My photo album
edit.yahoo.com  
Easy PC

Thờ tổ tiên - tín ngưỡng căn bản của dân tộc

Có một vấn đề cũ, nhưng thuộc về đặc điểm bản sắc và truyền thống của dân tộc, nên cần bàn lại một cách thành thực và nghiêm túc. Các tộc người và dân tộc đều có tín ngưỡng căn bản của ḿnh. Điều đó biểu hiện trong những vật linh, thần thánh và thần thoại; trở thành đặc điểm văn hóa tinh thần riêng.

Với những sự tích con Lạc cháu Hồng, sinh trăm trứng nở trăm con, đẻ đất đẻ nước..., các dân tộc ở Việt Nam từ trong truyền thống của ḿnh, hết sức đề cao việc tưởng nhớ và tôn kính tổ tiên, nguồn cội của mọi gia đ́nh. “Chim có tổ, người có tông” là đạo lư truyền đời của người Việt.

Thờ tổ tiên đă trở thành đạo của nhân dân ta. Đạo ở đây là con đường, bao gồm niềm tin ở đời sống tâm linh siêu việt và nhân sinh quan, tức là lẽ sống và đạo lư, mà con người lựa chọn cho ḿnh và cho cộng đồng ḿnh. Đạo không có nghĩa hoặc không chỉ có nghĩa là tôn giáo, nhất là tôn giáo theo cách hiểu của các xă hội phương Tây là sự tin thờ một đấng sáng tạo, chúa tể của vũ trụ và thế gian, tập hợp thành giáo hội. Hồ Chủ tịch rất coi trọng việc tôn thờ tổ tiên. Bác coi đó là đặc điểm đời sống tín ngưỡng của dân tộc ta và các dân tộc á Đông. Tuy chúng ta không coi đạo thờ tổ tiên là tôn giáo như Công giáo, Phật giáo hay Hồi giáo, Cao đài..., nhưng từ trong nguồn cội lưu truyền, chúng ta nhận rơ đó là tín ngưỡng căn bản của tất cả các tộc người trong cộng đồng người Việt. Nội dung thờ tổ tiên bao gồm thờ cha mẹ, ông bà đă khuất (và cả lúc sinh thời), thờ những thế hệ đi trước có công ơn khai dựng cơ nghiệp, thờ địa linh nhân kiệt, tổ nghề, anh hùng liệt sĩ, thờ thành hoàng, sơn thần thổ địa... Nhân dân ta thờ vua Hùng là tổ, Trần Hưng Đạo là thánh và nhiều nhân vật lịch sử có công là phúc thần ở các địa phương. Gần đây, nhiều nơi không chỉ tưởng nhớ Hồ Chủ tịch là vị lănh tụ, nhà văn hóa vĩ đại của Đảng, của nhân dân ta mà đă thờ kính Bác, cùng với các anh hùng dân tộc, vào hàng liệt thánh. Trên bàn thờ nhiều gia đ́nh, nhân dân thờ Bác Hồ cùng với thờ tổ tiên và liệt sĩ; ở đây hiện thực lịch sử và t́nh cảm tín ngưỡng ḥa quyện nhuần nhuyễn, gần gũi, sâu sắc. Điều đó phù hợp tự nhiên với bản sắc và truyền thống văn hóa của ta, là một trong những yếu tố tinh thần quan trọng thâm nhập vào quần chúng, tạo thành sức mạnh vững bền, vô địch. Đạo Công giáo vốn phản đối việc thờ bụt thần; nhưng ở Việt Nam, đă thừa nhận việc thờ cúng tổ tiên. Trước hết không phải là thái độ uyển chuyển để thích nghi và tranh thủ tín đồ, mà chính là tôn trọng về nguyên tắc đặc điểm lương tri và nhu cầu tinh thần của người á Đông. Các tôn giáo ở nước ta, dù có trường hợp du nhập từ nước ngoài, đều ḥa hợp với tín ngưỡng dân tộc - trong đạo Phật, đạo Cao đài và Phật giáo Ḥa hảo, việc thờ cúng tổ tiên đă thống nhất với giáo lư, trở thành đạo đức của chính các tôn giáo đó. Thật là thiển cận và sai trái khi có người hoạt động tôn giáo lại phản đối việc thờ cúng tổ tiên; như vậy có nghĩa là chống lại văn hóa dân tộc và phản động về chính trị - xă hội. Trong lịch sử, bảo vệ đạo thờ tổ tiên có nghĩa là bảo vệ dân tộc trước những thứ xâm lược và phá hoại văn hóa. Trong cuộc sống, đó đây có hiện tượng đồi phong bại tục, đổ vỡ một số giềng mối, kỷ cương gia đ́nh và xă hội. Điều này phải chăng ít nhiều có phản ánh và là hệ quả của sự suy thoái thờ kính tổ tiên, của đạo lư “trên thuận dưới ḥa”, “cha truyền con nối” và “con hơn cha là nhà có phúc”.

Chúng ta bảo tồn, phát triển một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, kế thừa truyền thống văn hóa tốt đẹp của nhân loại và tiếp thu tinh hoa văn hóa của thời đại. Mấy năm gần đây, đạo đức, nếp sống và nhiều mặt văn hóa truyền thống đă được chú ư. Ví dụ các lễ hội truyền thống. Hạt nhân của các lễ hội là tín ngưỡng và thực chất là thờ tổ tiên. Pḥng tránh những biểu hiện lệch lạc như phục cổ, gia trưởng, bảo thủ trong xử lư mối quan hệ giữa các thế hệ cũng như khắc phục những mê tín, hủ tục trong sinh hoạt, chúng ta khẳng định việc cách tân, hiện đại hóa và hoàn thiện việc thờ cúng tổ tiên là nội dung quan trọng để bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc. Chúng ta đă quan tâm vấn đề tín ngưỡng tôn giáo; nhưng chủ yếu mới đề cập nhiều đến các tôn giáo như những loại h́nh tín ngưỡng có tổ chức giáo hội. Chúng ta chưa xem xét sâu sắc, toàn diện vấn đề tín ngưỡng truyền thống, tín ngưỡng dân tộc; trong đó thờ tổ tiên là cốt lơi. Đó là câu hỏi và trách nhiệm to lớn, thiết thân đang đặt ra trước các nhà văn hóa và cả ngành văn hóa nước nhà.