home-vayusutha: प्रस्तावना बालकाण्डम् अयोध्याकाण्डम् अरण्यकाण्डम् किष्किन्धाकाण्डम् सुन्दरकाण्डम् युद्धकाण्डम् श्रीमद्भगवतमहापुराणम्
boat

श्रीमद्वाल्मीकीरामायणम्
अयोध्याकाण्डम्

दशाधिकशततमः सर्गः॥२-११०॥

॥इक्ष्वाकुवंशकीर्तनम्॥

[ वसिष्ठस्य सृष्टिपरम्परया सहेक्ष्वाकुकुलपरम्परामुप- वर्ण्य ज्येष्ठस्यैव राज्याभिषेचनमुचितमिति निश्चित्य श्रीरामं प्रति राज्यग्रहणार्थमनुरोध : ]

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह। जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्॥ १॥ निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवान्। इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे॥ २॥ सर्वं सलिलमेवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता। तत: स‌मभवद्‍ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: स‌ह॥ ३॥ स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्। असृजच्च जगत् सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः॥ ४॥ आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः। तस्मान्मरीचि: संज‌ज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः॥ ५॥ विवस्वान् कश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वत: सुतः। स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः॥ ६॥ यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही। तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्॥ ७॥ इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान् कुक्षिरित्येव विश्रुतः। कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत॥ ८॥ विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्। बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महायशाः॥ ९॥ नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्न दुर्भिक्षं सतां वरे। अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन॥ १०॥ अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह। तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत॥ ११॥ स सत्यवचनाद् वीर: स‌शरीरो दिवं गतः। त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः॥ १२॥ दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत। युवनाश्वसुतः श्रीमान् मान्धाता समपद्यत॥ १३॥ मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत। सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्॥ १४॥ यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः। भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत॥ १५॥ यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः। हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः॥ १६॥ तांस्तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः। स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः॥ १७॥ द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः। एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरळं ददौ॥ १८॥ भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः। तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्॥ १९॥ स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि। पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः॥ २०॥ धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः। कृत्वा प्रदक्षिणं सातु मुनिं तमनुमान्य च॥ २१॥ पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत॥ २२॥ सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया। गरेण सह तेनैव जातः स सगरोऽभवत्॥ २३॥ स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत्। इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन्तमिमाः प्रजाः॥ २४। असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत् सगरस्येति नः श्रुतम्। जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्॥ २५॥ अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्। दिलीपोंऽशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः॥ २६॥ भगीरथात् ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः। ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः॥ २७॥ रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः। कल्माषपादः सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि॥ २८॥ कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः। यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्॥ २९॥ शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान् सुदर्शनः। सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः॥ ३०॥ शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः। प्रशुश्रुकस्य पुत्रोऽभूदम्बरीषो महाद्युतिः॥ ३1॥ अम्बरीषस्य पुत्रोऽभून्नहुषः सत्यविक्रमः। नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः॥ ३२॥ अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ। अजस्य चैव धर्मात्मा राजा दशरथः सुतः॥ ३३॥ यो जित्वा वसुधां कृत्स्नां दिवं शास्ति स प्रभुः। तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः॥ ३४॥ तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप। इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः। पूर्वजे नावरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते॥ ३५॥ स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि। प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः॥ ३६॥ ॥ इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये चतुत्विंशतिसहस्त्रिकायां संहितायाम् अयोध्याकाण्डे इक्ष्वाकुवंशकीर्तनम् नाम दशाधिकशततमः सर्गः॥ २-११०॥


बालअयोध्याअरण्यकिष्किन्धासुन्दरयुद्ध