..:: Anasayfaya Dönüş ::..

ANTRENÖR PSİKOLOJİSİ

Basketbolda başarıya ulaşmak için en önemli faktörlerden biri de psikolojik faktörlerdir. Başarıyı etkileyen faktörleri, karar verme, motivasyon, sosyal faktörler olarak sıralayabiliriz. Bu nedenle bu bölümde antrenman uygulamasının başka bir boyutu olan antrenörün psikolojisini özellikleri yönetim stili ve motivasyonu inceleyeceğiz. Antrenörün ilgilendiği sporcuların belli bir grup olduğu ve bu grubun belli bir amaç için yola çıktığını düşünmeliyiz. Antrenörün sporcuları çalıştırması motive etmesi organizasyon ve gerekli planlamayı yapması gerekir. Bütün bunların yanı sıra grubu istenilen hedefe doğru yönlendirecek olan antrenörde liderlik özelliğinin bulunması gerekir. Lider grubun beklentilerini yerine getirmede araç olan ve amaca ulaşmak için grubun motive ve yardım edildiği ortamı geliştiren bir birey olarak görünür. Liderin başlıca görevleri grup amaçlarını belirlemek, gruba bu amaçları gerçekleştircek ortamı yaratmak, grubun bu amaçlara göre yaşamsını sağlamak, grubun içindeki çatışma ve problemleri çözmektir.

Bilimsel araştırmalar antrenörlükte üç faktörün bulunduğunu ortaya çıkarmıştır. Antrenör sporcu ilişkisi, işin yapısı, antrenörlük mevkisinin gücü. Takımların farklı görüşlerini sporcuların farklı tepkilerini açıklayabilmek amacıyla sahip bulunacakları kişil özellikleri bakımından antrenörlerin beş kategoride toplanılabileceğini söyleyebiliriz.

1- aşırı disiplinli ve otoriter

2-uysal ve iyi huylu

3-gergin ve hareketli

4-gevşek

5-işyapar görünüşlü ve gayretli

Antrenörlerin hepsinin bu katagoriye girmeyeceği pek tabidir. Sporcunun yada takımın başaralı olmasında antrenörün kişiliğinin büyük rolü vardır. Antrenör bazı özelliklere sahip olduğu sürece ancak oyuncusunun saygısını kazanır ve bu şekilde başarıya ulaşır. Bu özellikleri şöyle sıralayabiliriz.

Spor Bilgisi : sporcu antrenörün bilgisinden emin olmalıdır. Mesleki alanda karşılaşabileceği her türlü güçlüğü antrenörün bilgisi ile çözebileceğine inanmalıdır.

İlgi : antrenör çalıştığı bütün sporcularına eşit ve aynı oranda ilgi göstermelidir. Bu ilgi sporcunun özel yaşantısında da sürmelidir. Antrenör spocularına gösterdiği ilginin çok daha fazlasını mesleğine karşı göstermelidir. Sürekli olarak mesleğinde ilerlemek ve yeni gelişimleri izlemek için çaba harcamaldır.

Dürüstlük : antrenör kendisine ve sporcularına karşı dürüst olmak zorundadır. Sporcularının ve kendi hatalarını aynı dürüstlükle ortaya koyabilmelidir. Ve bir çok şeyi sadece sözleri ile değil davranuışları ile de verebilmelidir.

Örnek olmak : antrenör tutum ve davranışlarıyla oyuncularına her zaman örnek olmalıdır. Antrenör olgun olmalı ve daima oyuncularını rencide etmeden hataları ve kusurları   güzel bir dille aktarmalıdır.

Değişebilirlik : antrenörün gerek dünya görüşü gerekse spor kültürü yeni bilgilere açık olmalıdır.

--Aşırı disiplinli ve otoriter antrenör—

Antrenörler başarı saldırganlık, küçük görme, ve dayanıklılık niteliklerine sahiptirler. Bu nitelikler aynı zamanda otoriter liderin belirgin özellikleridir. Antrenörlerin otoriter eğilim göstermelerinin başlıca nedenleri, rol algıları otoriterlik davranışını gerekli kalmaktadır, diğerlerini kontrol etmek bazıları için bir gereksinimdir, spordaki baskı yada zorlama antrenörün takımını kontrol altında tutma gereksinimini getirir, sporcuların otoriter bi yapıya alışkın olması antrenörü böyle bir eğilime sürükleyebilir. Bazı antrenörler antrenörlük rolükadar babalık rolü de taşırlar. Böylece disiplini aşılama gereksinimi hissederler bazıları ise eleştirlmekten nefret ettikleri için bu eğilimi gösterirler. Otoriter bir antrenörün avantajları şunlardır; güvensiz bir sporcu kendini daha güvende hissedebilir, stresli ortamdan korunabilir, saldırganlık koşulara yada rakiplere yönlendirildiğinden antrenöre karşı gösterilmez, zaman daha etkin bir şekilde kullanılabilir. Genellikle antrenörlüğe yeni başlamış kişilerde görülen tutum budur. Başarılı olmak azmiyle dolu itaat edilmeyi seven ve isteyen cezalandırıcı sert görünümlü antrenör tipidir.

--Uysal ve iyi huylu antrenör—

Sert tutumlu otoriter antrenör tipine karşıt özelliklere sahiptir. Uysal ve iyi huylu antrenörler sevimli ve çoğu kez yakışıklı kişilerdir sporcusuyla sevgiye dayaluı ilişkiler kurarlar. Onların sorunları ile daha yakından ilgilenir ve onlarla arkadaş gibi olmaya özen gösterirler. Bu tip antrenörler genelde alçak gönüllü olur ve bildiklerini kesinlikle ispatlama yoluna gitmez ve daima oyuncularını dinleyip kararlarını onlarda birlikte almayı sever.

--Gergin ve hareketli antrenör—

bu antrenör tipi bazı bakımlardan sert tutumlu ve burnu doğrultusunda olan antrenör tipine çok benzer. Gergin antrenör otoriter antrenör özellikleri gösterdiğinden onun bir alt türü olarak gösterirlir. Yinede aralarında farklılıklar vardır bunlar daha huzursuz kaygılı tiplerdir. Alınganlardır telaşlıdırlar.

--Gevşek antrenör—

geniş yürekli antrenör tipi bu antrenör bir önceki gergin tipin tam karşıtıdır. Her türlü baskı ve gergin atmosferlerden uzak gibi görünürler. Ona göre en ilginç oyun dahi sadece kazanma zevkidir. Ama sonuç olarak bir oyundur. Bu nedenle pek fazla önemsenecek yönü yoktur. Ciddiyetleri güven verici değildir. Her şeyi rahatlıkla karşılar, boyun eğmeye meyillidirler.

--İş yapar görünüşlü ve iyi niyetli antrenör—

gayretli ve ciddi davranışlıdır. Tutumları gözle görülecek kadar inandırıcı ve ağır başlıdır. Spor faaliyetlerinde düzenli bir artış gösterir. Devamlı bir öğrenme isteği içindedir. Gelişen yeni teknikleri yakından izler. Bu konudaki haberleşmeleri kuvvetlidir. Bir çok antrenör otoriter davranışın aksine demokratik tarzı benimser. Bunlar genelde arkadaşça ve kişisel tarzda hareket ederler. Grubu bir bütün olarak ele alırlar. İşin nasıl yapuılcağı hakkında öenrileri kabul ederler.

 

Günümüzde takım başarısı bakımından otoriter antrenörlüğün mü yoksa demokratik antrenörlüğün mü daha verimli olduğunu belirlemek elbette ki olanaksızdır. Bununla birlikte antrenörlerin her iki tarzıda kullanmaya çalışmaları düşünülebilir. Stres altındayken antreman  yada oyun esnasında antrenörlerin otoriter olmaları olumludur. Ancak öncesi ve sonrasında demokratik antrenörlüğün benimsenmesi gerekir.   

 

                   ANTRENÖRÜN ÇALIŞMA YÖNTEMİ

Bir antrenörün çalışmasında uyguladığı yöntemlerde önemlidir. Yapılan bir araştırmadan antrenörlerin davranışlarının istenilen performans gösterildiğinde yanlış yapıldığında yada oyunda çeşitlilik gösterir. Olumlu uygulamalar vererek sporcuya davranış kazandırmada sözel yada sözel olmayan tepkiler verir. Yanlış yapıldığında antrenör teknik kuralları kesin bir dile açıklamaya çalışabilir. Sporcuya yanlışın nasıl düzeltilebileceğini gösterir yada anlatır. Yada ceza ile yanlışı ortadan kaldırmaya yönelebilir. Yun genelinde genel teknik eğitiminin verilmesi sporcuların genel olarak desteklenmesi, motive edilmesi ve sporcuların görevlerini ve pozisyonlarını düzenleme ile ilgilenir. Oyun dışında ise sporcularla kişisel ilişkileri düzenlemeye çalışır.

Antrenör spocu arasındaki ilişkinin şekli genel olarak; antrenör otoriter ve serttir yada demokrat ve yardıma hazırdır. Antrenörün eğitim yanı ise, bilimsel temel dayalı ve sistematik yada pratik kendi deneyimlerini ön planda tutan bir eğitim olabilir. Müsabaka esnasında yönetim şekli ise çok rizikoya giren kendine çok güvenen yada sporcularını iyi tanıyıp psikolojik destek sağlayan yönetim şekilleri olarak genel bir sınıflandırma yapabiliriz.