Overschakelen op een gezonde voeding

Mensen komen vaak tot het besef dat het tijd wordt om gezonder te eten om gezondheidsredenen. Vaak loopt het goed en ziet men bij zichzelf een verbetering van de conditie en van de gemoedsgesteldheid.

Een aantal mensen beginnen er enthousiast mee om na enige tijd teleurgesteld te zijn omdat ze zich slechter voelen dan verwacht, allerlei spijsverteringsmoeilijkheden ondervinden, omdat het meer moeite en tijd lijkt te kosten, duurder lijkt uit te komen, enz.

Ze houden geen rekening met de conditie van hun lichaam na tientallen jaren van verkeerde voeding en zondigen tegen de voedingsregels. De maag en de darmen, de vertering, de stofwisseling hebben tijd nodig om zich geleidelijk aan de nieuwe voeding aan te passen. Door langzaam over te schakelen, gespreid over maanden, ja zelfs jaren, kan men deze reacties voorkomen of milderen.

We overlopen enkele mogelijke reacties :

· Beslagen tong

· Donkere urine

· Sterk ruikende stoelgang

· Huiduitslag

· Flauwte, te lage bloedsuikerspiegel

· Daling van de bloeddruk a.g.v. kaliumrijk voedsel

· Koude rillingen

· Constipatie ondanks meer ballaststoffen

· Diarree door te sterke darmprikkeling

· Daling van het lichaamsgewicht door minder goede absorptie

· Prikkelbaarheid door vrijkomen van afvalstoffen

· Emotionele reacties

Voor een stuk gaat het ook om zuiveringsreacties die het lichaam vertoont nu het dankzij de betere voeding de kans krijgt zich te ontgiften. Voor meer uitleg hierover verwijs ik naar de tekst over ontgifting en die over ontgiftingsmogelijkheden die kunnen helpen deze reacties te milderen.

We gaan verderop in de tekst heel wat tips geven voor een betere overschakeling.

Mensen die studies hebben gedaan in voedings- en gezondheidsleer, verbazen er zich vaak over hoe het mogelijk is dat er nog zoveel mensen zijn die kunnen functioneren met vaak waardeloos voedsel, verkeerde drank, tekort aan slaap, te weinig ontspanning, te veel stress, de hele dag lawaai op het werk en van het verkeer, vervuilde lucht, enz. Het is verbazend dat nog zoveel mensen zich goed voelen ondanks hun voeding. Het lichaam van de mens is een wonderlijk iets, dat het toch nog wil en kan functioneren ondanks de mishandelingen die het elke dag ondergaat. We mogen en kunnen niet anders dan dankbaar zijn dat het lichaam van zoveel mensen daar nog in slaagt.

Toch zijn we ook niet blind en zien hoe steeds meer mensen er niet of steeds minder in slagen naar behoren te functioneren. De gezondheid van de gemiddelde Westerling is er de laatste 50 jaar dramatisch op achteruitgegaan. Het heeft heel wat moeite gekost om een lijst van medische statistieken samen te stellen, omdat die niet zomaar ergens te vinden of te krijgen is. Als we deze lijst zien, slaat de schrik ons om het hart.

In feite kunnen we ons ook eens de vraag stellen hoe veel mensen er eigenlijk werken ? Als we het aantal mensen bijeentellen die op ziekteverlof zijn, die werkloos zijn, op pensioen, in ziekenhuizen liggen, in psychiatrische centra zitten, in instellingen voor mentaal en fysiek gehandicapten, in rust- en verzorginstehuizen, in gevangenissen, kinderen en jongeren die nog niet werken omdat ze nog te jong zijn, politieke vluchtelingen, immigranten die de taal niet machtig zijn enz., wie gaat er dan nog werken ? «Het zijn de zotten die werken » zegt het spreekwoord…

Wanhopig probeert de regering het aantal mensen dat werkt op te drijven : Sociaal fonds voor integratie van gehandicapten, de 2% regel, artikel 60 van het OCMW, controle door de RVA, medische adviseurs die mensen die nog ongeschikt zijn om te werken terug aan het werk zetten, PWA, WEP+, Activa-plan, Startbanen, Invoegbedrijven, sociale werkplaatsen, beschutte werkplaatsen, arbeidszorg, enz. Ooit komt het nog zover dat de overheid zal verplicht zijn de vermogensbelasting in te voeren om aan voldoende geld te komen om al de niet werkenden een uitkering te bezorgen en om de gezondheidszorg, het onderwijs, de talrijke ministeries, enz. te financieren. Echter degenen die daar over moeten beslissen zijn wel degenen die grote vermogens bezitten…

Over het falen van de regering kan ik nog uren doorgaan…

Zo zien we ook de uitgebreide hypocrisie van de overheid i.v.m. de gezondheidszorg. Ze houdt zich vooral bezig met het wanhopig financieren van de gevolgen van de slechte gezondheidstoestand van de bevolking terwijl ze de oorzaken niet durft aan te pakken uit angst voor de industrie, medische en farmaceutische belangengroepen en nog meer werklozen. Kunt u zich voorstellen tot welke volksopstand het zal komen moest de overheid de productie, distributie en verkoop van koffie, tabak, alcohol, zout, geraffineerde suiker enz. verbieden ? En waarom zou ze deze verbieden gezien de inkomsten die ze haalt uit taksen en accijnzen op een aantal van deze producten ?

Daarom dienen we niet te zeer te rekenen op de overheid om ons te helpen gezonder te worden en voor het milieu te zorgen. In 2005 heeft de overheid de subsidies geschrapt voor het Oost West Centrum, voor Natuurlijk Genezen en voor Groene Dag, allemaal educatieve centra op het gebied van voeding, gezondheid en spiritualiteit. Het is ook onbegrijpelijk dat jonge mensen tijdens de vele jaren onderwijs die ze “genieten” geen degelijke voedingsvoorlichting krijgen.

Van de overheid hoeven we niets te verwachten, zij heeft andere prioriteiten en wordt misleid door allerlei belangengroepen. We dienen zelf initiatieven te nemen, te komen tot zelfzorg.

Bij de keuze van wat gezond en natuurlijk is, kunnen we ons niet laten leiden door belangen van de overheid, de voedingsindustrie, de multinationals, restaurants, culturele gewoontes, de chemische landbouw, de supermarkt, enz.

Als referentiekader nemen we steeds de natuur, omdat onze voeding nu eenmaal uit de natuur komt. Vandaaruit bekijken we wat mogelijk is in de richting van de cultuur, we maken bepaalde compromissen, trachten tot een evenwicht te komen tussen natuur en cultuur.

Ondanks de dramatische toestand van de volksgezondheid en van het milieu, is het toch zo dat we niet zomaar van de ene dag op de andere kunnen drastisch overschakelen op een totaal gezonde voeding. Het lichaam kan dit niet aan en heeft tijd nodig, soms zelfs jaren.

Ook mentaal dienen we ons geleidelijk aan in te stellen en niet in de fout te vervallen van fanatisme. Er bestaat tegenwoordig zelfs een nieuwe ziekte, de zgn. orthorexia nervosa ; het gaat om mensen die dwangmatig en perfectionistisch met gezond voedsel bezig zijn.

Dat steeds meer mensen gezonder gaan eten, kunnen we alleen toejuichen. We zijn al zelfs zover gekomen dat er biologische voeding in de supermarkten te vinden is. Colruyt heeft zelfs enkele volledig biologische winkels: “Bio-planet”

Er bestaan ook emotionele en mentale weerstanden als gevolg van bepaalde ingewortelde verkeerde opvattingen en vooroordelen, waarvoor ik verwijs naar de fabeltjeskrant.

Factoren die een rol spelen bij de overschakeling :

· Smaak

· Traditie

· Gewoonte

· Medewerking en respect van het gezin

· Emotionele aspecten

· Fysieke conditie

· Verkeerde opvattingen en vooroordelen

· Beschikbaarheid gezonde voeding

· Prijs

· Sociale factoren

· Motivatie

· Mogelijkheden op het werk

Algemene tips :

· Neem je tijd, ook al duurt het jaren

· Schakel niet radicaal over, het lichaam kan die plotse verandering niet aan, maar ook de geest niet, ondanks het enthousiasme in het begin.

· Er zijn wel een aantal ziektes waarbij de overschakeling haast onmiddellijk moet gebeuren zoals kanker, MS, jicht, enz. (voedingstherapie) maar zelfs dan zal, na verbetering van de conditie, er geleidelijk aan terug meer soepelheid ingebouwd worden.

· Hou rekening met de toestand van uw spijsvertering, uw gebit, enz.

· Hou rekening met overschakelingsmoeilijkheden en aanpassingen. Wie in zijn tuin een struik herplant, ziet dat deze het eerste jaar minder goed groeit; het wortelstelsel moet zich aan de nieuwe bodem aanpassen.

· In het begin is het aanpassen, verwerken van de nieuwe kennis en regels en trachten deze toe te passen. Hierdoor gaat aanvankelijk een stuk van de spontaniteit verloren die gepaard gaat met de maaltijden. Mettertijd raakt het nieuwe eetpatroon geïntegreerd en verloopt het terug spontaan.

· In een gezin is het makkelijker als iedereen overschakelt naar een gezonder eetpatroon, maar niet iedereen wil en kan dat. Respect voor eigen keuze is hier op zijn plaats. Als een ander blijft eten zoals vroeger, dan mag dat, en dan dien je dat te respecteren. Als anderen vragen stellen of commentaar leveren, leg je geduldig uit waarom je ervoor gekozen hebt anders te eten.

· Gaat u ergens in een restaurant eten, dan kunt u ervoor kiezen gewoon te eten wat er op tafel komt om het uw gezelschap en de kok gemakkelijk te maken. Maar u kan ook zelf kiezen of vragen om bepaalde zaken weg te laten of kiezen voor een vegetarisch menu. U kunt ev. ook van vlees een kleinere portie nemen en van groente extra veel.

· Bewustwording en verandering van het voedingspatroon gaat vaak gepaard met bewustwording van de toestand van het milieu en de maatschappij. Voeding maakt immers deel uit van de levenswijze. Sommige mensen vertalen vroeg of laat deze bewustwording in een engagement bvb. in de vorm van vrijwilligerswerk of lidmaatschap van organisaties die zich inzetten voor het milieu, het dierenwelzijn, de ontwikkelingslanden enz. Anderen beginnen cursussen te volgen over gezondheid, psychologie, spiritualiteit e.d.

· Iedereen heeft momenten van verlangen naar bepaalde voedingsmiddelen of dranken die men vroeger gebruikte, zoals chocolade, een glas cola, een tas koffie, pannekoeken, enz. Veel mensen blijven deze ook jarenlang regelmatig gebruiken omdat ze eraan gehecht zijn, het voor hen een bijzondere betekenis en gevoel geeft. Daar is geen bezwaar tegen. Het hoort tot de overschakelingsperiode. Het is wel goed om deze geleidelijk aan minder en minder te gebruiken en niet meer te zien als een dagelijks iets, maar als iets dat men afbouwt, en bij bepaalde gelegenheden zichzelf eens gunt, for old times sake. In feite kunnen ze dan bekeken worden als een delicatesse die men zichzelf eens gunt, men doet al zoveel inspanning om gezond te eten, meer te bewegen, enz. Het is wel goed dat men dan ook echt bewust geniet ervan en niet zomaar achterover giet of haast ongekauwd doorslikt. Dit zal helpen om er geleidelijk aan minder van te gebruiken. Als men aan mensen op het einde van de dag vraagt hoeveel tassen koffie ze hebben gedronken, hoeveel sigaretten ze hebben gerookt, weten ze het niet, omdat ze het zonder nadenken, onbewust hebben gebruikt. Bewust gebruiken alleen als je het écht nodig hebt, is al een hele stap vooruit in de ontwenning.

· In principe hoeft gezonde voeding niet meer te kosten dan klassieke voeding. Het is mogelijk dat bepaalde producten meer zullen kosten bvb. als je kiest voor biologische koudgeperste olie of melkproducten e.d. of als u meer groente en fruit gaat eten en deze in de supermarkt koopt waar ze nu eenmaal duur zijn in vergelijking met bvb. Marokkaanse of Turkse voedingswinkels. Daartegenover staat dan weer dat je steeds minder gaat uitgeven aan taart, gebak, frisdrank, snoep, koffie enz. Als je bvb. beslist om nog slechts drie keer per week vlees te eten, bespaar je ook vier keer per week de aankoop van vlees. Als je minder brood eet, ga je misschien slechts een klein in plaats van een groot brood kopen.

· Sommige mensen zullen grote verwachtingen hebben i.v.m. de verbetering van hun gezondheid door gezonder te gaan eten. In het algemeen verbetert de fysieke en psychische conditie wel bij veel mensen, maar het gebeurt ook vaak dat men van bepaalde klachten niet volledig afraakt, of zelfs helemaal niet. Deze mensen mogen niet uit het oog verliezen dat voeding, hoewel belangrijk, slechts één aspect is van gezondheid, naast de lichaamsbeweging, stress, emotionele moeilijkheden, blootstelling aan elektromagnetische en geopathische invloeden, zware metalen, sociale factoren, verkeerde opvattingen en ideeën, tandvullingen, zuiver water, woonplaats en blootstelling aan luchtvervuiling enz. Bijkomende therapie kan nodig zijn om hen verder te helpen bvb. homeopathie, psychotherapie, osteopathie, biosanering van de woning, verandering van werk of woonplaats enz. Gezonde voeding is niet zaligmakend.

· Sommigen zullen angst voor tekorten hebben ondanks het feit dat ze gezonder eten. Het is hoe dan ook uit preventief oogpunt raadzaam om een of twee keer per jaar een algemeen bloedonderzoek te laten doen waarbij men ook specifiek enkele mineralen en enkele vitaminen laat testen zoals magnesium, zink, koper, calcium, kalium, natrium, foliumzuur, B12, ijzer, enz.

· Het is mogelijk dat enkele mensen het psychisch niet aankunnen of weinig gemotiveerd zijn om hun voeding te verbeteren. Goede informatie en voorlichting omtrent de voordelen van gezonde voeding, steun van vrienden en familieleden, het lezen en herhalen van de motivatiebladen en –teksten, aanmoediging door de voedingsconsulent zijn hier op hun plaats. Ook geruststelling dat men zijn tijd mag nemen en er meerdere jaren over mag doen, kan helpen. Als de gezondheid veel te lijden heeft, is men vaak erg gemotiveerd. Mankeert men niet veel of zelfs niets, dan is de motivatie een stuk minder. Vanuit preventief oogpunt zou het nochtans aangewezen zijn dat ook deze mensen verbeteringen aan hun voeding en levenswijze trachten aan te brengen. In verband hiermee verwijs ik naar de tekst “Preventie in België, een maat voor niks”.

· Aan bepaalde voedingsmiddelen kleven soms emotionele of gevoelsaspecten vast bvb. bij chocolade, koffie, snoep… Dit vraagt een aparte benadering, maar het komt erop neer dat men leert zich bewust te worden om welke gevoelens het gaat: troost, verdriet, minderwaardigheidsgevoelens, angst, onaangename herinneringen, leegte, verveling, enz. Deze gevoelens dienen stilaan losgekoppeld te worden van de voedingsmiddelen en op een andere manier aangepakt te worden. Men leert deze gevoelens niet meer samen met het voedingsmiddel naar onder te drukken (richting maag c.q. het onbewuste), te “onderdrukken”, maar op een andere manier uit te drukken en er iets mee te doen in plaats van ze weg te stoppen. Hier falen de meeste diëten, omdat ze dit aspect verwaarlozen.

· Ook zijn er een aantal mensen bij wie om diverse redenen de overschakeling naar gezonder eten nooit zal lukken. Ze proberen, hervallen, verwateren, laten zich makkelijk verleiden door suiker- en vetrijk voedsel, geven het op. Zij kunnen ev. proberen zich toe te leggen op de andere aspecten van gezondheid, bvb. op lichaamsbeweging, relaxatie,…

Ø Fruit

Zie de afzonderlijke tekst “Tips bij het eten van fruit”.

Ø Groente

Zie de afzonderlijke tekst “Tips bij het eten van groente”.

Ø Noten

Zie de tekst over “Noten”.

Fanatisme:

Als u na enkele jaren steeds meer ongeschikte voeding en drank hebt weggelaten en steeds gezonder eet en zelfs bewust weigert hier en daar ongezonde voedingsmiddelen en dranken aan te nemen als ze u worden aangeboden, kunt u soms tot de vaststelling komen dat u allerlei opmerkingen te horen krijgt bvb. over fanatisme. Er is een verschil tussen consequent toepassen en fanatisme, dat zich kan uiten in te streng zijn, teveel ermee bezig zijn, alles te letterlijk benaderen.

De verschillende voedingsregels zijn niet meer dan wegwijzers om je te helpen bij een gezond voedingspatroon. Het vraagt tijd om ze te leren en toe te passen en terug te komen tot spontaniteit.

Sommige mensen gaan echter proberen dit dwangmatig te doen, gaan perfectionistisch te werk. Ze kijken op hun horloge om te zien of de vorige maaltijd voldoende verteerd is om aan de volgende te kunnen beginnen, ze doen opzoekingen in voedingstabellen, leren alle voedselcombinaties van buiten, dulden geen afwijkingen of compromissen, maken het hun gasten of gastheer moeilijk, maken zich continu zorgen over eventuele tekorten, schrijven iedere reactie op voedingsmiddelen op zoals oprispingen, winden, krampjes, hoeveel keer ze naar het WC moeten, enz. Elke spontaniteit ontbreekt. Zij zijn vaak degene die het meeste last hebben van hun spijsvertering. Ze begrijpen niet dat anderen die zo ongezond eten, minder last hebben dan zij. Ze vergeten dat voeding, hoe uitgebreid ook, slechts één van de aspecten is van gezondheid. Deze mensen worden van gezonde voeding ziek. Dit komt door hun te snelle overschakeling, maar vooral door hun verkeerde denk- en levenswijze. Voor hen zijn stressbegeleiding, relaxatieoefeningen en psychische begeleiding beter om hun gezondheid te verbeteren dan voeding. Zij zijn beter af als ze blijven eten zoals vroeger. Eén van de mogelijke redenen tot dit gedrag is angst. Angst voor een bepaalde ziekte, angst dat een ziekte erger wordt e.d. Angst is een slechte raadgever en dient op de eerste plaats psychisch aangepakt te worden.

Voor mensen die na vele maanden of jaren erin slagen bijna totaal gezond te eten, en regelmatig kritiek krijgen, het volgende :

“Wie is er nu eigenlijk fanatiek, hij, die jou komt vertellen dat je fanatiek bent, die er lustig op los leeft, niet op zijn voeding let, de ene na de andere indigestie trotseert en zijn avonden vult met TV kijken, het eten van chips en het slikken van maagtabletjes, of ben jij de fanatiekeling omdat je een beetje moeite doet om gezonder te worden ? Als je je ‘s morgens met een ontzettend ochtendhumeur je bed uit sleept, vervolgens je pan spek met eieren achter je kiezen duwt, er op één voormiddag een pakje sigaretten doortrekt aangelengd met een liter koffie en wat andere ‘opkikkers’, daarna een half brood met een stuk varken, kalf of paard verorbert, een ‘goei’ pint pakt, de dag verder doorvreet tot het avondmaal waarbij je zoals het een Belg past biefstuk friet naar binnen schrokt met als dessert een ijsje, je bijgevolg geen hap meer kunt zeggen, je voor de rest van de avond in de zetel ploft en je hoofdpijn van de volgende dag ontwikkelt, wanneer je elke maand wel een paard dagen ziek in je bet steekt, je minstens drie allergieën hebt en bij elke griepepidemie van de partij bent, dan vindt men dat normaal en niet fanatiek. Wel, deze zwijnerij noem ik wel degelijk fanatiek zijn. Volharden in de boosheid, dat is fanatiek zijn. En het strafste is dat uitgerekend die persoon jou komt vertellen dat je fanatiek bezig bent.

Zelf vreten en zuipen ze zich te pletter, lopen ze de vloer van dokters en apothekers plat, hebben allerlei kwalen en ongemakken gaande van een druipneus tot zwerende teennagels, maar als ze ziek worden, moeten we de oorzaak niet bij hen zoeken, dan zijn ze onschuldig en hebben gewoon pech. Maar o wee als jij nog eens ziek wordt, dan weten ze beter als geen ander dat het aan je voedings- en levenswijze ligt. Daar kan je van op aan!

Laat je vooral niet ontmoedigen door deze prietpraat verkopers. Als jij je beter voelt bij je nieuwe levensstijl betekent het dat je op de goede weg bent. Doe zo voort!”

(Groene Dag, Groene nieuwsbrief 5, p.12-13)

Eén of meerdere voedselgroepen weglaten:

Sommige mensen komen op het idee om ev. vanuit bepaalde aandoeningen, één van de voedselgroepen weg te laten bvb. vlees of melk of granen. In dit verband wil ik de hypothese van Raf Vanderstaey, gezondheidstherapeut, citeren (p.168-169) :

“Van de voedingsmiddelen die men als baby en adolescent dagelijks gegeten heeft, kan men als volwassene één van die voedingsmiddelen weglaten zonder risico voor eventuele tekorten. Als men twee van die voedingsmiddelen weglaat zal men na een x aantal tijd één of meerdere tekorten vertonen.”

Zijn verklaring hiervoor is als volgt :

“ls je als baby en adolescent je lichaam opgebouwd hebt uit de vijf traditionele Belgische voedselgroepen zoals melk, graanproducten, vlees, groenten en fruit, dan kun je als volwassene één van deze vijf voedingsmiddelen laten wegvallen zonder risico voor tekorten. Als baby krijg je in de cellen een codering mee van de ouders. Gezien de snelle celdeling kan deze codering gedeeltelijk gestuurd worden in een bepaalde richting. Naargelang het lichaam in ouderdom stijgt, vertraagt de celdeling en de aanwezige celcodering kan niet zo vlug meer gewijzigd (gestuurd) worden zoals in het jonge babylichaam.

Concreet betekent dit dat als een volwassene op een bepaald ogenblik beslist bvb. geen vlees meer te eten dan dient hij veiligheidshalve de vier andere voedingsmiddelen regelmatig tot zich te nemen. Want de cellen hebben geleerd om vanuit de vijf regelmatig aangeboden voedingsmiddelen alle ingrediënten te halen die het nodig had voor de opbouw en instandhouding van het lichaam en de cellen hebben zich ook alzo gecodeerd.

Naargelang het lichaam zich bij de nieuwe voedingstoestand heeft aangepast, is het wel mogelijk om bvb. graanproducten of melk te verminderen maar niet volledig uit te schakelen. Mijn ervaring leert mij dat het beter is als je je goed voelt, hierin geen risico’s te zoeken, want zodra er een tekort is ingetreden duurt het op volwassen leeftijd vrij lang vooraleer het tekort is aangevuld. De codering van de cel is uit evenwicht geraakt en gezien de trage celdeling op volwassenen leeftijd is er geduld nodig vooraleer de schade hersteld is.

Wat wel mogelijk is: als een vegetarisch echtpaar een kind verwekt kunnen zij bij de opgroei van dit kind geleidelijk aan nog één van de vier voedingsmiddelen uitschakelen hetzij melk, hetzij graanproducten. Zo kan men generatie na generatie het biologisch evenwicht in het lichaam terug opbouwen en versterken.”

Mijn daarbij aansluitende persoonlijke mening hierover is deze:

Als er geen bijzondere reden is waarom men één van de voedselgroepen zou weglaten, zou ik adviseren van het niet te doen. Het is wel zo dat er bepaalde voedselgroepen nadelige of ongunstige eigenschappen vertonen en dat het raadzaam is deze te verminderen. Men kan bvb. in plaats van elke dag vlees te eten dit om de andere dag doen en als men een dag geen vlees eet, neemt men automatisch meer groente en aardappelen. Dit noem ik schuiven. Van de ene voedselgroep minder (bij voorkeur vlees, melk, granen) en van de andere meer (bij voorkeur groente en fruit). Dit is ook ingegeven door het feit dat men dan sociaal kan blijven ten opzichte van anderen die niet op hun voeding letten bvb. bij familiebijeenkomsten, op restaurant enz. Het is immers ook zo dat als men jarenlang een bepaalde voedselgroep niet meer gegeten heeft, dat men dan soms ernstige spijsverteringsmoeilijkheden ondervindt als men deze accidenteel toch eens nuttigt. Dit laatste wordt vaak vergeten.

Het is ook wel zo dat ik iedereen kan aanbevelen zich te laten testen op al dan niet gemaskeerde voedingsallergieën en –intoleranties. Mensen kunnen een heel leven lang de meest uiteenlopende gezondheidsklachten hebben die daarop zijn terug te brengen zonder dat ze het beseffen. Als uit deze uitslag blijkt dat men een aantal voedingsmiddelen moet weglaten of zelfs een volledige voedselgroep, dan heeft men er gegronde reden toe om dit te doen. Ik ben ook van mening dat iedereen zich best zou laten testen op zware metalen, omdat dit eveneens talrijke onvermoede klachten en aandoeningen kan veroorzaken.

Bron :

De Wever, S., Anders eten, Groene Dag Nieuwsbrief 5, Groene Dag, Roosdaal, s.a.

Dries, J., Bio-energetische voedingsleer, Arinus, Genk, 1996

Dries, J., Voedingsadviezen, Arinus, Genk, 2000

Vanderstaey, R., Voedingsondersteuning bij Multiple Sclerose, Eindwerk ingediend tot het behalen van het diploma Gezondheidstherapeut, Europese Academie voor Complementaire Gezondheidszorg, Antwerpen