ARTISTAK

Blind Blake, (1890-1933, Florida). 20ko urte sonatuetan ragtime modan jarri zen. Ragtime pianorako musika zen eta geroago charlestone eta beste soinu eta dantza sinkopatu bilakatu zen. Blues gitarra joleak musika berriari egokitu behar izan ziren eta gitarra pianoa bailitzan jotzen zuten. 1926an Blind Blake-k picking munduan eragin handia izango zuen diskoa grabatu zuen Paramount-en: Alde batean “Early Morning Blues” eta bestean “West Coast Blues”. Azken hau ragtime doinu klasikoa da, non Blind Blake-k maisuki jotzen dituen baxuak, teknika ezin hobeaz berauek bikoiztuz eta sinkopatuz . Instrumental bezala, lehenengoz grabatutako fingerpicking dokumentua dugu hau .

Big Bill Bronzy, (1893-1958, Mississippi). Bai Estatu Batuetan, bai Europan bluesman-ik ezagunenetakoa izan zen. 1920an Chicagora joan zen  eta bertan Europan egindako bira batzuk izan ezik (Londres, Paris, Amsterdam), blues, ragtime-blues eta country-blues jo zuen bere bizitzaren azkena arte, garaiko bluesaren korronte berriztatzaile barruan, harik eta zurien artean entzuleak lortu zituen arte. Orduan Mississippi-ko antzinako bluesa jo zuen berriro, eta 50ko folk mugimenduari lotutako kantak ere aukeratu zituen.

Elizabeth Cotten, (1895-1987, Iparraldeko Carolina). Bera ezkerra zen eta gitarra alderantziz hartuz eta lokarriak aldatu gabe erabiltzen zuen, hatz erakusleaz baxua jotzen zuen eta erpuruaz melodia, gitarra jotzeko oso teknika zaila eta bitxia suertatzen zena eta “Cotten-picking” zeritzona. “Folk boom” garaian “fingerpicker” hasi berri guztiek jotzen zuten bere “Freight Train” kanta.

Mississippi John Hurt, (1893-1966, Mississippi). 1928an Okeh disko-etxean bi kanta grabatu zituen: “Frankie” eta “Nobody’s Dirty Business”. Laster baten 13 kanta gehiago grabatu zituen, baina ehunka batzuk besterik ez zuen saldu eta John Hurt ohiko bizimodura itzuli zen. 1952an “Anthology of American Folk Music” argitaratu zen, 60ko folk mugimenduaren sorreran eragin handia izango zuena. LP honetan John Hurt-en kanta bi zeuden eta orduko entzuleen arreta jaso zuten. Inork ez zekien ezer gitarra jole hartaz, misterio hutsa zen hura , harik eta 1963an Avalon herrian, Mississippin, aurkitu zuten arte. Ehun bat biztanleko herri horretan bizi zen, etxalde batean lan egiten zuen eta gitarra jotzen zuen oraindik ere, bere musikaz festak eta dantzaldiak animatu edota musika gaualdiak ematen zituelarik. Urte berean eman zuen bere lehen kontzertu arrakastatsua Newport-eko folk jaialdian.

Rev. Gary Davis, (1896-1972, Hegoaldeko Carolina). Blues-aren historian eragin gehien izan duenetariko bat eta gitarra jole izugarri ona izan zen. Berarengandik eta bere musikarekin belaunaldi batzuetako blues, folk eta rock musikariek ikasi zuten. Berorrek bere kabuz ikasi zuen gitarra jotzen eta estilo eta teknika asko menderatu zituen. Hortaz, bere disko bilduman “gospels” edo “ragtimes”, “blues” zein herri kantak, haratuzte kantak nahiz martxa militarrak edota mota askotako instrumentalak aurki ditzakegu.

Mance Lipscomb, (1895-1976, Texas). Etxalde batean egiten zuen lan, gitarra jolea eta blues eta rag kantaria ere bazen. Bere jaioterrian larunbat gaueko festetan gitarra jotzen zuen bere auzokideentzat, 1960an “aurkitu” zuten arte. Orduan estatu guztietatik birak eta grabazioak egin zituen

Merle Travis, (1917-1983, Kentucky). Egungo fingerpicking-ean gitarra jolerik berezi eta eraginkorrenetako bat dugu. Bere estiloak, hain berezia eta ikusgarria izanik, besteak beste, Chet Atkins, Doc Watson eta Marcel Dadi-ren estiloan eta musikan eragin handia dauka, Euskadin , Marcel Dadi bezala, guztiz ezezaguna egiten zaigun arren. Rosewood-en, Kentucky-ko herri meatzarian, jaio zen 1917an, auzokide batzuengandik ikasi zuen gitarra jotzen, Mose Rager eta Ike Everly- Everly Brothers-en aita, hain zuzen. Beraiek zuela urte asko handik igaro zen trenbideko langile batengandik ikasi zuten. Horrela frogatu daiteke gitarra estilo hau beltza dela.

Adituen arabera Kentucky aldean fingerpicking estilo berezia dugu; oso sinkopatuta, baxua “itzaliz”eta erpuruan “pua” erabiliz jotzen dena. Guztietarik Merle Travis dugu ezagunena eta eraginkorrena. Herrietako irratietan hasi zen jotzen  eta bigarren mundu gerra amaitu ondoren, garaiko irratirik garrantzitsuenetan jo zuelarik, ospe handia lortu zuen. Orduan  westner swing , country sinkopatua eta jazzistikoa, modan zegoen eta Travis-ek harmonia ikasi zuen irratiko orkestrak entzunez. Hollywood-eko zine boom-a zela eta, filme batzuetan parte hartu zuen musikari eta artista moduan. Filme horietarik ezagunena “From here to eternity”, Montgomery Clift eta Frank Sinatra-ren filmea dugu. 60ko urteetan , folk moda hasi zenean, produktoreek bultzatuta disko akustiko eta folk batzuk grabatu zituen, berak konposatutako kantak osatuta.

Merle Travis askotariko artista izan zen: Karikaturak eta umorezko marrazkiak egin zituen, erlojugile eta taxidermista izan zen. Bere kanta arrakastatsu batzuk gaur egun ere entzun daitezke Estatu Batuetan, “Sixteen Tones” eta “Dark And A Dangerous”, besteak beste. Merlek bere emanaldi eta grabazio gehienetan gitarra anplifikatua erabiltzen zuen arren, akustikoa ere jotzen zuen. Erpurua eta hatz erakuslea besterik ez zuen erabiltzen, estilo hau sinkopatuetan beste inork ez bezala menderatuz. Picking ikasi nahi duen guztiak Travis-en estilo paregabea miretsi beharra dauka.

Chet Atkins, (1924-2001, Tennessee). Bera gabe ezin dugu country musika ulertu- dio Stephen Thomas Erlewie-k, “All Music Guide”koak. Iritzi hau neurri baten zuzena dateke. Chet Atkins oso gertakari harrigarria izan da munduko musikan, nahiz eta hemen beti bezala oso ezaguna ez izan, USA eta Europan bezainbeste ez, behintzat. Jende askoren ustez, gitarra jole hau country bada ere, bere produkzioa oso zabala da eta bere gitarrarekin denetarik jo du; country, jazz, klasikoa, pop... Bere grabazio bilduma hain zabala denez gero, denetarik aurki daiteke; disko batzuk benetan zoragarriak, beste batzuk, ordea, nahiko komertzialak edota aspergarriak.

Hasierako garaian Merle Travis-en eragina antzematen zaio. Urte asko igaro ondoren berak esango zuen Merle Travis-engatik izan ez balitz, mando baten atzean jarraituko zuela ipurmasailei so, etxaldean jarraituko zuela lanean, hain zuzen ere.  Irratian Merle Travis-en kantak entzutean, Chet Atakins liluratuta gelditzen zen estilo berezi eta sinkopatu harekin. Atkins-en gaitasun teknikoa gitarrarekin izugarria zen eta berehala ikasi zuen. Irratsaio batzuk egin eta gero nahikoa ospe lortu zuen. Artista berriak aurkitzeko zeukan senari esker, RCA Records-eko presidenteordetzara heldu zen. Gitarra anplifikatua jotzen hasi zen, baina gitarra jole klasikoak ezagutu zituenean, 60ko urteetan, gitarra klasikoa, espainola eta elektrifikatua aukeratu zuen .Bere behar teknikoak kontuan hartuz Gibson enpresak Chet Atkins gitarra sortu zuen.

Ez dut artista ahaztezin honetaz askoz gehiago esango, merkatuan informazio asko eta lar baitago. Azkenik, honako disko hauek gomendatu nahi nizkizueke: Merle Travis-ekin batera grabatutakoak (70ko urteetan Gramy saria jaso zuten), Jerry Reed-ekin batera grabatutakoa (zoragarria) eta Tommy Emmanuel-ekin batera ( Chet Atkins-ek bezala, CGP-certified guitar player-jaso duen bakarrenetako bat dugu).

Doc Watson, (1923, Deep Gap, Iparraldeko Carolina). Itsua zenez, eskualdeko “old time” bandetan jotzen zuen, harik eta Ralph Rinzler-ek ezagutu zuen arte. 60ko urteetan ospe handia lortu zuen. Puarekin (flatpicking) darabilen teknikaz eta fingerpicking jotzen daukan trebetasunaz milaka musikazale liluratu ditu. Azkenaldian “country” musikan kokatuta badago ere, Doc Watson maisua dugu arlo guztietan. Lehena izan zen “fiddle” estiloko kantak gitarraz jotzen. Fingerpicker bezala Merle Travis eta Mississippi John Hurt-en eragina dauka . Erpurua eta hatz erakuslea besterik ez du erabiltzen eta ulertezina da nola lor dezakeen bi hatz horiek bakarrik erabiliz, hain soinu garbia , hain abiadura handia.

Urte askotan bere semea Merle-k lagundu zion emanaldietan. Merle Travis-i zion mirespenagatik jarri zion semeari izen berbera. Etxaldean gertatutako istripu batean semearen ustekabeko heriotzaren traumak jota, Doc Watson-ek musika emanaldiak egiten jarraitu zuen eta gaur egun, adin handiko gizona izanda ere, oraindik ikus dezakegu USA-ko country jaialdi gehienetan .

Doc Watson-en beste ezaugarri bat bere ahotsa da. Gitarra joleak ,batez ere, gitarra jotzen aritzen dira, Doc Watson-ek, ordea, beti abesten du eta bere gitarra laguntza ez ezik, bakarlaria bailitzan entzuten da. Ez diotsuet nolakoa den gitarran bakarkako zatiren bat jotzen duenean! “Doc Watson on Stage” diskoa miresgarria da eta edozeinen diskoteka osatzeko gomendagarri. 60ko hamarkadaren hasieran unibertsitate batean  eman zuen kontzertu baten zuzeneko grabazioa da; beraren eta semearen gitarrak gehi bere ahotsa ia bi orduz. Inork ez luke halako aukerarik galdu behar.

Marcel Dadi, (1951-1996, Frantzia). XX.mendeko gitarra jolerik miresgarrienetako bat dugu Dadi.TWA-ren hegazkin istripu lazgarriak moztu zuen Europako fingerpicking gitarra jolerik adierazgarrienaren ibilbide artistikoa eta bizia bera. Tunez-en jaio zen. Shadows-en disko-zalea zen, Chet Atkins-en disko bat entzun arte, orduan gitarra jotzen hasi zen, bere bizitza zeharo aldatuz. 60ko urteetan Pariseko folk pub ezagunenetan musika jotzen hasi zen. “San Germain de Prés” pubean eginiko emanaldiak antologikoak izan ziren. Bere gitarra akustikoa, Martin bat, utzi eta Chet Atkins-ena bezalako Grecht motako bat hartu zuenean, bere jarraitzaile askok kritika gogorrak egin zizkioten. 70ko urteetan “La Guitare à Dadi” I eta II grabatu ondoren, bere ospea areagotu egin zen. Pariseko Olympian emanaldi bat baino gehiago egin zuen eta Frantzian Urrezko Diskoa jaso zuen. Bere diskoak beti tablaturak eta guzti ekoizten zituen, bere dohain pedagogikoak agerian utziz. Partitura horiei esker, bere jarraitzaileek ikas zezaketen Dadiren edozein kanta jotzen. Chet Atkins, Merle Travis eta Doc Watson-en eragina erraz antzematen diogu Dadi-ri: beren doinuak eta kantak jotzen zituen eta Europan zehar ezagutarazi zituen. Gitarra jole honen beste ezaugarri bat bere harmoniak dira, bere konposizio guztietan datzan sormen harmonikoa miresgarria da. Hitz gutxitan, ibilbide artistiko zoragarri bat, hegazkin istripu lazgarri hark eten egin zuena. Picking-zaleok beti omenduko dugu Dadi.

 Stefan Grossman, (1945, New York). Apirilaren 16an Brooklyn-en jaio zen. Blues akustiko eta fingerpicking gitarra jolea, irakaslea eta historialaria da. Antzinako blues-ak eta 30/40ko urteetako ragtimes tabulatzen eta entzuleen artean zabaltzen aritu zen lehenetarikoa dugu. 50ko urteen amaieran New York-eko intelektualen artean folk musikarekiko interesa piztu zen. Folka garai hartako gizartearen aurrean kontra egiteko modu bat zen aldi berean. Grossman-ek  Rev. Gary Davis-ekin ikasi zuen eta beste lagun batzuekin, gitarra joleak ere bai, Mississippi John Hurt ezagutu zuen. 15 urterekin hasi zen gitarra ikasten eta Rev. Gary Davis-ekin izan zuen harremana ikasle-irakaslearen artekoa edota lagunartekoa baino gehiago izan zen. Gehien eragin zion gitarra jolea izanez, eta haien arteko harreman bereziari esker, Grossman aditu baino adituago bihurtu zen Reverendo-az , beronetaz hainbat liburu eta disko argitaratu eta ekoiztu zituelarik. 60ko urteen amaieran Vietnameko gerrak bere bortizkerian zirauen. Berari eta bere lagunei soldadutzara deitu zieten, baina bera libratu egin zen. Orduan gitarra jotzen zuen rock taldea utzi eta Europara abiatu zen. Country blues eta fingerpicking estilo ezberdinen gaineko liburu bilduma prestatzen hasi zen. Kontzertuak eman zituen Europako herri askotan. Italiara heldu eta bertan ezkondu egin zen. Geroago Ingalaterrara itzuli zen eta handik USAra. 80ko urteetan John Renbourn paregabeko gitarra jolearekin batera disko batzuk grabatu zituen. Disko hauetan jazz eta Irlandako musika jotzen dute. Gaur egun ez du kontzerturik ematen, ezta birarik egin ere. Badirudi picking-en irakaskuntzan diharduela, country blues akustikoa eta ragtime, hain zuzen. “Kicking Mule” enpresa, dagoeneko desagertuta, eta geroago “guitarworkshop” enpresa edo www.guitarvideos.com webgunea sortzeaz bat, enpresa-gizon arrakastatsu bilakatu da gure artista.

Picking ikasi edota teknika aparta honetan sakondu nahi izanez gero, Grossman-en liburuak, bideoak, kaseteak, ikastaroak... eskatu, lortu, kopiatu, erosi..... behar zenituen. Ez zegoen besterik. Orain Internet-en partitura eta informazio asko lor daiteke eta bere enpresa ere badago sarean.

LEHENENGOA       ARTISTAK           TEKNIKA           TABLATURA

BIBLIOGRAFIA             EGILEA                 E-MAIL