Helbestvana elmanî Sarah Kirsch û 10 helbestên wê

Amadekirin û wergerandin: Tengezarê Marînî: [email protected]

Sarah Kirsch di 16. Nîsanê, sala 1935an de, li Limlingerode/Südharz ji dayik bû û niha li Iyaleta Schleswig-Holstein dijî. Xemgînî, cirnexweş, veşartî û bi serê xwe, cegerdar, yarîker, kenok û ji dil, jiyana helbestane ya Sarah Kirsch dirêsin û vedihûnin. Piştî tewawkirina xwendina xwe, Sarah Kirsch di pir cihan de kar kiriye. Sarah, helbest, rêportaj, çîrokên zarokan, werger û kurteçîrok nivîsîne û dinivîse. Suruşt û civak, têkiliyên hundirîn ên hûr-helbestane di deqên Sarah de rû didin. Xwêner, zorê nakêşe ji bo ko di helbesta Sarah de, têbigihe. Sarah bi xwe jî weha bîr û baweriya xwe li ser helbestê tîne zimên: “ Di destpêkê de nûser bo xwe dinivîse, û hebûn, diyarde û bûneweriyên xwe derdibire, bi şûn de kar li ser deqê xwe dike, dinijinîne, êdî dixe mîzên û şihîna hunerî û ciwaniyê û ji xwe dipirse: - Gelo ev helbest bo tekane ye, fer e, kesayeî ye? Eger nivîskar bibîne, ko ev helbest pirîvat e, ji xwe cihê wê selika gilêşê ye, ji ber pêdiviya xwêner pê nîne û wî têkildar nake” Bêguman, ev bîr û bawerî cihê guftûgo û gengeşê ne, lê ta çendî ev bîr û ra di gel helbest, dahênan û rola wergirtina deq û ciwaniya wî digunce, ev cihê behs û vekolanê ye. Sarah li vir bi tinê ranawestê, lê her berdewam dike û dinivîse: “ Min çend parizdank bo xwe avakirine. Dema helbestekê dinivîsim, bi hûrbînî lê vedigerim. Ev tê wateya ko li ser deq kar dikim.. lê ya rast û durust ew e, ko çend hevalên helbestvan hebin, ên di helbestê de têgehiştî bin û baweriya wî bi wan hebe.” Sarah Kirsch 10 salan hevjîna helbestvanê elmanî Rainer Kirsch bû. Di sala 1976an de, di gel hijmarek ji nivîskarên elmana rojhilat a berê (DDR), beyannameyek imze kirin, piştgiriya helbestvan û hunermendê elmanî rojhilatî Wolf Biermann, dema ew ji hevwelatiyê avêtin. Sarah ne navê wê ê iseh e, ´navê wê Ingrid Bernstein e, lê di bin navê sarah de, helbestên xwe yeke-yeke dinivîsîn. Ji xwe ev rewşa pirtirîn nivîskarên, ko di welatên ne azad û ne demoqrat de dijîn. Berhem: 1946 ”Gespräch mit dem Saurier = Guftûgo di gel Dînasor”, 1967 ”Landaufenthalt= rûniştgihmana Welat” 1973 ”Zaubersprüche= peyvên seherdar” 1973 (bayê Piştê = Rückenwind ) 1979 "Der Dichter M. im Grünewald= Helbstvan M. di daristana kesk de"," "Viele Farben= pir reng." 1979 Drachensteigen bi kurdî “ Goya bi ser dikevin. 1980 Erklärung einiger Dinge „Ravekirina hindek tişt“. 1982 Erd-reich „ Dewlendiya xakê“. 1983 Papiersterne „ Stêrkên kaxezî“ 1984 Katzenleben „ Jiyana pişîkê”. 1988 pexşan "Allerlei-Rauh. Eine Chronik= curecurên bê bêhintengiyê- Dîrokname". 1989 "Schneewärme = germahiyên berfê" 1990 wêne- bîranîn "Spreu= Zilor= Qirşqal" 1992 helbestê "Erlkönigs Tochter=Keça şah Erl". 1994 "Das simple Leben= jiyana sade" pexşan û helbest Xelat: 1973 Heinrch Heine 1976 Petrarc ya toreyî 1980 Austuria a toreya welatên Europa. 1981 Roswitta ya bajarê Bad Gandersheim 1985 Hölderlin ya bajarê Bad Homburg1 1988 Xelata Toreyî a bajarê Mainz û xelata huner ya Schleswig-Holstein 1993 Xelata Peter-Huchel Ji bo pirtûka "Erlkönigs Tochter=Keça şah Erl" wergirt. 1996 Xelat bi 60.000 D-Mark ya Büchner ya akadîmiya elmanî ji bo ziman û helbestê. Herweha ya Birayan-Grimm pileya Professur li zanko û dibistana bilind li Kassel. 1997 wergirtina 25.000 D-Mark wek xelata Droste-Hülshoff ya kombenda zeviyên Westfalen-Lippe 1. Pirr Çî din hîn heye? Du çav, belkî sê: Cênîka wê li ser ya min, ban ji serê mêvanxanan radikirin, spîndar, çilo, çiya giya 2. Lehî Neynika reş, doppel-zevî ciwaniya yarîkaxezan Ewr silavê li hevcêwiyê xwe dike, asîman xelekek e Êlek, du zerezengên her darekê. Ez bedena te me, tu bi xwe re dikenî. 3. Cotyar Cotyariyek bi lingekî çerixkirî Dabû nav firêza komirê, kumê xwe dihejand Mîna ko bi kêf be; 4. Neynik Neynika vala li mal. Ne kesekî dêmekî ciwan. Ewr Xwe tînin nav de. Ên milahîm, ên gewir, ên bêhesab birûsklêdan in. Mîna ko ew di cengê de be. 5.Tenêtî Pîrejinên li ber xaniyên sor kêmguhpêdanên sor dar şikandibûn Bi comerdî, çayê bo min anîbûn. Lalîk vegerandibûn, kişandibûn Guhêzgeh û çavdêrîgeh Di pişta perdeyên xişrokî vala de. 6. Don Juan berî nîvro tê Don Juan berî nîvro tê Weha di telegrama xwe de nivîsîbû tişta Hiştibû biramim, min heyv hebû Pîlan kiribû avweşînk niha Pir dem nemabû ne carekê çav Mezintir nîgar bikin lingan neşon Rawestiyabûm li cihê ko wê dest pê kiribû bajar ew dîtibû Di qapûtê ber bi ba diket de li ser duçerxekî cirîdê de Destmala spî ji ser milan pirpirî Jihevnêzîkbûna lêvan pekiya bû û çav Xewir bûn min jê pirsî bû Ji bo çi ew weha bi kêf e û bi şûn ve bawermend e Hevdîtineke bi bedewiyê re Ax çi dîtiye wî çerx berware(Xûz) danîbû Li ber bayî kum rakiribû Em herdû êxistibûn ser giya kartêl Dest pê kiribû da hêja bibe balindeyekî ji laj(me,iden) Kişandibû li ser destpêkê bistirîne Dema ko cur bi cur mijara Mozart pêxistibûn Ez dizanim wî gotibû û Hemî qawin Sîstemên ekter Schönberg û ez dê te aniha.. û ew dê baş bibe. 7. Şev tiliyên xwe dirêj dike Şev tiliyên xwe dirêj dike Ew min di mala min de dibîne Di bin mêza min de rûdine Zikxişkê dike, dê mezin bibe, xwe dipêçe Û keldûman melevaniyê dike di boşahiyê de Li xwe zêde dike, dibe dareke bedew ya bi hêsanî dikarim bişikînim, ez yeke nû dikêşim, êdî Dê hemî hezhevalên xwe, ên li ser tiliyan têne hijmartin, ji hesab bavêjim. Pirr tilî ne, ên min ko hene, kêm heval mane Dirêj dike şev tiliyan Dibîne, ew min di mala min de Keldûman melevanî dikir, di cîgehê vala de mezin dibû, dibû dara miştbelg bi peyvan Peyv nêzîkahî li zûhabûnê kiri bûn Kelek melevanî di nav şivîlan de dikirin, ên ez vê rojê nema hildikişim ser wan. 8. Gund Êvar bû, bêdengî gehîştibû gopîtka xwe Biraştokê kunen xwe kerr kiribûn, Li ser kendal Dara maziya li pêş asîmanê soravê reş rawestiya bû. Ez hatibûm gund, ji coyê di nav zeviyên çirîskane de çûbû, stêrk û kevir ronî didan di malan de, ronahî gurr dibû toza dêrandî li kolanê di bin lingan de, mehfûrê havînrojê, girêkan ji dergehekî radigihîne ê din. 9. Min xwesti bû şahê xwe bikujim Min xwestibû şahê xwe bikujim û dîsan azad bibim. Bazinê ko dabû min, ê navekî spehî Li ser bû min jêkir û peyv avêtibûn, ên min çêkiribûn Bide berhev ji bo çavên wî, deng, ziman.. Min şûşeyeke vexwarinê vala ava kiribû, Dagirtibû, berpeqînan, ji bo ew herdem nêçîr bigirtaya. Da dijdarî temam bibûbaya Min dergeh girtibû, çûbûm nav mirovan, destbiratî li malê curecur girêdabû, Belê azadî nexwestibû, mezin bibûbaya Ew heyok, giyan parçeyekî demoqratî ye, ne tenê bêdeng mabû, nerimtir bibû Dîlan gêrabû, dema min serê xwe li dîwêr xistibû. Min nîq şopandibûn Li xaka dijî wî peyivî bû, min sê bendên kêm di tewankê (Misenef) de, komkiribûn. Newekhevî, min derew jî kiribûn. Di dumahîka dawiyê de, heme min xwestibû xiniziyê lê bikim. Ez lê geriya bûm, bo pîlana xwe bi dawî bînim, min yekî din maçî kiribû, daqena şahê min hew pêrgî wî hatibûya. 10. Zivistan Ez xwedanasînê bi xwe re dikim, di vê demê de xaniyê ko bi kêmanî sê nifiş ji mirovan dîtibûn, pencerên wan her vekirî bûn li jor niçik”Xilozî”, dep zirav hemen bo belgekarên di qazanan de çêbibe Dîwar mîna daran giloveriya salê Radihêjin çînên kaxezên dîwaran li jêrtirîn terzê xortaniyê, di navberê de kelevajiyên nûçeyên rojnameyan xwênerên matmayî bo hevalan Du xêz Reichstag* sotayê pişt re heyho hîn jî kaxezên dîwaran, pîşedest sist bibû. An jî nêrîna banan ” hemen parçek asîman” berî min jî di hizra wan de bû, bi guman mîna befir û baranê, reşiya qîrê li hewşê, dîwar ber bi sore ve biribû hindeke din gerek e bibînim, pişîkek çend salan di gel min bû, çi ji min dizane, ew hez ji parfüma min dike an jî li vir baş rûnanim, lê ez hînî sebrê bibûm, dema biçûk bûm li nik rengê avê: mirov bendewar namîne, dîmen winda dike û carnan dilê min xwe dilivîne di werîsên daleqandî de. Wisa ye, dema devereke bêgane bibînim Bo min li ser mêrxasan bipeyve an jî Pirsekê bike; Ez hez ji kurkê xwe ê cotyariyê dikim, ji cezmên xwe Û ji dêmên xwe ê xemgîn. * Perlemana elmanî ko ew navê wê ê kevin e.