Sawa na raw ang mga Filipino sa korupsyon ng pamahalaan. Sawa na raw tayo sa isa pang pagpapatalsik sa isa na namang tiwaling Pangulo na naluklok dahil sa Edsa 2. Hayaan na lang daw natin na manaig ang Saligang Batas sa ganitong pagkakataon. At mula mismo sa kaniyang bibig, “hindi patatawarin ng mundo ang Edsa 3.”

Mapag-uusapan sa puntong ito kung alin nga ba ang mas makatwirang solusyon: ang paglahok ng mabubuting tao sa eleksyon upang mapalitan ang mga tiwali o isang himagsikang naglalayong mapalitan ang kasalukuyang nabubulok na sistema? At sa matagal nang usaping ito, nais makapag-ambag sa diksurso ang rock musical na EJ: Ang Pinagdaanang Buhay nina Evelio Javier at Edgar Jopson.

Landas
Kilala sina Jopson at Javier bilang mga tumutol sa diktadurang Marcos, ngunit magkaiba ang kanilang landas. Hindi sang-ayon si Gob. Javier ng Antique sa batas militar kaya’t gipit ang lalawigan sa pondo mula sa diktador. Si Jopson nama’y isang aktibistang mag-aaral noong Sigwa ng Unang Kwarto ng 1970 at kapagdaka’y lumahok sa armadong pakikibaka. Bagaman pareho silang nasa Ateneo de Manila University noong huling bahagi ng 1960s, hindi nagkakilala ang dalawang martir.

Sa rock musical na EJ, pinagtagpo nina Ed Maranan at Chris Millado ang mga dakilang Atenean sa kabilang buhay. Pinag-uusapan nina Jopson (Jett Pangan ng The Dawn) at Javier (Ricky Davao) ang kinahinatnan ng kanilang naging paglaban matapos nilang pumanaw. Nagbabalik-tanaw rin sila sa mga pangyayari noong malupit na panahon ng batas militar. Na sumunod sila sa turo at paniniwalang Atenean na “maging tao para sa kapwa,” sa magkaiba nga lang na paraan. Si Javier, sa pagiging gobernador, sa loob. Si Jopson, sa pagiging rebolusyonaryo, sa labas. Mahusay na naipakita ng EJ ang ganitong magkahiwalay na landas ng pakikibaka ng dalawa.

Ngunit may pagkakatulad rin sina Javier at Jopson. Naglunsad si Javier ng mga proyektong pangkabuhayan para sa kaniyang mga kababayan. Nakikikain siya sa hapag ng mga sakada’t dumaan. Minahal siya ng mga taga-Antique dahil rito. Si Jopson nama’y nagpalalim ng kaniyang pakikisangkot nang makapagtapos sa Ateneo. Naugnay siya sa unyon ng mga manggagawa, naging organisador, at naging kasapi ng Partido Komunista ng Pilipinas. Pinagsunod ang mga tagpong ito sa EJ upang ipakita na may malasakit ang dalawa sa mga tao.

Panahon
Napaghugpong ng EJ ang buhay at pakikibaka ng dalawang martir. Bukod sa huntahan ng dalawa sa kabilang buhay, napagtagni ni Jun Yango (Bong Cabrera) – na tila isang dark angel o agent provocatuer– ang kapalaran nina Javier at Jopson. Nagsilbi ang tauhang ito sa dula bilang si Marcos, militar, at pragmatikong kritiko ng dalawa.

Nakadadagdag pa sa emosyon ng dula ang musika ng The Dawn sa mga dramatikong tagpo ng dula. Ginamit nila rito ang kanilang mga awit tulad ng “Harapin,” “Salamat,” at “Iisang Bangka” bukod pa sa nasa iskrip. Aminado ang banda na hindi sila maituturing na politikal na rock group subalit nakita nilang ang ilan sa mga awit nila’y angkop sa dula. “Salimpusa” ang nagsilbing awit sa tagpong idineklara ni Marcos ang Batas Militar (Salimpusa!/ Bumaba ka sa trono mo!). May mga binago sa areglo at liriko sa mga awit ng grupo, at pinagaan ang tunog upang maging angkop sa damdaming nais ipahatid ng isang tagpo.

Bukod sa malikhaing imahinasyon nina Maranan at Millado para sa EJ, hindi banyaga sa kanila ang naging panahon at pakikibaka nina Javier at Jopson. Naging aktibo rin ang dalawang dramaturgong ito sa mga grupong tumutuligsa sa diktadura. Tulad ni Jopson, naging political detainee si Maranan. Nahubog naman sa dulansangan ng UP Repertory Co. si Millado.

Pangarap
Kakaiba ito sa mga dulang nasa anyo ng protesta at progresibo sa panahon nina Javier at Jopson. Sa pagsasadula ng buhay ng dalawang martir, hindi ito tahasang nagsasabi kung ano ang dapat gawin ng manonood sa nangyayari sa kasalukuyan. Kahit sa huling imahinatibong pag-uusap nina Javier at Jopson, nagkakasundo ang dalawa na magkaiba ang kanilang landas ngunit para sa katiwasayan ng bayan. Kapwa nila nakita ang kabulukan ng kanilang panahon. Kapwa nag-aatim ang dalawang martir ng pagbabago para sa mga tao.

Hindi nga lang sila pinalad na makita ang kaganapan ng kanilang mga pangarap, lalo na ang pagpapababa kay Marcos na naging Edsa 1. Binistay ng 37 punglo si Javier habang papunta sa plaza ng San Jose, Antique, sa kasagsagan ng kampanya para sa malinis na 1986 snap election. Kinakampanya ni Javier si Corazon Aquino. Nakubkob naman ng mga militar si Jopson at mga kasama nito sa kanilang underground house sa Davao. Siyam na punglo ang kumitil sa kaniya.

Para sa mga pragmatiko’t konserbatibo, nasayang lang ang talino’t galing, lalo na ang buhay, nina Javier at Jopson. Sa kanilang pagtuligsa sa isang diktador ay naghanap sila ng batong ipinukol sa kanilang mga ulo. Subalit sa mata ng mga anti-diktadura’t rebolusyonaryo, hindi nasayang ang kanilang mga ipinunla. Sa imahinatibong pag-uusap nina Javier at Joson, kapwa sila nagtanong na “saan ba napunta ang ating mga pinagpaguran?” na pagtatanong na rin sa mga manonood.

Sa isang banda’y maaaring akusahan ang EJ ng pagroromantisa lamang sa naging marahas na dekada 70 at pakikibaka rito ng mga sumalunga. Walang pagdududang naging dagdag na namukadkad na mga bulaklak sina Javier at Jopson sa karimlan ng panahong iyon. Ngunit maaari ring tingnan na ang dulang ito’y itinanghal upang muling mamukadkad ang ating mga pangarap sa gitna ng muling pagdilim ng kasalukuyang panahon.

“Kailan magbabago/ ang ihip ng panahon?” Isa ito sa mga tanong na iniwan ng EJ. Maaari itong sagutin sa pag-aaral ng buhay nina Javier, Jopson, at iba pang tulad nilang tumuligsa sa diktadura. Na hindi isang mesias ang kailangang hintayin. Na hindi magagawa ang pagbabago ng iilang may dakilang hangarin para sa bayan. Na ang pagbabago’y magagawa sa paglikha ng bagong kasaysayan. Na isinasaalang-alang ang kabutihan ng nakararaming mamamayan. Na ang makibaka’y makatwiran. # Philippine Collegian

<< back to home