श्रीमद्भागवतमहापुराणम् :: तृतीयः स्कन्ध
अथाष्टमोऽध्यायः
विष्णोर्नाभिकमलाद्ब्रह्मोत्पत्तिवर्णनम्

मैत्रेय उवाच
सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो 
	यल्लोकपालो भगवत्प्रधानः।
बभूविथेहाजितकीर्तिमालां 
	पदे पदे नूतनयस्यभीक्ष्णम्॥ 1

सोऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दुःखं 
	महद्गतानां विरमाय तस्य।
प्रवर्तये भागवतं पुराणं 
	यदाह साक्षाद्भगवानृषिभ्यः॥ 2

आसीनमुर्व्यां भगवन्तमाद्यं 
	सङ्कर्षणं देवमकुण्ठसत्त्वम्।
विवित्सवस्तत्त्वमतः परस्य 
	कुमारमुख्या मुनयोऽन्वपृच्छन्॥ 3

स्वमेव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं 
	यं वासुदेवाभिधमामनन्ति।
प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशमीष-
	दुन्मीलयन्तं विबुधोदयाय॥ 4

स्वर्धुन्युदार्द्रैः स्वजटाकलापै-
	रुपस्पृशन्तश्चरणोपधानम्।
पद्मं यदर्चन्त्यहिराजकन्याः 
	सप्रेम नाना बलिभिर्वरार्थाः॥ 5

मुहुर्गृणन्तो वचसानुराग 
	स्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञाः।
किरीटसाहस्रमणिप्रवेक 
	प्रद्योतितोद्दामफणासहस्रम्॥ 6

प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन 
	निवृत्तिधर्माभिरताय तेन।
सनत्कुमाराय स चाह पृष्टः 
	साङ्ख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय॥ 7

साङ्ख्यायनः पारमहंस्यमुख्यो 
	विवक्षमाणो भगवद्विभूतीः।
जगाद सोऽस्मद्गुरवेऽन्विताय 
	पराशरायाथ बृहस्पतेश्च॥ 8

प्रोवाच मह्यं स दयालुरुक्तो 
	मुनिः पुलस्त्येन पुराणमाद्यम्।
सोऽहं तवैतत्कथयामि वत्स 
	श्रद्धालवे नित्यमनुव्रताय॥ 9

उदाप्लुतं विश्वमिदं तदाऽऽसीद् 
	यन्निद्रयामीलितदृङ् न्यमीलयत्।
अहीन्द्रतल्पेऽधिशयान एकः 
	कृतक्षणः स्वात्मरतौ निरीहः॥ 10

सोऽन्तः शरीरेऽर्पितभूतसूक्ष्मः 
	कालात्मिकां शक्तिमुदीरयाणः।
उवास तस्मिन् सलिले पदे स्वे 
	यथानलो दारुणि रुद्धवीर्यः॥ 11

चतुर्युगानां च सहस्रमप्सु 
	स्वपन् स्वयोदीरितया स्वशक्त्या।
कालाख्ययाऽऽसादितकर्मतन्त्रो 
	लोकानपीतान्ददृशे स्वदेहे॥ 12

तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टे-
	रन्तर्गतोऽर्थो रजसा तनीयान्।
गुणेन कालानुगतेन विद्धः 
	सूष्यंस्तदाभिद्यत नाभिदेशात्॥ 13

स पद्मकोशः सहसोदतिष्ठत् 
	कालेन कर्मप्रतिबोधनेन।
स्वरोचिषा तत्सलिलं विशालं 
	विद्योतयन्नर्क इवात्मयोनिः॥ 14

तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णुः 
	प्रावीविशत्सर्वगुणावभासम्।
तस्मिन् स्वयं वेदमयो विधाता 
	स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सोऽभूत्॥ 15

तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकाया-
	मवस्थितो लोकमपश्यमानः।
परिक्रमन् व्योम्नि विवृत्तनेत्र-
	श्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुखानि॥ 16

तस्माद्युगान्तश्वसनावघूर्ण- 
	जलोर्मिचक्रात्सलिलाद्विरूढम्।
उपाश्रितः कञ्जमु लोकतत्त्वं 
	नात्मानमद्धाविददादिदेवः॥ 17

क एष योऽसावहमब्जपृष्ठ 
	एतत्कुतो वाब्जमनन्यदप्सु।
अस्ति ह्यधस्तादिह किञ्चनैत-
	दधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम्॥ 18

स इत्थमुद्वीक्ष्य तदब्जनाल- 
	नाडीभिरन्तर्जलमाविवेश।	
नार्वाग्गतस्तत्खरनालनाल- 
	नाभिं विचिन्वंस्तदविन्दताजः॥ 19

तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं 
	विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमिः।
यो देहभाजां भयमीरयाणः 
	परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेतिः॥ 20

ततो निवृत्तोऽप्रतिलब्धकामः 
	स्वधिष्ण्यमासाद्य पुनः स देवः।
शनैर्जितश्वासनिवृत्तचित्तो 
	न्यषीददारूढसमाधियोगः॥ 21

कालेन सोऽजः पुरुषायुषाभि- 
	प्रवृत्तयोगेन विरूढबोधः।
स्वयं तदन्तर्हृदयेऽवभात- 
	मपश्यतापश्यत यन्न पूर्वम्॥ 22

मृणालगौरायतशेषभोग- 
	पर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम्।
फणातपत्रायुतमूर्धरत्न- 
	द्युभिर्हतध्वान्तयुगान्ततोये॥ 23

प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रेः 
	सन्ध्याभ्रनीवेरुरुरुक्ममूर्ध्नः।
रत्नोदधारौषधिसौमनस्य- 
	वनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रिपाङ्घ्रेः॥ 24

आयामतो विस्तरतः स्वमान- 
	देहेन लोकत्रयसङ्ग्रहेण।
विचित्रदिव्याभरणांशुकानां 
	कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम्॥ 25

पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गै-
	रभ्यर्चतां कामदुघाङ्घ्रिपद्मम्।
प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दु- 
	मयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्रम्॥ 26

मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन 
	परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन।
शोणायितेनाधरबिम्बभासा 
	प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा॥ 27

कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा 
	स्वलङ्कृतं मेखलया नितम्बे।
हारेण चानन्तधनेन वत्स 
	श्रीवत्सवक्षःस्थलवल्लभेन॥ 28

परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेक 
	पर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम्।
अव्यक्तमूलं भुवनाङ्घ्रिपेन्द्र-
	महीन्द्रभोगैरधिवीतवल्शम्॥ 29

चराचरौको भगवन्महीध्र-
	महीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम्।
किरीटसाहस्रहिरण्यशृङ्ग-
	माविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम्॥ 30

निवीतमाम्नायमधुव्रतश्रिया 
	स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम्।
सूर्येन्दुवाय्वग्न्यगमं त्रिधामभिः 
	परिक्रमत्प्राधनिकैर्दुरासदम्॥ 31

तर्ह्येव तन्नाभिसरःसरोज-
	मात्मानमम्भः श्वसनं वियच्च।
ददर्श देवो जगतो विधाता 
	नातः परं लोकविसर्गदृष्टिः॥ 32

स कर्मबीजं रजसोपरक्तः 
	प्रजाः सिसृक्षन्नियदेव दृष्ट्वा।
अस्तौद्विसर्गाभिमुखस्तमीड्य-
	मव्यक्तवर्त्मन्यभिवेशितात्मा॥ 33

॥ इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां 
संहितायां तृतीयस्कन्धेऽष्टमोऽध्यायः ॥ 8