயிதுமோஜஸா|| 71
தமஸ்மின் ப்ரத்யகா3த்மானம் தி4யா யோக3 ப்ரவ்ருத்தயா|
ப4க்த்யா விரக்த்யா ஜ்ஞாநேன விவிச்யாத்மனி சிந்தயேத்|| 72
|| இதி ஶ்ரீமத்3பா4க3வதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாம்
த்ருதீயஸ்கந்தே4 காபிலேயே தத்த்வ ஸமாம்நாயே ஷட்3விம்ஶோऽத்4யாய: || 26
மூன்றாம் ஸ்கந்தம் - இருபத்தி ஆறாவது அத்யாயம் முற்றும்.