“Ang maling ginagawa ng matatanda, nakakatawa sa mata ng bata,” hirit ng batang bihis bubwit sa telebisyon. Sa mga katagang ito nagtapos ang episode ng Goin’ Bulilit noong Linggo.

Gamit ang slapstick comedy at mga lumang joke, ito na marahil ang pinaka-corny na palabas sa primetime. Pero dala ng inosenteng hagikgik at ‘cute’ na mga bata, linggu-linggo itong tinatangkilik ng mga manonood. Ayon sa opisyal nitong website, ang Goin’ Bulilit diumano ang pinakamatagumpay na programang pambata sa lokal na telebisyon ngayon. Ito rin ang pinakahuling anyo sa ebolusyon ng lokal na pambatang programang pantelebisyon.

Pagmulat ng mata, langit nakatawa
Lumipas na ang panahon ng mga edukasyonal na pambatang palabas sa telebisyon. Dekada 90 nagsimulang mawala ang mga palabas tulad ng Batibot, Sineskwela, at ATBP. Naglaho rin ang mga programang Bayani at Hirayamanawari. Kapalit nito, mga banyagang cartoon na isinasalin sa Filipino na lang ang kinakaaliwan ng mga bata.

Panganay sa mga programang pambata ang Batibot na unang ipinalabas noong 1984. Nilikha upang mapunan ang mga pagkukulang ng pormal na pag-aaral ng mga bata, sinikap din ng Batibot na talakayin ang kultura at kasaysayang Pilipino. Sa 18 na taong takbo ng Batibot sa telebisyon, nakahakot ito ng maraming puri bilang isa sa pinakamahusay na programang Pilipino. Kasabay ng pagbaba ng kalidad ng edukasyon sa bansa ang dahan-dahang paglaho ng mga edukasyonal na programang pambata.

Masisisi sa pagdami ng tagapagtangkilik ng cable TV ang paglaho ng mga edukasyonal na programang pambata. Sa kamalayan ng batang Pilipino, napalitan nila Dora the Explorer at Johnny Bravo sina Pong Pagong at barkada. Mahina rin ang ganitong mga programa sa paghakot ng mga sponsor. Marahil dahil ang purchasing power ng mga bata ay nakadepende pa rin sa mga magulang, hindi malakas ang kita ng mga produktong inilalako kasabay ng programang pambata. Hindi katakataka na tuluyan nang naglaho ang ganitong mga programa sa telebisyon.

Sumulpot naman ang mga pambatang gag show mula sa mga pangmatandang gag-show na popular noong dekada 90. Kabilang dito ang Ang TV na sinundan ng Goin’ Bulilit. Sa dalawang programa, inilalagay ang mga bata sa iba’t-ibang sitwasyong ipinapalagay na katawa-tawa.

Maraming kilalang artista ngayon ang may utang na loob sa mga children’s gag show. Dito unang lumabas sina Paolo Contis, Katya Santos, John at Camille Prats at iba pang sikat na pangalan sa showbiz ngayon. Nagpatuloy ang popularidad ng pambatang gag shows dahil napakarami pa ring mga bata ang pinapasubok maging artista ng mga magulang. Ganito rin ang nangyayari sa Goin’ Bulilit, kung saan gumaganap din sa ibang palabas ng ABS-CBN ang mga batang regular sa programa. Nagiging ‘stepping-stone’ sa pagiging artista ng mga bata ang pambatang gag show. Malalaking ratings ang hinahakot ng palabas, kaya naman inilalagay ito sa primetime spot.

Kwela, Cute at Makulit
Ayon sa isang dokumentaryo ng National Geographic, ang kamanghaan ng madla sa mga bata ay dala ng pagiging ‘labas’ ng mga bata sa mundo ng mga matatanda. ‘Labas’ ang mga bata dahil hindi naiuugnay sa kanila ang mga katangian na iniuugnay ng mga matanda sa kapwa matanda. Ang mga katangiang ito –oportunismo, pandaramot—ay hindi malay na isinasaalang-alang sa pakikitungo ng matatanda sa isa’t-isa.

Pinupuno rin ang imahe ng kabataan ng mga katangian tulad ng kabaitan at pagka-inosente. Dala ito ng pag-iisip na dahil kulang sa kaalaman at kapangyarihan ang mga bata, wala silang kapasidad mang-abuso o manloko ng kapwa.

Dagdag pa ng dokumentaryo, isa pang katangian ng mga bata na maaaring dahilan ng pagkaaliw ng matatanda ay ang kanilang pagiging ‘sub-human.’ Inaakalang karikatura ng tao ang maliit na pisikalidad ng mga bata. Maliit na bersyon ng matatanda ang tingin sa mga bata, kaya naman nakakatuwa. Makikita ito sa nakatutuwang pagtingin sa mga unano sa media at lipunan. Tulad ng mga bata, madalas comic relief ang papel na ginagampanan ng mga unano, bakla, at probinsyano—mga marginalized na sektor na inaakalang ‘sub-human’ sa batayan ng naghaharing lipon ng tao. Isang halimbawa nito si Dagul, ang nag-iisang matanda sa Goin’ Bulilit dahil mas maliit pa siya sa mga bata sa palabas.

Ang pagpapalagay sa mga bata bilang walang malisya at karikatura ng tao ay ang mismong dahilan kung bakit mabenta ang mga pambatang programa. Ito ang esensya ng ‘cute’.

Esmyuski
Kontradiksyon ang konsepto ng ‘children’s show.’ Bata man ang gumaganap at nanonood, pinatatakbo ng matatanda ang buong sistemang kinapapalooban nila. Ang ideya ng programang pambata ay base sa pagpapalagay ng matatanda kung ano dapat ang pambata. Matatanda rin ang nag-takda kung ano ang nakakatawa at angkop sa mga batang manonood.

Ang mga bata sa telebisyon, ayon sa pagtingin ng matatanda, ay walang konsepto ng uri, relihiyon, sekswalidad, o politika. Bata lang sila na walang alam kundi ang maglaro at tumawa. Hindi sila nakararamdam ng pagod, gutom, o hirap. Kung ikukumpara sa mga kabataan sa lansangan, para lang cartoons ang mga bata sa telebisyon. ‘Sub-human’ at two-dimensional, hindi sila totoong tao.

Sadyang konserbatibo ang ideolohiyang ipinapalabas ng mga programang pambata. Dahil tanging hangad ng mga programang ganito ang mang-aliw ng manonood, sinasalamin lang nito ang naghaharing kamalayan. Halimbawa nito ang mga sketch sa Goin’ Bulilit kung saan katawatawa ang pagtingin sa mga bakla, at may takdang papel ang babae’t lalaki sa lipunan.

Sa kabilang banda, ang hindi seryosong pagtingin sa mga children’s gag show ay nagiging malayang espasyo sa pagtalakay ng mga usaping hindi karaniwang natatalakay sa telebisyon.

Lahat ng katawa-tawang eksenang itinatanghal sa mga children’s gag show ay hinuhugot mula sa mga eksena ng buhay ng matatanda. Ang paggaya ng mga bata at paglantad ng mga kamaliang ginagawa ng matatanda sa pinaka-payak na paraan ang siyang nagiging katawatawa. Halimbawa nito ang pasulpot-sulpot na sketch ng pagkutya sa mga politikong tulad ni Gloria Macapagal Arroyo, Miriam Defensor, at Erap Estrada sa Goin’ Bulilit. Kung tutuusin, Malaya ang mga children’s gag show maging satirikal gawa ng pagpapalagay na walang seryosong mapupulot sa mga batang tila nagkukulitan lamang. Bagamat may ganito itong kakayahan, nakukupot pa rin sa mga neutral na pagpapatawa ang mga joke sa Goin’ Bulilit.

Sa pagganap at panonood ng mga bata ng mga programang itinatakda sa kanila, nakikilahok na sila sa masalimuot na mundo ng matatanda. Inilalahad sa kanila ang tagibang na ideolohiya ng matatanda, ipinepresenta bilang katawa-tawa at katanggap-tanggap. Gamit ang mass-media na may kakayahang humubog ng kamalayan ng buong henerasyon, mabuti man o hindi ang mga leksyong sadya o hindi sadyang mapupulot dito, pasan ito ng mga bata hanggang sa kanilang pagtanda.# Philippine Collegian

<< back to home