Search
 
Philippine Collegian

Issue 27 in PDF

   
Adobe Reader is required to access the file. If you don’t have this application, you may download it here.
 
On its 85th year, the Philippine Collegian looks back at eight decades of headlines that saw print on its pages & sent ripples within and outside the university.
 
March 10 1982
22 people rounded up in military crackdown
At least 22 persons, some of them former UP students, were reportedly rounded up in a new wave of military crackdown that swept various places in Metro Manila between February 25 and March 6.
 
 
 
Last week
 
Editoryal
Sustaining Intensities
Balita
Palengke sa Philcoa, giniba

BOR reappoints Cao as UPD chancy

UP community ‘condemns’ Arroyo gov’t

Stand UP, nanguna sa halalan sa USC

UP lands 3rd at UAAP tilt

Feature writer is next Collegian EIC

Editorial Exam

The 2008-2009 Philippine Collegian Editorial Exams

Kultura

Panata sa Pagsampa

Lathalain

Behind Bars

Grapiks
Rally

Aurora, Cubao

Opinyon
Mga Pagbabago

Cramming

Return to Sender

Taxi Cabs

 
Home
 
About
 
Downloads
 
Contact
 
Links
   
  Ang Pagkabuhay na Muli ng Dagli
Teo S. Marasigan*

Rebyu

Rolando B. Tolentino at Aristotle J. Atienza, mga patnugot
Ang Dagling Tagalog, 1903-1936
Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 2007.

Last updated Marhc 10th, 2008
Sa unang buhay nito, isang porma ng maikling sulatin o panitikang tuluyan – prosa, hindi tula – sa wikang Tagalog ang dagli. Kadalasan, pasalita ang tono nito. Dahil pormang pakuwento, nasabing ninuno ito ng tinatawag ngayong “maikling kuwento.” Namayagpag ito noong unang mga taon ng 1900, panahon ng direktang pananakop ng US sa bansa, noong regular na laman ito ng iba’t ibang pahayagan sa wikang Tagalog. Bahagi samakatuwid ito ng pagsasalubong ng (1) pagpasok at paglaganap ng teknolohiya ng paglalathala at (2) pagkabuo ng saray na marunong magbasa at sumulat ng Tagalog.

Malaking mayorya ng mga dagli, pumapaksa sa wagas na pag-ibig – bigo, masaya, nananabik. Basta pag-ibig. Pero marami ring tumatalakay sa paglaya ng Pilipinas at ng mga manggagawa. Marami ring nagkokomento sa mga isyung panlipunan – kung sa kasalukuyan, hindi pa siguro partikular na NBN-ZTE, kundi pagkagumon sa droga ng paparaming kabataan o pangkalahatang katiwalian sa pamahalaan. Sinasabing katangian ng mga dagli ang pagiging labis na emosyonal o sentimental. At tulad sa kulturang “emo” ngayon, naging mababa ang pagtingin sa dagli noong kasikatan nito.

Repleksiyon nito ang nalimbag na pangalan ng mga sumulat nito. Bagamat lalabas na mahilig ang mga manunulat ng nasabing panahon na gumawa nito – tulad marahil ng pag-ekstra sa pelikula, pago-ghost writing para sa mga mapera, at pagsali sa Palanca ng mga manunulat ngayon – pawang nagsigamit ng “talipanpan” o pseudonym ang sikat at di-sikat na mga manunulat na gumawa ng mga dagli. May hinalang sinadya ito para huwag matukoy ng kani-kanilang asawa ang mga manunulat na naghuhumiyaw sa pagbubulalas ng pag-ibig sa iba. O baka ninuno rin ang dagli ng blind item na chika?

Anu’t anuman, sa paglipas ng panahon, tiningnan nang mababang klase ang mga pahayagang Tagalog, kasabay ng pagsulpot at paglakas ng sari-saring programa at institusyon ng tinawag na “panitikan” sa mga unibersidad. Sa huli napaunlad ang kinikilalang modernong maikling kuwento, na ang mga katangian ay malinaw na kasalungat ng sa dagli. Panahon ito ng pag-arangkada ng pagpapatatag sa sistemang kolonyal sa bansa. Sa isang kapani-paniwalang pagbasa, makikita ang “pagpasok ng subhetibidad ng kolonialismo sa porma ng maikling kwento at pagkatao ng kwentista.”

Salamat sa mga patnugot ng Ang Dagling Tagalog, 1903-1936, naipapaalala sa atin ang nawalang kasaysayan ng nawalang dagli – at ang ugat sa kolonyal na barbarismo ng maikling kuwentong “sibilisado,” kung hahalaw kay Walter Benjamin. Pero hindi lamang pangkalahatang pagtuklas sa nawalang porma – kahit pa biktima ito ng kolonisasyon – ang ginawa nina Rolando B. Tolentino at Aristotle J. Atienza. Sa koleksiyong ito ng 94 na dagli, mulat nilang pinatampok ang mga dagling kontra-imperyalista at makabayan, maka-manggagawa at sosyalista, at nagkokomentaryo sa lipunang kolonyal noon.

Maliban sa madalas na paggamit ng mga salitang luma at Espanyol, nakakaaliw ang mga dagli. Kanya-kanyang gimik ang mga nagsulat. Nakakatuwang matuklasan ang ilang punto sa wika: May “h” na sila noon sa kanilang mga “eh” at “oh”. Hindi sila maingat sa “ng” at “nang,” pabor kadalasan sa una. At lumang salita pala ang “ungas”. OA o over-acting ang mga dagli ng pag-ibig: “Kaya irog, anong sarap! anong tamis! anong sarap! anong sarap ng buhay ko na ngayon ay nagtatalik sa sarap…” ni Puso aka Jose Corazon de Jesus. Ang iba’y parang litrato, bagamat maraming parang telenobela.

Sa kanyang introduksiyon, inilahad ni Atienza ang “nakalulungkot, nakalulunos, at nakakainis” na kalagayan ng pagsasaliksik na “arkayval” (archival) sa mga laybrari, karamihan ng mga pamantasan, para sa antolohiya. Ipinakilala niya ang mga “sagisag-panulat” o pseudonym na ginamit ng mga may-akda ng dagli, gayundin kung bakit kapansin-pansin ang paggamit ng mga ito sa mga dagli. Ipinakilala rin niya ang mga kabanata ng antolohiya, gayundin ang tampok na mga dagli sa bawat kabanata. Nagkomento siya sa halaga sa kasalukuyan ng mga paksa at komentaryo ng mga ito.

Ipinagtanggol din niya ang aklat sa posibleng mga puna mula sa perspektiba ng kasarian at rehiyon dahil karamihan sa mga dagling Tagalog ay isinulat ng mga lalaki at mula sa maka-lalaking pananaw. Maganda ang kanyang mga punto bagamat kalabisan, sa tingin ko, na hinging maging sosyalista si Hesukristo, halimbawa. Bagamat may hibo ng gayong kaisipan sa mga aral niya, lampas iyon sa panahon niya. Anu’t anuman, pasok at patok ang aklat sa paghahagilap sa “otherness” ng akademikong postmodernismo na pinagkukuhanan ng lakas ng gayong pagtuligsa.

Sa introduksiyon naman niya, sinuri ni Tolentino ang dagli sa konteksto ng kasaysayan – noon at ngayon – ng ekonomiyang pampulitika, kultura at panitikan ng bansa. Ipinakita niya kung paanong may halaga sa ating mga mambabasa sa kasalukuyan ang mga dagli at ang mga daloy na pang-ekonomiya, pampulitika, pangkultura at pampanitikan na lumalagos – pumapaloob at humihigit – dito. Maraming matatalas na punto rito, tampok ang malinaw na paglulugar at pag-ugat sa kaayusang kolonyal ng pagkapawi sa dagli. Malinaw din niyang nilagom ang pangkalahatang katangian ng pormang ito ng pagsulat.

Sabi ni Tolentino, walang pagpapanggap ang dagli na unibersal ito. “Ang halaga nito ay sa araw ng kanyang paglabas at ang lipunan ng madlang tumatangkilik nito. Kaya walang dagli sa kanon ng panitikang Filipino… gayong ito ang naging teknolohiya ng integrasyon ng print-oral na repersepsyon sa mundo sa panahon ng matinding agam-agam.” Kailangang ihabol, gayunman, na idinidiin nito ang partikular na katangian ng “kanon” ngayon. Sabi nga ni Fredric Jameson, kaya nilang angkinin o i-coopt – nila: ng imperyalismo, naghaharing mga uri, Estado – ang lahat, maliban sa kanilang pagkatalo.

Hindi ang pagtatanghal ng mga dula ni Bertolt Brecht sa harap ng burgesya, halimbawa, ani Jameson, kundi sa harap ng mulat at militanteng mga manggagawa. Tambalan ng dalawang wikang hindi pang-araw-araw ang laman ng libro: ang malalim na Tagalog ng mga sumulat ng dagli, at ang apropriasyon ng wikang Ingles at akademiko sa layuning progresibo nina Tolentino at Atienza. Hindi sila masisi: Tutal, libro – anyong hindi umaabot sa nakakarami – ang inilathala nila. Pero madali pa ring angkining ambag sa pagkilos ng sambayanan para sa kalayaang pambansa at panlipunan ang libro nila.

Nasa mambabasa na ang tungkulin, na mag-ambag sa pagbago sa lipunang pumaslang sa popular na dagli at kumukupot sa pagbuhay nito ngayon sa makitid na sirkulo ng panggitnang uri.

*Isang Tagalog si Teo S. Marasigan. Regular siyang mag-blog sa wikang Filipino sa www.kapirasongkritika.wordpress.com.# Philippine Collegian

<< back to home


Feedback: Pagtahak sa Ebolusyon ng
Pinoy Rock

Mixkaela Villalon
Philippine Collegian
Last updated March 11th, 2008

Tagos sa dibdib ang kalabog ng tambol. Maingay at nagkakagulo sa entablado. Habang lumalalim ang gabi sa UP Fair, dumarami ang tao sa paligid ko.

Ilang tao ang nakausap ko sa gabing iyon. Sari-sari at madalas katakot-takot ang mga porma nilang pinagpipyestahan ng titig ng SSB. Itinanong ko sa mga punks, emo, at ilang rock stars kung ano ang masasabi nila sa kasalukuyang rock scene sa Pilipinas. Sari-sari ang kanilang sagot. Marahil, katulad ko, hindi rin nila nakikilala nang lubos ang bagong mukha ng Pinoy rock.

Ang Himig Natin
Unang narinig ng mga Pilipino ang rock sa radyo ng mga Amerikanong sundalo sa mga base militar noong 1950s. Nakahiligan ng mga Pilipino ang tugtugin nina Elvis Presley, Johnny Cash, at iba pa.

Uso noon ang lantad na pangongopya ng kultura. Hindi sumisikat ang mga artistang Pilipino kung walang kahalintulad na Amerikanong modelo. Kabilang sa unang Pinoy rock icons sina Victor Wood at Eddie Mesa na tinaguriang Tom Jones at Elvis Presley ng Pilipinas.

Taong 1960 sumibol ang ‘golden age’ ng Pinoy rock nang angkinin ng kabataang Pilipino ang hiram na kultura at musika upang sumalamin sa sariling karanasan, tulad ng simpleng pagsakay sa jeepney at pakikipagbunuan sa mga kinatatakutang guro. Ipinauso ng bandang Juan Dela Cruz at Sampaguita ang pagkanta sa wikang Filipino. Samantala, ‘Freaks’ ang tawag sa kabataang Pilipinong sumunod sa kanluraning kulturang hippie.

Ang bawat pagbabago sa kulturang rock ay tugon at madalas pagtatakwil sa kaayusan ng lipunan. Ang malaya at mapayapang pilosopiya ng hippie ‘flower power,’ halimbawa, ay reaksyon laban sa karahasan ng Vietnam War.

Noong 1972, nakagawian ng mga sundalo ang magpatigil ng mga jeepney at sapilitang gupitan ng buhok ang mga pasaherong long hair upang umangkop sa Bagong Lipunan. Sa represibong kondisyon ng Batas Militar umusbong ang bagong mukha at tunog ng Pinoy rock.

Napalitan ang iconic peace sign ng mga freaks ng tatlong letrang A na nakapaloob sa bilog—Against All Authority-- na naging simbolo ng punks. Sumalamin sa karahasan at kawalang katiyakan ng panahon ang radikal na mga porma. At dahil sapilitang pinatatahimik, natutong sumigaw ang kabataang Pilipino. Mulat sa mga isyung panlipunan ang mga kantang inilabas ng The Wuds, Philippine Violators, at iba pang bandang sumikat sa panahong ito.

“Magulong musika para sa magulong lipunan,” komento ng punk na si Alex na nakilala ko sa UP fair na lumaki sa panahong iyon.

Ang Inyong Awitin
1990s ang sumunod na pagbabago ng Pinoy rock sa pagpasok ng MTV Pilipinas at malalaking record label. Sa pagturing sa musika bilang negosyo sa halip na sining, kinamkam ng mga kumpanya ang palabang kamalayan ng kabataan, ginawang mas matimbang ang imahe ng mga banda, at naging radio-friendly ang mga kanta. Makikita ito sa popularidad ng mga bandang mistulang ‘boys next door’ tulad ng Eraserheads at Rivermaya, bagaman nagawa pa rin ng mga bandang ito na ipagsanib ang sining sa komersya. Nagpatuloy ito sa taong 2000, sa pagsikat ng ‘pogi rock’ na pinangunahan ng bandang Hale at Spongecola.

Sapagkat laging hinahanap ng kabataan ang kanilang tinig, direktang binabangga ng mga nagsulputang independent labels ang malalaking kumpanya. Dala ng murang teknolohiya, nabigyan ng pagkakataon ang karaniwang musikerong magpasya sa lalamanin ng kanilang mga kanta.

“It’s better now,” sambit ni Francis Reyes, gitarista ng beteranong bandang The Dawn, tungkol sa kasalukuyang mukha ng Pinoy rock. “The kids are doing their own thing. They do what they want. That’s what rock is supposed to be.”

Samu’t saring tugtugin ang lumalabas dahil sa indie scene. Lumalawak ang saklaw ng Pinoy rock sa pagdami ng mga bandang ska, blues, o reggae. Dahil din dito, muling naririnig ang mga progresibong tugtuging tumutuligsa sa kaayusan ng lipunan.

“What else can we sing about?” tanong ni Paolo Gonzales-Peralta, gitarista ng post-punk na bandang El Mercurio nang inusisa ko kung bakit may ‘OUST Gloria’ sa lyrics ng kanilang kanta. “Ano ba ang nakikita sa paligid?” sambit niya.

Sa Langit ng Pag-asa
Ngayon, muling ginagaya ng kabataang Pilipino ang usong musika sa Amerika.

Marami sa mga nakausap ko sa UP fair ang nagsabing emo sila. Mainit ngayon ang salitang ‘emo’ na galing sa genre na emotional hardcore. Tulad ng mga naunang freaks at punks, may sariling tunog at istilo ng pananamit ang mga mahilig sa emo.

Isa sa kanila si Paolo na aminadong emo ngunit kabilang sa ‘Punx ng Taguig.’ Tulad niya, makikitaan ang mga emo ng itim at masikip na t-shirt, hapit na pantalon, usong rubber shoes, at buhok na may bangs. Maingay at pasigaw ang mga kantang madalas ay tungkol sa sawing pag-ibig. Dalawa sa pinakasikat na bandang emo sa Pilipinas ang Typecast at Chicosci.

Pinuna ko ang kasuotan at piercing sa mukha ni Paolo, tinanong kung ganito rin ang itsura niya sa paaralan o bahay. Hindi raw. Sa paaralan, naka-uniporme siya at walang gel ang buhok. Sa bahay, bihis normal.

Sa ‘totoong buhay,’ normal na kabataan si Paolo. Mayroon siyang problema sa pera, eskwela, at pamilya. Ngunit nahahanap niya ang kakarampot na kalayaan sa piling ng barkada at musikang kinahihiligan niya. Sa labas ng kanyang pagiging emo, kabilang si Paolo sa napakaraming kabataang Pilipinong pinatatahimik ng lipunang ginagalawan niya. “’Pag concert lang (ako) ganito,” sabi niya.

Tulad ng naunang freaks at punks, pinipintasan ang mga emo dahil umano wala silang modo at magulo. Hindi sila umaayon sa batayan ng ‘normal’ sa lipunan at maraming hindi nakaiintindi sa musika nila.

Ang pagkakaiba ng emo sa mga naunang subkultura ay ang kanilang mistulang pagkalito at pagkaligaw. Sa paraan nila ng pananamit, maiisip na tulad ng mga punks, nais nilang banggain ang sistemang nagdidikta kung ano ang normal. Subalit tatak-American Boulevard ang mga t-shirt nilang may mukha ni Che Guevarra. Sa panahong nangangailangan ng mga kantang tumutugon sa kabuktutan ng lipunan, pinipili nila ang mga himig tungkol sa pansariling hinagpis tulad ng naunsyaming pag-ibig.

Pagkalito ang primaryang boses ng mga emo. Kahit malalaking kumpanya, nakikisali sa kanilang mosh pit, sa mga concert na itinalagang espasyo para sa malakihang pagkonsumo. Samakatuwid, nakakulong pa rin sila sa kaayusang tinatangka nilang banggain, sa pamamagitan ng balisang tinig.

Lumalalim ang gabi sa UP fair. Nang maglaon, iniwan ako ni Paolo para sa barkada niya at pumaloob sa gitna ng mosh pit habang tumutugtog ang paborito nilang banda. Sa presyo ng entrance ticket, nabili nila ang ilang oras ng kalayaan mula sa dikta ng mga magulang, guro, pulis, at estado. Pagsikat ng umaga, huhugasan ni Paolo ang gel sa buhok at magpapatangay sa bawat sumpong ng lipunan.# Philippine Collegian

<< back to home

 
 
  Artwork : Archie Oclos
   
   
   
   
 
  Artwork : Janno Gonzales
   
 
Home | About Us | Downloads | Contact | Links
All Rights Reserved. 2007 © Christianne Sintones Ursua
Hosted by www.Geocities.ws

1