DOKULHA HALL-AH KA KAL VE A C.Challianzâma Mission Vêng, Lawngtlai

  Dated 21st January 2003 a Dokulha Hall-a ka kalna chhan chu, Seminar on Folk Literature, CYLA, MAL leh Department of Art & Culture Mizoram buatsaih a lo ni a, mithiam chhuanawm tak tak ten paper an present dâwn a ni tih leh mithiam tak tak ten thu an sawi dâwn a ni tihte ‘Mizo hlahlui ziarâng tlângpui’ tih leh ‘Mizo hla a Laitawng pawimawhna’ tih ka hmuh rual rualin, Mizorama kan Art & Culture-a kan Director Pi Bawihchhîngpuii hming-Hawrawppui ngat a inziak ka han hmuh meuh phei chuan, ka hmul thi a ding sung sung mai a. E khai kei ni ang Pachhumchhia, daikilkâra awmte min ngai pawimawh ve a nih ngai chuan, chanchinbu mi ni lêm lo mah ila, a pawimawh thlu a nih dâwn hi, tiin, engmah thawh zairêl ta lo chuan, Dokulha Hall pan chuan ka kal ve ta hnak hnak mai a.

  Dokulha Hall ka han thlen chhoh meuh chuan, kei aia phûr leh kal châk, Nula leh tlangval, nu leh pa an lo zi huai huai tawh chu lo niin, ka hmêl hriat leh hriat loh pawh an lo tam mai.

  Pu Lalthangfâla President Mizo Academy of Letters-in Chair bân vuanin zo takin inkhâwm min kaihruai a, Paper present "Mizo hlahlui ziarâng tlângpui" tih chu Dr.RL.Thanmawia Secretary MAL chuan a han tlângzarh ta bawk a. He paper present a Mizo hlahlui ziarâng tlângpuiah pawh hian Discussion neih a ni a, engmah chu ka sawi ve lo na a; mahse ka rilruin thil tam tak a lo chhût ve neuh neuhva, thilhluite chu lo ralin thil tam tak lo thar mahse Mizoram chhûnga Mizo hnahthlâk, chhûlkhatkual kan lo ni, tih hi a ni.

  Chutianga ngaihtuahna ka neih lai mêk chuan, zaithiam tak tak ten hlain min lo awi zui ta bawk a, E khai!! Keia ngaihtuahna mai a lo ni lo, hla phuahtute pawh hian Mizoram chhûnga chêng te hi tumah mihrang kan awm lohzia an va lo hmuchiang êm, tiin ka ngaihtuah zui ta zêl a. Mizo hla hluiah leh Hlado ang chiah pawh, Mizo tawng kan tih maiin a daihloh zia lo langin, tûna Lai |awng kan tih tel lovin Sera-mu rêng rêng a lo thûr lo a ni tih a lo lang chiang ta zêl bawk nên. Kan khua leh tui, kan awmna tlâng te a lo hran tâk zêl avâng hian, Unau hmêl kan lo inhai mai mai a ni tih a chiang hlein ka hria.

  Chutianga ka ngaihtuah zêl lai chuan, Mizoram mai pawh ni lo, America khawmualpuiah pawh zahpuiawm hauh loh Nl.Lalrindiki Khiangte (Daduhi) a rawn zai mai chu!! Aw! ka va ban pha si lova, ka bân tawite hi kha mi ni kha chuan, rubber anga pawhfân theih nise ka ti kher mai. Hla a hansa a uar lai ber khân, awmze nei deuh mai hian min rawn siai sak hian ka hria a, mipui hriata han au lung lung kha ka zak ve deuha, zawitein, saisikin "Kei ni angte chu min duh tak tak lo vang" tiin ka lo chhâng lêt a. A mite chu a lathla ta riai riai a.

  Tichuan hunte chua liam zêl a, hun kal liam mahse hun bawkin a rawn luahkhat ta zêl a. Session dangah kan kai leh ta a. "Mizo hlaa Laitawng pawimawhna" tih Dr.RT.Hnialum Paper an han kaithet meuh chu. "Asuria ngênmu a sûr sung sung" – tih ang mai niin ka hria, Discussion kan han nei meuh chu, "Thu kal ding" tih ang mai leh ‘Sazu chuan a pu lûta, a pu chhuak leh a’ tih chu nêpte a ni. Kan tih lai reng chuan a pui mup mup lawi si. Pa pakhat hian vawk man a tum a, an nu chuan a lo au va, "A ke-ah khân man rawh" a lo ti hlauh pek a, an pa chuan hmeichhe thu duh lovin a hmuiah a va man a, a chhuah ta daih mai a, Zobuh nêna a ti leh a thau inpawlh, hlim taka kilho an chân ta ang mai niin ka in hria.

  Tlangvâl â deuh pakhat hi a pa in mau pu tûrin a tîr a. "Mâma mau va pu la, hlamkhat leh tawngin i rawn pu dâwn nia, chu i hria maw’ a ti a. A fapa chuan "Aw ka pa hria e" a ti ve mai a, A fapa mau pu a lo hawn chuan a pa chuan "E Mâma i lo thleng tawh maw, khawimaw i mau put chu" tiin a han en a. "e, khai Mâma a va tawi ve" a han ti a. A fapa chuan, a Mau put chu a pa a han kawh hmuh a. "Hlam leh tawngin pu rawh i ti a, hei hi ka hlam maw" tiin a sei zâwk chu a pa a han kawh hmuh a. "Hei hi ka tawng chu a nia" tiin, a tawi zâwk chua a ipteah a rawn ak vek hi a lo ni a; a pa hman duhna leh a beiseina chu a thlâwn ta hlauh zuk nia.

  Mizoram chhûngah hian, Mizo hnahthlâk hnam chi hrang hrang te hi, tûnah hian kan awmna hmun leh tlâng dang mahse, tumah mihrang kan awm chuang lo a nih hi tiin ka ngaihtuah ve mai mai a. A! ka ngaihtuahna mai a ni lo. Historian-te chhui dân leh an ziakah pawh a lo lang chiang khawp mai. Mahse ziah lan sên a ni si lo.

  A bîkin, "Mizo hlahlui ziarâng tlângpui" tih leh ‘Mizo hla a Laitawng pawimawhna’ tih thupui a rawn thlangtute hian eng rilru puin nge an rawn thlan chhuah ang tih ngaihtuahna thui tak chu Mizo hlahluiah hian tawng upa a tel tam hle a, |awng upa kan tih hi Laitawng deuh vek a ni lawi si a. Hlado pawh chutiang tho chu a ni a, Mizo hla a laitawng pawimawhna han tih nên hian, Unau, inchhangbung ang chiah, a tum thuhmun reng a ni bawk.

  Chuvângin Mizo hnahthlâk, Mizoram chhûnga chêngte hi, tiau râla kan awm lai nge, Rûn râla kan awm lai nge, China ram chhim lama kan awm lai chuan, khawkhat, chhûngkhat thlahkhat kan ni ngei a ni tih a hriat theihin ka hria. A chhan chu, thil inchuh, intâwm tlat si, pawhthen theih hauh loh kan neih dânah te hian e.g. tawng thuah, hla thuah, kan culture a kan thil tih leh kan thil neih kawng hrang hrangah. Hla thuah ngat phei chuan, Arpui leh amei ang mai kan ni a. Mizo tawng hmang leh Laitawng hmangte hi, tumah in uan khum tûr leh in deusawh tûr kan awm chuang lo.

  Kan Cultural Dance pakhat chauh han târlang ila, Rawkhathlak (Rawkha-tlak (Cheraw) He Cultural Dance lo chhuahna Lai leh Lusei lamin an sawi dân a in thuhmun reng a. Chuvângin Rûn râla awm lai nge, khawihmunah pawh lo awm teh rêng mah ila, he cultural dance lo chhuah lai hian mihrang kan ni lo tih a tilang chiang hlein ka hria. Chhûngkua (inkhata chêng) chuan, thil intâwm kan ngah hle a e.g. Long chair, chaw ei thleng, TV, Longchair-ah thutna bîk kan nei chuang lo, chaw ei thlêng pawh hman bîk nei lovin, kan hman awm a piang kha kan thlêng a ni mai. Chhûngkuaah chuan mipa leh hmeichhia, puitling leh naupang kan awm a, intâwm theih loh leh intâwm rem lo chu DRESS chiah hi a ni.  

Khawvêl ram lian leh hausate inzawmkhâwm zai an rêl a, an inpuahchah mup mup lai a, Keini Ar hmaitiat leka chêngte hian a inhlawm lian zâwngin a inpumkhat zâwngin, nangni, keini ti lovin hruikhat i vuan ang u khai, hmalam panin i kal zêl ang u. "|hen darh la awpbet rawh’ tih hi kan ram zîmteah hian a hlawhtling hlauh dah ang e.

(Pu Zâma, Mission Vêngin Article tha tak tak leh thlîrzauna lam min rawn ziah sak thîn hi kan lâwm hle a. Ziak zêl tûrin kan beisei)