ஶ்ரீமத்பாகவதமஹாபுராணம் :: பதினொன்றாம் ஸ்கந்தம் :: அத்யாயம் 13.
ஹம்சரூபத்தில் சனகாதியர்களுக்குச் செய்த உபதேசத்தின் வர்ணனை
அத2 த்ரயோத3ஶோऽத்4யாய:
ஶ்ரீப4க3வாநுவாச -
ஸத்வம் ரஜஸ்தம இதி கு3ணா பு3த்3தே4ர் ந ச ஆத்மன:|
ஸத்த்வேநான்யதமௌ ஹன்யாத் ஸத்வம் ஸத்வேன சைவ ஹி || 1
ஸத்வாத் த4ர்மோ ப4வேத்3 வ்ருத்3தா4த் பும்ஸோ மத்3ப4க்திலக்ஷண:|
ஸாத்விகோபாஸயா ஸத்வம் ததோ த4ர்ம: ப்ரவர்ததே || 2
த4ர்மோ ரஜஸ்தமோ ஹன்யாத் ஸத்வ வ்ருத்3தி4ரநுத்தம:|
ஆஶு நஶ்யதி தன் மூலோ ஹ்யத4ர்ம உப4யே ஹதே || 3
ஆக3மோऽப: ப்ரஜா தே3ஶ: கால: கர்ம ச ஜன்ம ச|
த்4யானம் மந்த்ரோऽத2 ஸம்ஸ்காரோ த3ஶைதே கு3ணஹேதவ: || 4
தத்தத் ஸாத்த்விகமேவைஷாம் யத்3 யத்3 வ்ருத்3தா4: ப்ரசக்ஷதே|
நிந்த3ந்தி தாமஸம் தத்தத்3 ராஜஸம் தது3பேக்ஷிதம் || 5
ஸாத்விகான்யேவ ஸேவேத புமான் ஸத்வ விவ்ருத்3த4யே|
ததோ த4ர்மஸ்ததோ ஜ்ஞானம் யாவத் ஸ்ம்ருதிரபோஹனம் || 6
வேணுஸங்க4ர்ஷஜோ வஹ்நிர் த3க்3த்4வா ஶாம்யதி தத்3வனம்|
ஏவம் கு3ண வ்யத்யயஜோ, தே3ஹ: ஶாம்யதி தத்க்ரிய: || 7
ஶ்ரீஉத்3த4வ உவாச -
வித3ந்தி மர்த்யா: ப்ராயேண விஷயான் பத3மாபதா3ம்|
ததா2பி பு4ஞ்ஜதே க்ருஷ்ண தத் கத2ம் ஶ்வக2ராஜவத் || 8
ஶ்ரீப4க3வாநுவாச -
அஹமித்யன்யதா2 பு3த்3தி4: ப்ரமத்தஸ்ய யதா2 ஹ்ருதி3|
உத்ஸர்பதி ரஜோ கோ4ரம் ததோ வைகாரிகம் மன: || 9
ரஜோயுக்தஸ்ய மனஸ: ஸங்கல்ப: ஸவிகல்பக:|
தத: காமோ கு3ணத்4யாநாத்3 து3:ஸஹ: ஸ்யாத்3தி4 து3ர்மதே: || 10
கரோதி காமவஶக3: கர்மாண்ய விஜிதேந்த்3ரிய:|
து3க்கோ2 த3ர்காணி ஸம்பஶ்யன் ரஜோவேக3 விமோஹித: || 11
ரஜஸ்தமோப்4யாம் யத3பி வித்3வான் விக்ஷிப்ததீ4: புன:|
அதந்த்3ரிதோ மநோ யுஞ்ஜன் தோ3ஷ த்3ருஷ்டிர் ந ஸஜ்ஜதே || 12
அப்ரமத்தோऽநுயுஞ்ஜீத மநோ மய்யர்பயஞ்ச2னை:|
அநிர்விண்ணோ யதா2காலம் ஜிதஶ்வாஸோ ஜிதாஸன: || 13
ஏதாவான் யோக3 ஆதி3ஷ்டோ மச்சி2ஷ்யை: ஸனகாதி3பி4:|
ஸர்வதோ மன ஆக்ருஷ்ய மய்யத்3தா4ऽऽவேஶ்யதே யதா2 || 14
ஶ்ரீஉத்3த4வ உவாச -
யதா3 த்வம் ஸனகாதி3ப்4யோ யேன ரூபேண கேஶவ|
யோக3மாதி3ஷ்ட வானே தத்3 ரூபமிச்சா2மி வேதி3தும் || 15
ஶ்ரீப4க3வாநுவாச -
புத்ரா ஹிரண்யக3ர்ப4ஸ்ய மானஸா: ஸனகாத3ய:|
பப்ரச்சு2: பிதரம் ஸூக்ஷ்மாம் யோக3ஸ்யைகாந்திகீம் க3திம் || 16
ஸநகாத3ய ஊசு: -
கு3ணேஷ்வாவிஶதே சேதோ கு3ணாஶ்சேதஸி ச ப்ரபோ4|
கத2மன்யோன்யஸம்த்யாகோ3 முமுக்ஷோரதிதிதீர்ஷோ: || 17
ஶ்ரீப4க3வாநுவாச -
ஏவம் ப்ருஷ்டோ மஹாதே3வ: ஸ்வயம்பூ4ர்பூ4தபா4வன:|
த்4யாயமான: ப்ரஶ்னபீ3ஜம் நாப்4ய பத்3யத கர்மதீ4: || 18
ஸ மாமசிந்தயத்3 தே3வ: ப்ரஶ்னபாரதிதீர்ஷயா|
தஸ்யாஹம் ஹம்ஸரூபேண ஸகாஶமக3மம் ததா3 || 19
த்3ருஷ்ட்வா மாம் த உபவ்ரஜ்ய க்ருத்வா பாதா3பி4 வந்த3னம்|
ப்3ரஹ்மாண மக்3ரத: க்ருத்வா பப்ரச்சு2: கோ ப4வாநிதி || 20
இத்யஹம் முனிபி4: ப்ருஷ்டஸ் தத்வஜிஜ்ஞாஸுபி4ஸ்ததா3|
யத3வோசமஹம் தேப்4யஸ்தது3த்3த4வ நிபோ3த4 மே || 21
வஸ்துநோ யத்3யநாநாத்வமாத்மன: ப்ரஶ்ன ஈத்3ருஶ:|
கத2ம் க4டேத வோ விப்ரா வக்துர்வா மே க ஆஶ்ரய: || 22
பஞ்சாத்மகேஷு பூ4தேஷு ஸமாநேஷு ச வஸ்துத:|
கோ ப4வாநிதி வ: ப்ரஶ்நோ வாசாரம்போ4 ஹ்யநர்த2க: || 23
மனஸா வசஸா த்3ருஷ்ட்யா க்3ருஹ்யதேऽந்யைர பீந்த்3ரியை:|
அஹமேவ ந மத்தோऽன்யதி3தி பு3த்4யத்4வ மஞ்ஜஸா || 24
கு3ணேஷ்வாவிஶதே சேதோ கு3ணாஶ்சேதஸி ச ப்ரஜா:|
ஜீவஸ்ய தே3ஹ உப4யம் கு3ணாஶ்சேதோ மதா3த்மன: || 25
கு3ணேஷு சாவிஶச்சித்தமபீ4க்ஷ்ணம் கு3ணஸேவயா|
கு3ணாஶ்ச சித்தப்ரப4வா மத்3ரூப உப4யம் த்யஜேத் || 26
ஜாக்3ரத் ஸ்வப்ன: ஸுஷுப்தம் ச கு3ணதோ பு3த்3தி4 வ்ருத்தய:|
தாஸாம் விலக்ஷணோ ஜீவ: ஸாக்ஷித்வேன விநிஶ்சித: || 27
யர்ஹி ஸம்ஸ்ருதி ப3ந்தோ4ऽயமாத்மநோ கு3ணவ்ருத்தித3:|
மயி துர்யே ஸ்தி2தோ ஜஹ்யாத் த்யாக3ஸ்தத்3 கு3ண சேதஸாம் || 28
அஹங்காரக்ருதம் ப3ந்த4மாத்மநோऽர்த2 விபர்யயம்|
வித்3வான் நிர்வித்3ய ஸம்ஸார சிந்தாம் துர்யே ஸ்தி2தஸ்த்யஜேத் || 29
யாவந் நாநார்த2தீ4: பும்ஸோ ந நிவர்தேத யுக்திபி4:|
ஜாக3ர்த்யபி ஸ்வபந்நஜ்ஞ: ஸ்வப்நே ஜாக3ரணம் யதா2 || 30
அஸத்வாத் ஆத்மநோऽன்யேஷாம் பா4வானாம் தத்க்ருதா பி4தா3|
க3தயோ வ்ஹேதவஶ்சாஸ்ய ம்ருஷா ஸ்வப்ன த்3ருஶோ யதா2 || 31
யோ ஜாக3ரே ப3ஹிரநுக்ஷண த4ர்மிணோऽர்தா2ன்
பு4ங்க்தே ஸமஸ்த கரணைஹ்ருதி3 தத்ஸத்3ருக்ஷான்|
ஸ்வப்நே ஸுஷுப்த உபஸம்ஹரதே ஸ ஏக:
ஸ்ம்ருத்யன்வயாத் த்ரிகு3ண வ்ருத்தி த்3ருக் இந்த்3ரியேஶ: || 32
ஏவம் விம்ருஶ்ய கு3ணதோ மனஸஸ்த்ர்யவஸ்தா2
மன்மாயயா மயி க்ருதா இதி நிஶ்சிதார்தா2:|
ஸம்சி2த்3ய ஹார்த3மநுமானஸ து3க்திதீக்ஷ்ண-
ஜ்ஞாநாஸிநா ப4ஜத மாகி2ல ஸம்ஶயாதி4ம் || 33
ஈக்ஷேத விப்4ரமமித3ம் மனஸோ விலாஸம்
த்3ருஷ்டம் வினஷ்டமதிலோலமலாத சக்ரம்|
விஜ்ஞானமேக முருதே4வ விபா4தி மாயா
ஸ்வப்நஸ்த்ரிதா4 கு3ண விஸர்க3 க்ருதோ விகல்ப: || 34
த்3ருஷ்டிம் தத: ப்ரதிநிவர்த்ய நிவ்ருத்தத்ருஷ்ண-
ஸ்தூஷ்ணீம் ப4வேந்நிஜஸுகா2னுப4வோ நிரீஹ:|
ஸந்த்3ருஶ்யதே க்வ ச யதீ3த3மவஸ்து பு3த்3த்4யா
த்யக்தம் ப்4ரமாய ந ப4வேத் ஸ்ம்ருதிராநிபாதாத் || 35
தே3ஹம் ச நஶ்வர மவஸ்தி2த முத்தி2தம் வா
ஸித்3தோ4 ந பஶ்யதி யதோऽத்4யக3மத் ஸ்வரூபம்|
தை3வா த3பேதமுத தை3வவஶாது3பேதம்
வாஸோ யதா2 பரிக்ருதம் மதி3ராமதா3ந்த4: || 36
தே3ஹோऽபி தை3வவஶக3: க2லு கர்ம யாவத்
ஸ்வாரம்ப4கம் ப்ரதிஸமீக்ஷத ஏவ ஸாஸு:|
தம் ஸப்ரபஞ்ச மதி4ரூட4 ஸமாதி4யோக3:
ஸ்வாப்னம் புநர்ன ப4ஜதே ப்ரதி பு3த்3த4 வஸ்து: || 37
மயைதது3க்தம் வோ விப்ரா கு3ஹ்யம் யத் ஸாங்க்2ய யோக3யோ:|
ஜாநீத மாऽऽக3தம் யஜ்ஞம் யுஷ்மத்3 த4ர்ம விவக்ஷயா || 38
அஹம் யோக3ஸ்ய ஸாங்க்2யஸ்ய ஸத்யஸ்யர்தஸ்ய தேஜஸ:|
பராயணம் த்3விஜ ஶ்ரேஷ்டா2: ஶ்ரிய: கீர்தேர்த3மஸ்ய ச || 39
மாம் ப4ஜந்தி கு3ணா: ஸர்வே நிர்கு3ணம் நிரபேக்ஷகம்|
ஸுஹ்ருத3ம் ப்ரிய மாத்மானம் ஸாம்யாஸங்கா3த3யோऽகு3ணா: || 40
இதி மே சி2ன்ன ஸந்தே3ஹா முனய: ஸனகாத3ய:|
ஸபா4ஜயித்வா பரயா ப4க்த்யா க்3ருணத ஸம் ஸ்தவை: || 41
தைரஹம் பூஜித: ஸம்யக் ஸம் ஸ்துத: பரமர்ஷிபி4:|
ப்ரத்யேயாய ஸ்வகம் தா4ம பஶ்யத: பரமேஷ்டி2ன: || 42
இதி ஶ்ரீமத்3பா4க3வதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாம் ஏகாத3ஶஸ்கந்தே4 த்ரயோத3ஶோऽத்4யாய: || 13 ||
பதினொன்றாம் ஸ்கந்தம் - பதிமூன்றாம் அத்யாயம் முற்றும்.