 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
een
site met
een overzicht
van diverse
schilderijen,
met een paar
gedichten
en verhalen
van de
ontwerper
van deze site
deze
site
brengt u naar:
wie ban ik?
zoektocht
in jezelf:
de rollen die ik speel
ben ik mijn gevoelens?
hoe zie ik mezelf?
zijn wij echt uniek?
heb ik een eigen visie?
Hier wil ik mijn visie neerpennen over iets wat voor mezelf altijd belangrijk
is geweest. Ik vind mijn eigen mening niet belangrijker dan dat van een
ander, dus heb ik graag dat je ook die van anderen leest. Ik las een tekst
die ik drie jaar geleden schreef, en merkte dat het voor mij al niet goed
genoeg meer was. Ook deze tekst zal later dus niet meer voldoen. Het voordeel
van een website is dat ik het steeds kan veranderen. Ik verkoos de vorm
van vraag en antwoord.
Wat is meditatie? Wie mediteert?
'Meditatie'
is al net zo'n moeilijk te omschrijven begrip als 'liefde', 'geluk', of
als de vraag 'wie ben ik'. Ik maakte al een paar keer mee dat ik in een
groep was die zenmeditatie deed. Je zou dan denken dat iedereen dezelfde
meditatie doet. Dat betreft echter enkel de uiterlijke vorm. Als iemand
dan aan iedereen persoonlijk vraagt: wat is voor jou meditatie, dan blijkt
iedereen een ander antwoord te hebben. En dan blijkt ook hoe moeilijk
het is om daar een antwoord op te geven. Veel mensen stoppen een hele
tijd met meditatie, om dan te voelen dat zij het toch missen. En dan weet
je wat je er aan hebt, maar dat betekent nog niet dat je dat kan beschrijven.
Wie mediteert? Iedereen die eventjes op zichzelf reflecteert, die iets
ziet van zichzelf, zonder te analyseren, zonder erover na te denken, gewoon
het zien zelf. Dat is een ogenblik van meditatie. Dus IEDEREEN mediteert.
Als je een uur onbeweeglijk stilzit, en de hele tijd zit je maar te denken:
ik ben aan 't mediteren, dan mediteer je juist niet. Dan ben je maar wat
aan 't dagdromen.
Welke vormen van meditatie zijn er?
Dat
maakt het nog veel moeilijker om een omschrijving te geven: zoveel dingen
kan je doen, onder de noemer van meditatie. Meestal denken we bij dat
woord 'meditatie' aan iemand die een tijdlang (we schatten een minimum
van twintig minuten) onbeweeglijk zit, meestal plakken we daar ook een
specifieke houding bij, een zit met rechte rug.
Is meditatie wel iets om te DOEN? Meditatie is iets dat onverwacht over
je heen kan komen, dat je plots overspoelt, bijvoorbeeld als je alleen
bent in een bos. Een kracht ervaren, een eenheid zien, verbondenheid voelen.
Het kan je evengoed overkomen in een bomvolle trein.
Er is ook meditatiebeoefening. Staand, liggend, zittend, dansend... Je
kan mediteren op muziek, op een geur, een bloem, een tekst, een schilderij,
een mandala... Je kan visualiseren, energie doorsturen, je adem volgen...
Voor mij blijft de belangrijkste meditatiebeoefening het onder ogen zien
van alles wat op dat moment IS. Als dat nu een seconde is, in een flits,
of tijdens een uur stilzitten, maakt niets uit. Als je ligt, loopt, in
de zetel zit of perfect recht op een zafu, dat maakt niets uit. (Maar
rechtzitten is wel een zeer gezonde bezigheid!) Ben je zo onrustig dat
je kan uitbarsten? Je bekijkt je drang tot uitbarsten. Of je voelt je
zalig warm van binnen. Of je voelt dat er nog wat verdriet zit. Aangenaam
of onaangenaam, je maakt er geen onderscheid tussen. Je bekijkt alles
binnenin je, en rond je, zonder oordeel, zonder verklaringen te zoeken,
analyses te maken, zonder te plannen wat je ermee zou kunnen aanvangen.
Er is enkel dat-wat-is. (Dat belet niet dat je erna wél plannen
kan maken, en wél oordeelt. Ik hoop tenminste dat je dat af en
toe doet!)
Je kan je denken niet stil zetten, maar het observeren van hoe denkbeelden
ontstaan, stilt wel je denken, en laat je toe bij je ervaren te blijven.
Je ziet je gedachten opkomen, hoe ze ontstaan; je laat er je niet op verder
drijven, de gedachteketting breekt automatisch af, en je merkt hoe de
volgende gedachte, of het volgende beeld opkomt... Dit alles bekijk je
tegelijk, zonder doel, zonder onderscheid, zonder een oordeel of enige
waarden aan te verbinden. Dat vergt een alertheid. En daar is juist de
moeilijkheid: onbeweeglijk zitten, en ontspannen brengt juist teweeg dat
je wegdroomt, en toch kies je bij de realiteit te blijven, helder dan
nog wel. Het vergt een zekere inspanning om alert te blijven.
Waarom mediteren?
Ik
vind het nogal clichee dat meditatie altijd verkocht wordt als middel
'om tot rust te komen'. Zelf vind ik dat meditatie daar niet het meest
geschikt voor is. Eerst en vooral dien je wat te doen aan de oorzaak van
je onrust. En rust hoeft geen 'must' te worden, onrust kan nodig zijn.
En wat is dat voor vrede als de onrust enkel onderdrukt is? Voorts zijn
er heel wat betere middelen om tot rust te komen. Zelf ga ik dan liever
dansen, of op de trommel spelen en zingen, fluisteren of schreeuwen...
Zelf ervaar ik dat het stilzitten mij inderdaad een diepe 'vrede' kan
geven. Dat is omdat ik dan bewust wordt van een gevoel dat er al IS, en
ik het verder laat groeien door me ervoor te openen. Andere keren voel
ik welke grote onrust er is. En dat is me evengoed welkom, ook hier open
ik me voor. Dat is leven!
Jeff Shore (een prof zen aan de universiteit van Kyoto) heeft het altijd
over het ervaren van de 'kalmte van de diepzee'. Die kalmte van de diepte
trekt mij ook aan (al ben ik geen duiker), maar ik vind de woeste kolkende
golven van een stormachtig oppervlak even heerlijk. En net dát
vind ik echte meditatie: dat je inziet dat de kalme diepzee en de woeste
golven eigenlijk één en hetzelfde water zijn...
Is er een ultiem doel, verlichting, nirwana, zelfrealisatie..?
Als
het woord verlichting letterlijk genomen wordt, dan kan ik dat beamen:
meditatie maakt het leven lichter. Wat zwaar is, wordt lichter. Maar voor
een belofte in de verre toekomst, daar heb ik het niet voor. Als het hemel
heet, paradijs, nibbana, nirwikalpa samadhi of celestijnse belofte, het
haalt ons net weg van dat-wat-is. Je WERKT terug voor een doel. De ambitie
naar geld, invloed of aanzien, is vervangen door de ambitie naar spiritualiteit.
Meditatie is geen werk, maar eerder een spel.
Waarom zo'n verheven doel? Doen we meditatie, op weg naar een "ultieme
ervaring", die alle voorgaande ervaringen moet overstijgen? Dé
grote kik. Of zoeken we ook hier een aanzien?
Willen we wel iets ondernemen? Een ideaal dat binnen bereik is, is moeilijker:
dan moeten we ophouden met dromen, en ons inspannen. Een doel vlak voor
ogen houden, betekent verantwoordelijkheid zien. Een zeer ver ideaal daarentegen
is veel gemakkelijker, je kan het toch niet waarmaken, dus kunnen we rustig
verder zitten, soezen, dommelen of dagdromen. Afwachtend tot we de verlichting
bereiken.
Sommigen volgen de figuur van een ander, de monnik, leraar die boven ons
staat. Zo zie je jezelf als halverwege in de belichaming van jou ideaal,misschien
met ronkende termen als kosmische energie, universeel bewustzijn, oneindige
liefde…
Of misschien willen we iets doen, dat anders is dan wat de meeste anderen
doen. Om niet te verdrinken in de massa mensen. Ik kan mezelf bekijken
als een spiritueel mens, en zo heb ik een mooi beeld van mezelf, en voel
ik me wat meer dan de andere niet-mediterende. Dit is misschien niet zo
uitgesproken en denken we: iedereen is evenwaardig. Maar zolang ik mezelf
zie als "diegene die mediteert", hou ik mezelf voor de gek.
Dit zijn allemaal dingen waar we onzelf mee bedriegen, die niets met meditatie
te maken hebben. Meditatie is iets eenvoudigs, maar voor velen mag het
dat niet zijn.
Is verlichting of nibbhana een vervanging van het christelijk idee van
verlossing? Met dat verschil dat je het zelf wat meer in de hand zou hebben?
Hebben we ons bewustzijn in de plaats van de oude God gezet? Een superbewustzijn?
Zoeken we iets om ons méér te voelen dan een dier? (Alsof
we wisten wat of hoe een dier voelt.) Of is ons verstand in de evolutie
van het leven een zo ongelukkige mutatie, dat we het stopzetten ervan
als het hoogste geluk beschouwen? Is een observeerder eigenlijk geen vluchtende?
Zo komen we bij de volgende vraag.
Verruimt of verdiept meditatie ons bewustzijn?
Hier
kan ik naar eigen ervaring 'ja' op antwoorden. Bewustzijn in de betekenis
van meer beleven, meer voelen. Meditatie vergroot je gevoeligheid. Als
je gevoeliger bent, kan je méér genieten, intenser leven,
maar er is ook meer pijn. Daarom kies je telkens voor gevoeligheid: je
dient het in je leven te integreren, zodat je het aankan. Je leert ook
alerter te leven, en weigert als een zombie door het leven te gaan.
Toch mag dit geen doel op zich worden. Laat ons onszelf niet bedriegen:
illusies hebben we vast nog. Die hebben we ook nodig. Naarmate we evolueren
zullen we er wel overboord gooien, wegens niet-langer-nodig. Daar is geen
enkele haast bij. Laat het maar zijn eigen gang gaan.
Ons bewustzijn is als een regulator voor ons geluk. Een volumeknop waarmee
we de intensiteit van onze belevingen en her-inneringen regelen. We kunnen
het hoog zetten om van het leven te drinken, of laten het zakken als het
saai wordt. Daarom "vergeten" we veel, verdringen of negeren.
Deze innerlijke censuur heeft een goede en een gevaarlijke kant. Zij verlicht
de druk op de ketel. Door een aantal dingen niet te willen zien, maken
we het mogelijk voor ons, met onze andere zaken te kunnen omgaan. Aan
de andere kant misleidt het ons, kan het ons de verkeerde kant opsturen,
ons blokkeren, neerdrukken, afremmen, lusteloos maken, of juist ál
te gewillig. Terug bewust worden van verdrongen inhoud is ook heel confronterend:
het kan ons bedreigen, teneerdrukken, verlammen, óf het kan ons
onze kracht, vechtlust, daadkracht teruggeven. Daarom dienen we zelf te
kiezen wat we willen aanpakken.
Betekent meditatie dat alles één is?
Een
gevolg van meditatiebeoefening is terug een eenheid te ervaren in ons
leven. Niet de perfecte Harmonie, door alles en iedereen als gelijk te
willen beschouwen. De dingen zijn niet gelijk aan elkaar. Onze wereld
is uiterst verscheiden en dat is haar rijkdom. In die verscheidenheid
is een eenheid. Het is ook niet de eenheid van geen-oordelen-hebben, geen
persoonlijk waardebesef. Iedereen móet eigen oordelen en waarden
hebben, dat bepaalt juist wat er eigen is aan ons.
Het kan een hulp zijn om bij ziekte, lijden, afstand te scheppen tot wat
je waarneemt. Zoals in de boeddhistische meditatie: 'ik ben niet dát..'
Echte meditatie is het voor mij zeker niet. Het creëert een afstand
tussen jou en het waargenomene (je omgeving, je gevoelens, je kwaaie buur..)
als je onderscheid maakt, als je over de dingen nadenkt. "Ik ben
niet dát" betekent eigenlijk een scheiding maken tussen jou
persoon, die je wil beschermen enerzijds, en de binnenwereld van je gevoelens,
of de buitenwereld (die gevoelens oproepen) anderzijds. Als je kijkt naar
dat-wat-is, is er geen afgezonderde observator.
Laat het maar woelen in ons. Dat voorkomt dat iets heel waardevols moet
verdwijnen omwille van de sussende vredevolle eenheid. Meditatie leert
ons om juist eenheid te ervaren in die verscheidenheid. Al die gevoelens
in ons, die polen, die verlangens en ontevredenheid, vormen samen het
geheel dat wij zijn. Alles daarin is waardevol. We beslissen wat we doen
vanuit een samenwerken van gevoel en verstand. Net als in een goede democratie
is de 'tegenpartij' steeds een verrijking.
Hoeveel jaar dien ik te mediteren om iets te bereiken?
Dit
is een zinloze vraag. Meditatie is leven met wat er is, en dat doe je
nu.
Meditatie is NIET de weg naar het oneindige geluk, het onverstoorbare
leven, gelukzaligheid, superioriteit of eeuwigheid. Maar het is ook geen
middel dat je totaal open zal maken, heel moedig, levenslustig, een artiest,
een levensgenieter eerste klas. Ook dat zijn idealen die je van je werkelijkheid
afhouden. Je tracht ook die dingen niet te bereiken. Het zijn dingen die
vanzelf komen, die langzaam groeien in je. Niet de tijd van het "zitten"
telt, maar hoe je het doet, of hoe kritisch je bent om jezelf niet voor
de gek te houden. Door meditatie kan het leven aangenamer worden, maar
ook moeilijker. Overdosering is afgeraden. En wachten op een 'verlossing'
kan héél lang duren...
