व्यास उवाच-
श्रीसच्चिदानन्दघन स्वरूपिणे 
     कृष्णाय चानन्तसुखाभिवर्षिणे । 
विश्वोद्‌भवस्थाननिरोधहेतवे 
     नुमो नु वयं भक्तिरसाप्तयेऽनिशम् ॥ 1 
     
नैमिषे सूतमासीनं अभिवाद्य महामतिम् । 
कथामृतरसास्वाद कुशला ऋषयोऽब्रुवन् ॥ 2 

ऋषयः ऊचुः - 
वज्रं श्रीमाथुरे देशे स्वपौत्रं हस्तिनापुरे । 
अभिषिच्य गते राज्ञि तौ कथं किंच चक्रतुः ॥ 3 

सूत उवाच - 
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । 
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ 4 

महापथं गते राज्ञि परीक्षित् पृथिवीपतिः । 
जगाम मथुरां विप्रा वज्रनाभदिदृक्षया ॥ 5 

पितृव्यमागतं ज्ञात्वा वज्रः प्रेमपरिप्लुतः । 
अभिगम्याभिवाद्याथ निनाय निजमन्दिरम् ॥ 6 

परिष्वज्य स तं वीरः कृष्णैकगतमानसः । 
रोहिण्याद्या हरेः पत्‍नीः ववन्दायतनागतः ॥ 7 

ताभिः संमानितोऽत्यर्थं परीक्षित् पृथिवीपतिः । 
विश्रान्तः सुखमासीनो वज्रनाभमुवाच ह ॥ 8 

परीक्षिदुवाच - 
तात त्वत्पितृभिः नूनं अस्मत् पितृपितामहाः । 
उद्‌धृता भूरिदुःखौघादहं च परिरक्षितः ॥ 9 

न पारयाम्यहं तात साधु कृत्वोपकारतः । 
त्वामतः प्रार्थयाम्यङ्‌ग सुखं राज्येऽनुयुज्यताम् ॥ 10 

कोशसैन्यादिजा चिन्ता तथारिदमनादिजा । 
मनागपि न कार्या ए सुसेव्याः किन्तु मातरः ॥ 11 

निवेद्य मयि कर्तव्यं सर्वाधिपरिवर्जनम् । 
श्रुत्वैतत् परमप्रीतो वज्रस्तं प्रत्युवाच ह ॥ 12 

वज्रनाभ उवाच - 
राज उचितमेतत्ते यदस्मासु प्रभाषसे । 
त्वत्पित्रोपकृतश्चाहं धनुर्विद्याप्रदानतः ॥ 13 

तस्मात् नाल्पापि मे चिन्ता क्षात्रं दृढमुपेयुषः । 
किन्त्वेका परमा चिन्ता तत्र किञ्चिद् विचार्यताम् ॥ 14 

माथुरे त्वभिषिक्तोऽपि स्थितोऽहं निर्जने वने । 
क्व गता वै प्रजात्रत्या अत्र राज्यं प्ररोचते ॥ 15 

इत्युक्तो विष्णुरातस्तु नदादीनां पुरोहितम् । 
शाण्डिल्यमाजुहावाशु वज्रसन्देहमुत्तये ॥ 16 

अथोटजं विहायाशु शाण्डिल्यः समुपागतः । 
पूजितो वज्रनाभेन निषसादासनोत्तमे ॥ 17 

उपोद्‌घातं विष्णुरातः चकाराशु ततस्त्वसौ । 
उवाच परमप्रीतस्तावुभौ परिसान्त्वयन् ॥ 18 

शाण्डिल्य उवाच - 
श्रृणुतं दत्तचित्तौ मे रहस्यं व्रजभूमिजम् । 
व्रजनं व्याप्तिरित्युक्त्या व्यापनाद् व्रज उच्यते ॥ 19 

गुणातीतं परं ब्रह्म व्यापकं व्रज उच्यते । 
सदानन्दं परं ज्योतिः मुक्तानां पदमव्ययम् ॥ 20 

तस्मिन् नन्दात्मजः कृष्णः सदानन्दाङ्‍‌गविग्रहः । 
आत्मारामस्चाप्तकामः प्रेमाक्तैरनुभूयते ॥ 21 

आत्मा तु राधिका तस्य तयैव रमणादसौ । 
आत्मारामतया प्राज्ञैः प्रोच्यते बूढवेदिभिः ॥ 22
 
कामास्तु वाञ्छितास्तस्य गावो गोपाश्च गोपिकाः । 
नित्यां सर्वे विहाराद्या आप्तकामस्ततस्त्वयम् ॥ 23 

रहस्यं त्विदमेतस्य प्रकृतेः परमुच्यते । 
प्रकृत्या खेलतस्तस्य लीलान्यैरनुभूयते ॥ 24 

सर्गस्थित्यप्यया जत्र रजःसत्त्वतमोगुणैः । 
लीलैवं द्विविधा तस्य वास्तवी व्यावहारिकी ॥ 25 

वास्तवी तत्स्वसंवेद्या जीवानां व्यावहारिकी । 
आद्यां विना द्वितीया न द्वितीया नाद्यगा क्वचित् ॥26 

युवयोः गोचरेयं तु तल्लीला व्यावहारिकी । 
यत्र भूरादयो लोका भुवि माथुरमण्डलम् ॥ 27 

अत्रैव व्रजभूमिः सा यत्र तत्वं सुगोपितम् । 
भासते प्रेमपूर्णानां कदाचिदपि सर्वतः ॥ 28 

कदाचित् द्वापरस्यान्ते रहोलीलाधिकारिणः । 
समवेता यदात्र स्युः यथेदानीं तदा हरिः ॥ 29 

स्वैः सहावतरेत् स्वेषु समावेशार्थमीप्सिताः । 
तदा देवादयोऽप्यन्ये ऽवरन्ति समन्ततः ॥ 30 

सर्वेषां वाञ्छितं कृत्वा हरिरन्तर्हितोऽभवत् । 
तेनात्र त्रिविधा लोकाः स्थिताः पूर्वं न संशयः ॥ 31 

नित्यास्तल्लिप्सवश्चैव देवाद्याश्चेति भेदतः । 
देवाद्यास्तेषु कृष्णेन द्वारिकां प्रापिताः पुरा ॥ 32 

पुनर्मौसलमार्गेण स्वाधिकारेषु चापिताः । 
तल्लिप्सूंश्च सदा कृष्णः प्रेमानन्दैकरूपिणः ॥ 33 

विधाय स्वीयनित्येषु समावेशितवांस्तदा । 
नित्याः सर्वेऽप्ययोग्येषु दर्शनाभावतां गताः ॥ 34 

व्यावकारिकलीलास्थाः तत्र यन्नाधिकारिणः । 
पश्यन्त्यत्रागतास्तत्मात् निर्जनत्वं समन्ततः ॥ 35 

तस्माच्चिन्ता न ते कार्या वज्रनाभ मदाज्ञया । 
वासयात्र बहून् ग्रामान् संसिद्धिस्ते भविष्यति ॥ 36 

कृष्णलीलानुसारेण कृत्वा नामानि सर्वतः । 
त्वया वासयता ग्रामान् संसेव्या भूरियं परा ॥ 37 

गोवर्द्धने दीर्घपुरे मथुरायां महावने । 
नन्दिग्रामे बृहत्सानौ कार्या राज्यस्थितिस्त्वया ॥ 38 

नद्यद्रिद्रोणिकुण्डादि कुञ्जान् संसेवतस्तव । 
राज्ये प्रजाः सुसम्पन्नास्त्वं च प्रीतो भविष्यसि ॥ 39 

सच्चिदानन्दभूरेषा त्वया सेव्या प्रयत्‍नतः । 
तव कृष्णस्थलान्यत्र स्फुरन्तु मदनुग्रहात् ॥ 40 

वज्र संसेवनादस्य उद्धवस्त्वां मिलिष्यति । 
ततो रहस्यमेतस्मात् प्राप्स्यसि त्वं समातृकः ॥ 41 

एवमुक्त्वा तु शाण्डिल्यो गतः कृष्णमनुस्मरन् । 
विष्णूरातोऽथ वज्रश्च परां प्रीत्तिमवापतुः ॥ 42 

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकशीतिसाहस्र्यां संहितायां 
द्वितीये वैष्णवखण्डे श्रीमद् भागवतमाहात्म्ये 
शाण्डिल्योपदिष्ट व्रजभूमिमाहात्म्यवर्णनं नाम 
प्रथोमोऽध्यायः ॥ 1 ॥