श्रीमद्भागवतमहापुराणम् :: दशमः स्कन्धः[उत्तरार्धः]
अथ त्रिषष्टितमोऽध्यायः
श्रीकृष्णबाणासुरसंग्रामः, तत्र माहेश्वरज्वरेण महेश्वरेण च कृता भगवत्स्तुतिः

श्रीशुक उवाच - 
अपश्यतां चानिरुद्धं तद्‌बन्धूनां च भारत । 
चत्वारो वार्षिका मासा व्यतीयुरनुशोचताम् ॥ 1 

नारदात्तदुपाकर्ण्य वार्तां बद्धस्य कर्म च । 
प्रययुः शोणितपुरं वृष्णयः कृष्णदैवताः ॥ 2 

प्रद्युम्नो युयुधानश्च गदः साम्बोऽथ सारणः । 
नन्दोपनन्दभद्राद्या रामकृष्णानुवर्तिनः ॥ 3 

अक्षौहिणीभिर्द्वादशभिः समेताः सर्वतोदिशम् । 
रुरुधुर्बाणनगरं समन्तात् सात्वतर्षभाः ॥ 4 

भज्यमानपुरोद्यानप्राकाराट्टालगोपुरम् । 
प्रेक्षमाणो रुषाविष्टस्तुल्यसैन्योऽभिनिर्ययौ ॥ 5 

बाणार्थे भगवान् रुद्रः ससुतैः प्रमथैर्वृतः । 
आरुह्य नन्दिवृषभं युयुधे रामकृष्णयोः ॥ 6 

आसीत् सुतुमुलं युद्धमद्‌भुतं रोमहर्षणम् । 
कृष्णशङ्करयो राजन् प्रद्युम्नगुहयोरपि ॥ 7 

कुम्भाण्डकूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुगः । 
साम्बस्य बाणपुत्रेण बाणेन सह सात्यकेः ॥ 8 

ब्रह्मादयः सुराधीशा मुनयः सिद्धचारणाः । 
गन्धर्वाप्सरसो यक्षा विमानैर्द्रष्टुमागमन् ॥ 9 

शङ्करानुचराञ्छौरिर्भूतप्रमथगुह्यकान् । 
डाकिनीर्यातुधानांश्च वेतालान् सविनायकान् ॥ 10 

प्रेतमातृपिशाचांश्च कूष्माण्डान् ब्रह्मराक्षसान् । 
द्रावयामास तीक्ष्णाग्रैः शरैः शार्ङ्गधनुश्च्युतैः ॥ 11 

पृथग्विधानि प्रायुङ्क्त पिणाक्यस्त्राणि शाङ्‌र्गिणे । 
प्रत्यस्त्रैः शमयामास शार्ङ्गपाणिरविस्मितः ॥ 12 

ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम् । 
आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं पाशुपतस्य च ॥ 13 

मोहयित्वा तु गिरिशं जृम्भणास्त्रेण जृम्भितम् । 
बाणस्य पृतनां शौरिर्जघानासिगदेषुभिः ॥ 14 

स्कन्दः प्रद्युम्नबाणौघैरर्द्यमानः समन्ततः । 
असृग् विमुञ्चन् गात्रेभ्यः शिखिनापक्रमद् रणात्॥15 

कुम्भाण्डः कूपकर्णश्च पेततुर्मुषलार्दितौ । 
दुद्रुवुस्तदनीकनि हतनाथानि सर्वतः ॥ 16 

विशीर्यमाणं स्वबलं दृष्ट्वा बाणोऽत्यमर्षणः । 
कृष्णमभ्यद्रवत् संख्ये रथी हित्वैव सात्यकिम्॥17 

धनूंष्याकृष्य युगपद् बाणः पञ्चशतानि वै । 
एकैकस्मिञ्छरौ द्वौ द्वौ सन्दधे रणदुर्मदः ॥ 18 

तानि चिच्छेद भगवान् धनूंसि युगपद्धरिः । 
सारथिं रथमश्वांश्च हत्वा शङ्खमपूरयत् ॥ 19 

तन्माता कोटरा नाम नग्ना मुक्तशिरोरुहा । 
पुरोऽवतस्थे कृष्णस्य पुत्रप्राणरिरक्षया ॥ 20 

ततस्तिर्यङ्‌मुखो नग्नामनिरीक्षन् गदाग्रजः । 
बाणश्च तावद् विरथश्छिन्नधन्वाविशत् पुरम्॥ 21 

विद्राविते भूतगणे ज्वरस्तु त्रीशिरास्त्रिपात् । 
अभ्यधावत दाशार्हं दहन्निव दिशो दश ॥ 22 

अथ नारायणो देवस्तं दृष्ट्वा व्यसृजज्ज्वरम् । 
माहेश्वरो वैष्णवश्च युयुधाते ज्वरावुभौ ॥ 23 

माहेश्वरः समाक्रन्दन् वैष्णवेन बलार्दितः । 
अलब्ध्वाभयमन्यत्र भीतो माहेश्वरो ज्वरः ।
शरणार्थी हृषीकेशं तुष्टाव प्रयताञ्जलिः ॥ 24 

ज्वर उवाच - 
नमामि त्वानन्तशक्तिं परेशं 
     सर्वात्मानं केवलं ज्ञप्तिमात्रम् । 
विश्वोत्पत्तिस्थानसंरोधहेतुं 
     यत्तद् ब्रह्म ब्रह्मलिङ्गं प्रशान्तम् ॥ 25 

कालो दैवं कर्म जीवः स्वभावो 
     द्रव्यं क्षेत्रं प्राण आत्मा विकारः । 
तत्सङ्घातो बीजरोहप्रवाह- 
     स्त्वन्मायैषा तन्निषेधं प्रपद्ये ॥ 26 

नानाभावैर्लीलयैवोपपन्नै- 
     र्देवान् साधून् लोकसेतून् बिभर्षि । 
हंस्युन्मार्गान् हिंसया वर्तमानान् 
     जन्मैतत्ते भारहाराय भूमेः ॥ 27 

तप्तोऽहं ते तेजसा दुःसहेन 
     शान्तोग्रेणात्युल्बणेन ज्वरेण । 
तावत्तापो देहिनां तेऽङ्‌घ्रिमूलं 
     नो सेवेरन् यावदाशानुबद्धाः ॥ 28 

श्रीभगवानुवाच - 
त्रिशिरस्ते प्रसन्नोऽस्मि व्येतु ते मज्ज्वराद् भयम्। 
यो नौ स्मरति संवादं तस्य त्वन्न भवेद् भयम्॥29 

इत्युक्तोऽच्युतमानम्य गतो माहेश्वरो ज्वरः । 
बाणस्तु रथमारूढः प्रागाद्योत्स्यञ्जनार्दनम् ॥ 30 

ततो बाहुसहस्रेण नानायुधधरोऽसुरः । 
मुमोच परमक्रुद्धो बाणांश्चक्रायुधे नृप ॥ 31 

तस्यास्यतोऽस्त्राण्यसकृच्चक्रेण क्षुरनेमिना । 
चिच्छेद भगवान् बाहून् शाखा इव वनस्पतेः ॥ 32 

बाहुषुच्छिद्यमानेषु बाणस्य भगवान् भवः । 
भक्तानकम्प्युपव्रज्य चक्रायुधमभाषत ॥ 33 

श्रीरुद्र उवाच - 
त्वं हि ब्रह्म परं ज्योतिर्गूढं ब्रह्मणि वाङ्‌मये । 
यं पश्यन्त्यमलात्मान आकाशमिव केवलम् ॥ 34 

नाभिर्नभोऽग्निर्मुखमम्बु रेतो 
     द्यौः शीर्षमाशा श्रुतिरङ्‌घ्रिरुर्वी । 
चन्द्रो मनो यस्य दृगर्क आत्मा 
     अहं समुद्रो जठरं भुजेन्द्रः ॥ 35 

रोमाणि यस्यौषधयोऽम्बुवाहाः 
     केशा विरिञ्चो धिषणा विसर्गः । 
प्रजापतिर्हृदयं यस्य धर्मः 
     स वै भवान् पुरुषो लोककल्पः ॥ 36 

तवावतारोऽयमकुण्ठधामन् 
     धर्मस्य गुप्त्यै जगतो भवाय । 
वयं च सर्वे भवतानुभाविता 
     विभावयामो भुवनानि सप्त ॥ 37 

त्वमेक आद्यः पुरुषोऽद्वितीय- 
     स्तुर्यः स्वदृग्घेतुरहेतुरीशः । 
प्रतीयसेऽथापि यथाविकारं 
     स्वमायया सर्वगुणप्रसिद्ध्यै ॥ 38 

यथैव सूर्यः पिहितश्छायया स्वया 
     छायां च रूपाणि च सञ्चकास्ति । 
एवं गुणेनापिहितो गुणांस्त्व 
     मात्मप्रदीपो गुणिनश्च भूमन् ॥ 39 

यन्मायामोहितधियः पुत्रदारगृहादिषु । 
उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति प्रसक्ता वृजिनार्णवे॥40 

देवदत्तमिमं लब्ध्वा नृलोकमजितेन्द्रियः । 
यो नाद्रियेत त्वत्पादौ स शोच्यो ह्यात्मवञ्चकः॥41 

यस्त्वां विसृजते मर्त्य आत्मानं प्रियमीश्वरम् । 
विपर्ययेन्द्रियार्थार्थं विषमत्त्यमृतं त्यजन् ॥ 42 

अहं ब्रह्माथ विबुधा मुनयश्चामलाशयाः । 
सर्वात्मना प्रपन्नास्त्वामात्मानं प्रेष्ठमीश्वरम् ॥ 43 

तं त्वा जगत्स्थित्युदयान्तहेतुं 
     समं प्रशान्तं सुहृदात्मदैवम् । 
अनन्यमेकं जगदात्मकेतं 
     भवापवर्गाय भजाम देवम् ॥ 44 

अयं ममेष्टो दयितोऽनुवर्ती 
     मयाभयं दत्तममुष्य देव । 
संपाद्यतां तद् भवतः प्रसादो 
     यथा हि ते दैत्यपतौ प्रसादः ॥ 45 

श्रीभगवानुवाच - 
यदात्थ भगवंस्त्वं नः करवाम प्रियं तव । 
भवतो यद् व्यवसितं तन्मे साध्वनुमोदितम् ॥ 46 

अवध्योऽयं ममाप्येष वैरोचनिसुतोऽसुरः । 
प्रह्रादाय वरो दत्तो न वध्यो मे तवान्वयः ॥ 47 

दर्पोपशमनायास्य प्रवृक्णा बाहवो मया । 
सूदितं च बलं भूरि यच्च भारायितं भुवः ॥ 48 

चत्वारोऽस्य भुजाः शिष्टा भविष्यन्त्यजरामराः । 
पार्षदमुख्यो भवतो न कुतश्चिद्‌भयोऽसुरः ॥ 49 

इति लब्ध्वाभयं कृष्णं प्रणम्य शिरसासुरः । 
प्राद्युम्निं रथमारोप्य सवध्वा समुपानयत् ॥ 50 

अक्षौहिण्या परिवृतं सुवासःसमलङ्कृतम् । 
सपत्‍नीकं पुरस्कृत्य ययौ रुद्रानुमोदितः ॥ 51 

स्वराजधानीं समलङ्कृतां ध्वजैः 
     सतोरणैरुक्षितमार्गचत्वराम् । 
विवेश शङ्खानकदुन्दुभिस्वनै- 
     रभ्युद्यतः पौरसुहृद्‌द्विजातिभिः ॥ 52 

य एवं कृष्णविजयं शङ्करेण च संयुगम् । 
संस्मरेत् प्रातरुत्थाय न तस्य स्यात् पराजयः॥ 53 


इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां 
संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे 
 अनिरुद्धानयनं नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः ॥ 63