 |
|
 |
 |
Những lễ tục thi dân
gian
Thi cỗ
Vào đêm hôm rã đám hội làng, làng Thị Cầu
(Võ Giàng, Hà Bắc) có tổ chức cuộc thi cỗ.
Làng có bốn giáp, con trai các giáp từ 18 đến 20
tuổi được cử đi rước thần,
và chính họ được phép dự cuộc thi
cỗ.
Thi cỗ là của trai tân, nhưng làm cỗ lại là
công việc của các thanh nữ. Cô gái nào có anh
hoặc em trai dự thi cỗ, đều phải lo
tới mâm cỗ thi. Các bà mẹ trong làng thường
kén chọn con dâu qua các mâm cỗ này. Hội đồng
chấm cỗ do dân làng cử ra. Khi chấm các vị
chú ý tới sự tinh khiết, sạch sẽ và sáng
tạo các món ăn. Các thiếu nữ cần có sáng
kiến chế biến những thổ sản trong vùng
tạo nên những món ăn hấp dẫn. Ngoài ra còn
phải chú ý tới cách trình bày mâm cỗ cho mỹ
thuật.
Cuộc chấm cỗ bắt đầu sau lễ cúng
thần buổi tối. Các chàng trai gánh cỗ ra từ
lúc trời còn sớm, cỗ giáp nào xếp riêng ra giáp
đó. Cỗ chấm riêng cho từng giáp và cũng
xếp hàng cho từng giáp đó. Khi Hội đồng
đi chấm cỗ, những chàng trai thi cỗ cũng
đi theo. Sau khi xem xét hết các mâm cỗ của
bốn giáp, Hội đồng mới họp bàn và tuyên
bố giải nhất của mỗi giáp.
Cuộc thi cỗ đối với dân làng đôi khi cũng
kéo theo sự tốn kém, nên những gia đình phong lưu
nhân dịp này khoe giàu với dân làng qua những mâm
cỗ sang, thì đối với đa số gia đình,
đây chỉ là một dịp để các con em
cố gắng trong việc bếp núc, tự tạo
lấy qua những sáng kiến riêng. Cách bày biện,
trang trí mâm cỗ cũng đã chứng tỏ sự khéo
léo của các thiếu nữ trong làng.
Thi cỗ và thi đèn
Trong tết Trung thu, người ta bày cỗ có bánh trái
hình mặt trăng, trưng đèn kết hoa, có
nhảy múa và ca hát, nhiều nơi có những cuộc
rước đèn múa lân tưng bừng náo nhiệt.
Lại có những cuộc thi cỗ, thi làm bánh trung thu.
Đây là dịp để khuyến khích các bà, các cô
trong việc nữ công. Ngoài ra còn có treo đèn kết
hoa để mâm cỗ thêm màu sắc, bánh mứt thêm
hoa mỹ.
Trẻ em có những cuộc rước đèn và
nhiều nơi có mở cuộc thi đèn. Đèn làm hình
mặt trăng, làm hình các linh vật trên cung trăng.
Nhiều gia đình bày cỗ riêng cho trẻ em, trong mâm
cỗ thường có ông tiến sĩ giấy đặt
ở nơi trang trọng nhất, chung quanh là bánh trái
hoa quả. Sau khi chơi cỗ trông trăng, đến
khuya các em cùng nhau phá cỗ.
Thi dệt vải
Trong dịp hội xuân hàng năm, ở làng Xuân ái (Võ
Giàng, Hà Bắc) có tục thi dệt vải.
Dân làng này sống về nghề nông, nhưng trong
thời gian sau vụ làm mùa, chờ đợi vụ
gặt, những gia đình có con lớn đều có
thêm nghề dệt vải. Ngày hội, cuộc thi
dệt vải thật vui.
Các cô gái làng, mỗi cô một khung cửi, sợi do làng
cung cấp. Hiệu lệnh ban ra, thoăn thoắt
những con thoi chạy đi, chạy lại vừa
nhanh, vừa đều. Các cô dệt nhanh, nhưng
vải phải đều sợi, không được
chỗ thưa, chỗ dầy. Cuộc thi kéo dài
khoảng nửa giờ thì ban giám khảo ra lệnh
ngừng thoi, để họ xác định hơn kém.
Thi diều sáo
Trong hội đền Hùng ở thôn Cổ Tích, Lâm Thao,
Vĩnh Phú, có cuộc thi diều sáo. Đây là
những chiếc diều thật lớn, bề ngang có
khi tới sải rưỡi tay và có mang một
hoặc nhiều chiếc sáo.
Khung diều làm bằng cật tre, giấy phất vào
diều bằng gậy. Diều thả bằng dây mây
hoặc dây thép nhỏ. Sáo diều có 3 loại chính phân
theo tiếng kêu: sáo cồng, tiếng kêu vang như
tiếng cồng thu quân; sáo đẩu, tiếng kêu rên
rỉ như lời than; sáo còi, tiếng kêu the thé như
tiếng còi.
Thi diều sáo, Ban giám khảo có thể chấm theo
tiếng sáo, nhưng trước tiên bao giờ cũng
phải xem diều có lên bổng, dây diều căng hay
võng, nhất là lúc ở trên không diều có lắc lư
đảo ngang đảo dọc hay không.
Thi dưa hấu
Làng Thổ Tang, Vĩnh Tường, Vĩnh Phú, có
tục thi dưa hấu. Vào khoảng thượng
tuần tháng Ba âm lịch hàng năm, hội đồng
kỳ mục họp với các bô lão để
quyết định ngày hái dưa, gọi là ngày
xuống đồng, thường là ngày 25 tháng Ba.
Từ 5 giờ sáng ngày xuống đồng, trống, mõ
và tù và báo hiệu khắp làng. Nghe báo hiệu, các gia
đình mới ra ruộng hái dưa. Nếu ai tự hái
dưa trước sẽ bị phạt rất nặng,
nếu là chủ ruộng, làng phạt tiền, còn
nếu là kẻ trộm, làng sẽ cùm ngay trước
sân đình. Dưa hái xong, các chủ điền đích
thân chọn những quả dưa già, to đen ra trình
làng. Tại đây Hội đồng giám khảo
sẽ xét dưa theo các tiêu chuẩn: giống tốt,
đẹp mã, già, đầy đặn, bổ ra đỏ
tươi hoặc vàng lại nhiều cát. Có hai đợt
chấm thi dưa: đợt một, chọn những
quả dưa đẹp, dưa già, đầy đặn;
đợt hai, đưa dưa lên cân. Dưa được
xếp hạng nhất và hạng hai.
Dưa hạng nhất được rửa sạch cúng
thần ở đình, tên chủ dưa được
loan truyền cho dân làng rõ. Dân làng tin rằng, chủ
điền nào có dưa được chọn cúng
thần, ngoài vinh dự ra, cả năm đó sẽ làm
ăn thịnh đạt.
Thi đồ xôi và thổi cơm
Đây là một trong những môn thi để tuyển
nữ quan ở thôn Hạc Đỉnh, Hoằng Hoá,
Thanh Hoá. Cuộc thi bắt đầu từ sáng tinh mơ
ngày giáp tết. Hàng năm dân làng phải tuyển 48 (trong
số hàng trăm) trinh nữ cho hội đền Mã Cương.
Sau tiếng trống lệnh, mỗi nữ thí sinh
xuống một thuyền thúng trên đầm Giang Đình,
mang theo kiềng, nồi chõ, gạo nếp, gạo
tẻ cùng rơm ướt và bã mía tươi. Các cô
chèo thuyền ra giữa đầm, chuẩn bị
bếp, vo gạo để chờ lệnh bắt đầu
cuộc thi. Sau tiếng trống lệnh mới
được nhóm lửa, các cô thổi cơm hay
đồ xôi trước tuỳ ý, miễn là xong
sớm để chèo thuyền vào nộp cơm và xôi
cho Ban giám khảo. Các cô xong trước nhưng cơm,
xôi thì phải ngon, dẻo thì mới đạt điểm
cao.
Khó khăn đối với các cô là ở chỗ nhóm
bếp thổi lửa, phải giữ sao cho thuyền
khỏi chòng chành, bếp lửa hướng ra phía gió
dễ tắt. Các bà mẹ đã dạy các cô cách
thức nhóm lửa bằng mồi ướt, thổi
lửa mỗi khi bếp tắt, cách chọn hướng
kê bếp theo chiều gió, giữ lửa cháy điều
hoà, cách ước lượng thời gian. Các cô đốt
những nén hương và trông theo những đoạn
hương cháy để biết nồi cơm, chõ xôi
đã vừa chín chưa.
Nếu gặp mưa phùn gió bấc, các cô sẽ
trải qua một cuộc thi vất vả; còn nếu
như mưa nặng hạt thì các cô sẽ được
lên bãi Giang Đình, trổ tài dưới những mái
tranh . Cuộc thi diễn ra suốt buổi sáng.
Thi khâu cắt quần áo
Ở nhiều làng xã, trong ngày hội xuân hàng năm, có
cuộc thi cắt quần áo.
Mỗi thôn nữ được làng phát cho một
tấm vải, rồi các cô tự cắt thành quần,
áo, có khi cả quần lẫn áo, tuỳ theo số
vải phát ra và lệnh của ban giám khảo. Quần
áo các cô may theo một kích thước nhất định,
lẽ tất nhiên các cô phải khâu tay. Trong lúc
chấm thi, ban giám khảo còn chú ý đến sự
đều đặn, mau thưa của mũi kim để
xét vào hàng cao thấp.
Thi làm bánh
Trong việc tuyển nữ quan ở làng Hạc Đình,
Hoằng Hoá, Thanh Hoá, có lệ thi làm bánh. Mỗi thí
sinh phải làm vài ba thứ bánh theo sáng kiến của
mình. Bánh có thể làm bằng bột gạo hoặc
bột lọc và chế hoá tuỳ theo ý muốn và tài
năng của các cô. Các cô lại phải đặt tên
cho thứ bánh mình làm.
Thường thì công việc đặt tên này do các ông,
cha đã tìm chữ đặt trước cho các con. Ví
dụ bánh song phượng tề phi: hai con phượng
cùng bay - chiếc bánh có thể to bằng cái mâm,
bột lọc trong suốt, duy có hai con phượng hình
đang bay có nhân đậu xanh làm nổi hình phượng
nằm trên mâm bánh. Đại để các kiểu bánh
đều mang những tên cầu kỳ, dùng các
thứ hoa, các loài chim, tứ linh hoặc các điển
tích để cho tên thật đẹp.
Tên đẹp mà bánh lại phải ngon mới
được làng lựa chọn.
Thi làm cỗ
Trong lễ hội thôn Hạ Kì xã Nghĩa Thịnh,
huyện Nghĩa Hưng, Nam Hà, có tục thi làm cỗ.
Trước ngày hội, bãi trước đình
được sửa san bằng phẳng làm thao trường.
Trong bãi trồng một cây chuối hột cao, trên
ngọn có treo một bì thóc tám. Một bên đặt
một cối xay thóc, một bên đặt một
cối xay gỗ có lỗ suốt luồn cây mây để
kéo ra lửa. Một chuồng nhốt chim bồ câu,
một chum lớn thả cá chạch. Trên bãi có vẽ
những vòng tròn, đường kính khoảng 2m.
Đơn vị thi là hai giáp của hai thôn: thôn
Tiền và thôn Hậu. Một giáp cử ông Thổ Công,
một giáp cử Bà chúa Lốt. Thổ Công đội
mũ võ, áo đại trào, đi hia (không mặc
quần dài). Bà chúa Lốt chít khăn vuông mỏ
quạ, áo cánh, mặc váy, ngồi trên thớt dưới
cối xay cùn, tay nắm ngõng cối. Có bốn thanh niên
lực lưỡng mang cờ quạt, khiêng chiêng
trống, đàn sáo rước từ nhà ông Giáp
chỉ ra trước bãi đình. ông Thổ Công công kênh
Bà chúa Lốt lấy bì thóc ở ngọn chuối
xuống, đổ thóc vào cối xay, xay thành gạo,
chia cho hai đơn vị thổi cơm. Ông Thổ Công
kéo co mạnh ở cây gỗ để lấy lửa,
sau đó thả đôi chim bồ câu bay ra cánh đồng
rồi đuổi bắt. Một số người thò
tay vào chum bắt chạch đem về cho đơn
vị làm cỗ.
Cỗ làm xong, cùng rước với hai nồi cơm
vừa đi vừa thổi. Cách thổi như sau: Ba người
mũ mãng, cân đai. Một người mang cây tre
đực, uốn làm cần đeo nồi cơm
đưa về phía trước, hai người
cầm đuốc múa ở hai bên để nồi cơm
sôi và cạn nước, sao cho đến khi đám rước
ra đến sân đình là nồi cơm đã chín. Khi
đặt mâm cỗ lên nhang án, là xới cơm cúng
ngay. Giáp nào cỗ làm khéo, cơm thổi ngon là
được giải.
Thi luộc gà
Nhân ngày hội xuân, hàng năm ở làng Chuông ( Hà Tây)
có tục thi luộc gà. Luộc gà không chỉ
đơn giản cho con gà vào nồi, đổ nước
vào đun sôi là xong. Luộc làm sao để cho gà chín
mà không mất chất béo, làm sao cho thịt gà ăn còn
chất ngọt mà không sống. Các cô gái làng này
được trau dồi về nghệ thuật
luộc gà, nên con gà các cô luộc cũng vừa chín
tới, không bị lòng đào, ăn vừa ngon với
đủ chất béo của gà.
Thi nấu thịt, ăn thịt
Ở Thanh Uyên và Xuân Quang (Vĩnh Phú) vẫn còn đền
thờ Cao Sơn Phúc thần và Quí Minh Đại Vương.
Hàng năm ở đây đều mở lễ hội
tế thần.
Trong lễ hội có một tục lạ là tổ
chức cuộc thi vừa chạy vừa nấu,
vừa ăn thịt. mỗi giáp trong làng cử ra
một đội gồm chín người. Thịt
lợn lột da, bốn người nắm bốn góc
da lợn làm nồi, đổ nước vào, năm người
kia cầm 5 bó đuốc thi nhau tiếp lửa cho
nồi da nấu thịt. Các đội theo lệnh
trống, hiệu cờ vừa chạy vừa nấu.
Đội nào về đích mà nấu được
thịt chín thì được bày lên bàn thờ tế
thần Cao Quí.
Hội thi này nhắc nhở dân gian ngàn năm sau
nhớ đến cuộc hành quân thần tốc
của hai vị thánh anh linh của làng mình, giúp
Tản Viên đánh giặc.
Thi ông Đô
Làng Thổ Tang (Vĩnh Tường, Vĩnh Phú) có
tục thi ông Đô (lợn). Trong phiên chợ Thổ
Tang ngày 16 tháng Chạp, người ta đưa các ông
Đô ra chợ để ăn một mẻ đậu
phụ và bún thoả thích. Đến gần trưa
tất cả các ông Đô được tập trung vào
một địa điểm. ở đây, những người
chăm sóc ông Đô còn mang theo những chậu đậu
phụ bà bún để "các ông" tiếp tục
ăn.
Một hội đồng gồm các kỳ mục bô lão
trong làng chấm thi lựa chọn theo bốn tiêu
chuẩn: đẹp, nặng, lớn, chân tốt. Các ông
Đô phải là loại đen tuyền, tục làng không
chấp nhận lợn lang, ông Đô nào dù chỉ có
một chiếc lông trắng cũng bị làng loại,
khi các ông Đô đã được làng lựa
chọn, các ông sẽ được đưa lên cân
để xem nặng nhẹ.
Những "ông" được giải sẽ
được dùng để tế các vị Thành hoàng
và thần Hổ.
Thi thày
Làng Trực Chính (Nam Trực, Nam Hà) thờ Từ Đạo
Hạnh tại chùa làng. Hàng năm làng mở hội
từ ngày 20 đến ngày 24 tháng Giêng. Trong những
ngày hội có tục thi thầy rất đặc
biệt.
Các thày đạo sĩ khắp nơi, nhân ngày hội
chùa làng này, kéo nhau tới để dự cuộc thi
Thày bắt đầu từ ngày 20 tháng Giêng. Các Thày cùng
nhau ngâm vịnh những bài văn cúng, văn tế
của cổ nhân. Người nào vịnh được
nhiều bài hay, lạ, có nhiều ý nghĩa, mang
nhiều điển tích thì được bầu trúng
giải và được thưởng cỗ bánh.
Thi thổi cơm của đàn ông
Hàng năm nhân dịp hội xuân, làng Chuông (Hà Tây) có
tổ chức cuộc thi thổi cơm dành cho đàn
ông.
Một loạt bếp bắc trên rìa đầm.
Mỗi thí sinh ngồi trên một chiếc thuyền nan
ở mé bờ bên kia, trong thuyền có đủ
gạo nước, củi diêm. Sau hồi trống
lệnh, tất cả các thí sinh phải bơi
thuyền bằng tay. Bơi thuyền nhỏ bằng tay
đối với họ không khó, cái khó là ở
chỗ bơi thuyền rồi tay ướt sờ
tới củi, tới diêm, làm sao nhóm được
bếp. Bếp bắc ở giữa trời, khi có gió
rất gay. Bếp trên bờ, người dưới
thuyền, vừa giữ cho lửa cháy trong bếp,
lại vừa giữ cho thuyền khỏi chòng chành,
đâu phải dễ. Có chàng trai mải thổi
lửa, thuyền mất thăng bằng, bị lật
úp. Trong trường hợp này, thổi chín được
nồi cơm thật là một kỳ công.
Thi thơ
Vùng Hoa Lư, Ninh Bình, có phong cảnh nên thơ, hùng vĩ.
Hàng năm, nhân ngày hội đền vua Đinh, để
giữ gìn nếp xưa và khuyến khích dân chúng trên
đường văn học, dân làng mở hội thi
thơ, không những riêng cho dân sở tại mà còn cho
tất cả những ai văn hay chữ tốt,
muốn được giải và muốn lấy
tiếng tăm với mọi người.
Đề thơ tuỳ ban tổ chức lựa
chọn. Giải thưởng thường chỉ
mấy vuông nhiễu điều, gói chè, mươi
quả cau. Những người được giải
hãnh diện vì thơ hơn vì giải. Hàng năm có 3
giải thưởng cho cuộc thi này, vì Ban giám
khảo gồm các tay văn học nổi tiếng trong
vùng. Có khi Ban tổ chức mời cả những
bậc đại khoa có danh chấm giải. Ngày xưa,
thường vị tuần phủ chủ tỉnh làm
Chủ tịch Hội đồng chấm thơ.
Những bài được giải, Ban tổ chức
cho bình lên để mọi người cùng thưởng
thức.
Thi thơ
Hàng năm làng Yên Đổ (Nam Hà) tổ chức
cuộc thi thơ vào ngày 24 tháng Chạp, nhân phiên
chợ Đồng.
Buổi sáng hôm đó, cuộc thi văn thơ đã
được các bô lão trong làng tổ chức ngay
tại ngôi đình cạnh chợ. Văn sĩ khắp
nơi đến tụ tập ở Tưởng Đền
để dự cuộc thi thơ. Các vị khoa mục
làng Yên Đổ và các làng gần đó làm giám
khảo. Thí sinh nào trúng giải thưỏng sẽ
được hoan hô và được ban thưởng
phần thưởng rất hậu. Thực là cuộc
thi tao nhã và hào hứng với mục đích khuyến
khích thí sinh dùi mài kinh sử, tranh khôi đoạt giáp
sau này.
Sau cuộc thi, những người trúng giải
được mời nếm rượu ở Tưởng
Đền với các bô lão trong làng.
Thi thuyền trên sông Lô
Hàng năm vào hôm dã đám hội làng, làng Bạch
Hạc (Vĩnh Phú) có cuộc thi bơi thuyền trên sông
Lô.
Làng có 4 giáp, mỗi giáp có một chiếc trải
(thuyền) bằng gỗ trò dài hơn 20 thước và
rộng chừng thước rưỡi. Chiếc
trải có năm chục bơi chèo ở hai bên. Đầu
trải uốn hình đầu rồng, và đuôi
trải cũng lượn khúc như đuôi rồng.
Mỗi giáp phải kêu trong làng dân đinh năm
chục tay chèo khoẻ mạnh, một người
điều khiển đứng trên mũi trải,
cầm chiếc hiệu lệnh riêng của hàng giáp,
một người giữ nhịp cho các tay cầm
trống đứng ở giữa trải, và một người
cầm lái ngồi ở cuối.
Trải muốn bơi nhanh, cần có sự hoà nhịp
của năm mươi tay. Năm mươi người
này hợp sức tạo sức mạnh qua những
chiếc bơi chèo để chiếc chải đi
đều. Họ phải nghe nhịp trống và
phải nhìn theo hiệu lệnh của người
đứng mũi chịu sào. Bốn chiếc chải
xuất phát ở trước cửa đình làng và bơi
cho tới ngã ba sông Lô.
Tục truyền, đây là dân đinh diễn lại tích
đức Thổ Lệnh đại vương
tiễn đức Tản Viên khi xưa, lúc đức
Tản Viên tới thăm ngài ra về. Chiếc
trải về tới đình trước nhất
sẽ được giải thưởng và làng
sẽ mừng bánh pháo.
Thi tuyển nữ quan
Đây là một tục đặc biệt của thôn
Hạc Đình, Hoằng Hoá, Thanh Hoá, tuyển lựa
những trinh nữ tham dự các buổi hát lễ
mừng đức Thành hoàng và lo việc cỗ bàn dâng
cúng ngài. Tuy đền Mã Cương thờ Lê
Phụng Hiểu ở thôn này, nhưng cuộc tuyển
lựa trinh nữ cũng mở rộng cho tất
cả các thôn xã có thờ ông.
Muốn dự cuộc tuyển lựa này, các thanh
nữ không những phải là con gái, mà còn là
những cô chưa hề bị mang tai tiếng về
nết na, nhất là đức hạnh về phương
diện trinh thục. Đối với dân chúng vùng này,
được kén vào hàng trinh nữ là một điều
vinh dự, bởi vậy số thiếu nữ thi
tuyển rất đông. Các bà mẹ đã dạy các
cô những điều cần thiết để các cô
có thể thắng được cuộc thi.
Cuộc thi tuyển được tổ chức ở
bãi Giang Đình. Trước bãi, một con đường
thẳng tắp chạy tới đền Mã Cương.
Sau bãi là đầm nước không sâu lắm, nước
thường chỉ đến bụng, đây là đầm
Giang Đình- trung tâm cuộc thi. Các trinh nữ phải
kinh qua các cuộc thi về nữ công bếp núc và
về khả năng văn nghệ.
Thi vật
Trong hội làng Mai Động (Hà Nội) có thi vật
ở ngay trước bãi đình làng. Các đô vật
ở các nơi kéo về dự giải rất đông.
Làng treo giải vật gồm nhất, nhì, ba và
nhiều giải khác.
Trong lúc vật, các đô vật cởi trần và
chỉ đóng một chiếc khố cho kín hạ
bộ. Cởi trần cốt để đôi bên không
thể nắm áo, nắm quần nhau gây lợi thế
cho mình được. Khố các đô vật phần
nhiều bằng lụa, nhiều màu. Trước khi vào
vật, hai đô vật lễ vọng vào trong đình.
Cuộc thi bắt đầu, các đô vật lên
lễ đài. Sau một hồi khua chân múa tay để
rình miếng nhau, họ mới xông vào ôm lấy nhau.
Họ lừa nhau, dùng những miếng để
vật ngửa địch thủ. Với miếng
nằm bò, có tay đô vật nằm lì mặc cho địch
thủ bẩy mình, rồi bất thần họ
nhỏm đứng dậy để phản công.
Thường thì giải ba được vật trước,
rồi đến giải nhì và sau cùng là giải
nhất. Mỗi một giải vật xong, người
trúng giải được làng đốt mừng
một bánh pháo. |
|
 |
|
 |
|
|
>>>Free Online Virus Scan
>>>World Time
|
