|
![]() |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
อัลดีไฮด์ และคีโทน เป็นสารประกอบอินทรีย์ที่มีพันธะคู่ระหว่างคาร์บอนและออกซิเจนซึ่งเป็น หมู่ฟังก์ชันที่สำคัญเรียกว่า หมู่คาร์บอนิล (carbonyl group) นอกจากอัลดีไฮด์และคีโทนแล้วยังมีสาร ประกอบประเภทอื่นๆ ที่มีหมู่คาร์บอนิล เช่น กรดคาร์บอซิลิก อนุพันธุ์ต่างๆ ของกรด โดยสารประกอบ แต่ละประเภท จะมีอะตอมต่างชนิดกันต่อกับหมูคาร์บอนิล ซึ่งทำให้มีสมบัติแตกต่างกันไป อัลดีไฮด์เป็น สารประกอบคาร์บอนิล ที่มีไฮโดรเจนอย่างน้อย 1 อะตอม ติดอยู่กับคาร์บอนิลคาร์บอน นั่นคือ หมู่คาร์บอนิล อยู่ที่ปลายสุดของโซ่ ส่วนคาร์บอนิลคาร์บอนในคีโทน มีคาร์บอนติดอยู่ 2 อะตอมเสมอ การที่เรานำอัลดีไฮด์ และคีโทนมาไว้ในเรื่องเดียวกันนั้น เนื่องจากสารประกอบทั้งสองมีความคล้ายคลึงกันมาก จัดเป็นสารประกอบ ประเภทเดียวกัน คือสารประกอบคาร์บอนิลส่วนกรดคาร์บอซิลิกและอนุพันธ์ต่างๆ ของกรดมีอะตอมอื่น เช่น ออกซิเจน ไนโตรเจน ติดอยู่กับคาร์บอนิลคาร์บอน จงทำให้มีสมบัติแตกต่างไป จากอัลดีไฮด์และคีโทน อัลดีไฮด์และคีโทนเป็นสารประกอบที่มีความสำคัญในการสังเคราะห์สารอินทรีย์โดยมักจะใช้เป็นสารตั้งต้นหรือ เป็นสารมัธยันตร์มีปฏิกิริยา เคมีที่น่าสนใจหลายประเภท อัลดีไฮด์และคีโทนพบได้ทั่วไปตามธรรมชาติและเป็น ตัวกระทำกลิ่นรสต่างๆ ในธรรมชาติ |

| หมู่ฟังก์ชัน | หมู่คาร์บอกซาดีไฮด์ | |
| สูตรและเงื่อนไข | R = แทน H หรือ ไฮโดรคาร์บอน | |
| สูตรโมเลกุล | CnH2nO | C ใน R เป็นพันธะเดี่ยวหมด |
| ตัวอย่าง และการอ่านชื่อ | CH2O | Meth/an/al |
| C2H4O | Eth/an/al | |
| การอ่านชื่อ | อ่านจำนวนคาร์บอนอะตอมต่อด้วย an (ถ้า C ใน R เป็นพันธะเดี่ยว) ลงท้าย _al | |
| การเตรียม | ![]()
| |
| สมบัติ | 1.
สถานะของเอลดีไฮด์ที่มี C 1-2 อะตอม มีสถานะเป็นก๊าซคือ HCHO, CH3CHO ถ้ามี C 3-11 อะตอม เป็นของเหลว C 12 อะตอมขึ้นไปเป็นของแข็ง 2. 3. แอลดีไฮด์ + สารละลายเบเนดิกซ์ เกิดตะกอนสีแดงอิฐ 4.
5.มีความหนาแน่นน้อยกว่าน้ำ 6.จุดเดือดและจุดหลอมเหลวของแอลดีไฮด์จะมีแนวโน้มสูงขึ้นตามมวลโมเลกุล 7.โมเลกุลที่มีขนาดเล็กหรือมี C น้อยจะละลายน้ำได้ดี แต่เมื่อโมเลกุลมีขนาดใหญ่ขึ้น การละลายน้ำจะลดลงหรือไม่ละลาย | |
| เอลดีไฮด์ที่ควรทราบ | 1.เมทานอล (HCHO)
หรือมีชื่อสามัญคือ Formaldehyde เป็นก๊าซที่มีกลิ่นแรงแสบจมูก เป็นพิษและกัดเยื่อตา เยื่อจมูก ถ้าเข้าตาจะทำให้น้ำตาไหล สารนี้สามารถรวมตัวกับโปรตีน ทำลายเนื้อเยื่อโปรตีน สารนี้สามารถละลายน้ำได้ดี ได้สารละลายฟอร์มัลดีไฮด์ในน้ำ 40% เรียกว่า Formalin ใช้สำหรับดองสัตว์ 2.เอทานอล (CH3CHO) หรือมีชื่อสามัญคือ Acetaldehyde เป็นสารที่สามารถเกิดขึ้นในร่างกาย แต่ไม่อยู่ตัวจะสลายเป็นสารอื่นทันที เตรียมได้จากการออกซิไดส์เอทานอล | |

| หมู่ฟังก์ชัน | หมู่คาร์บอนิล | |
| สูตรและเงื่อนไข | R และ R'
แทนด้วยหมู่ไฮโดรคาร์บอน และต้องมีอะตอมคาร์บอนอย่างต่ำ 3 อะตอม | |
| สูตรโมเลกุล | CnH2nO | C ใน R ทุกอะตอมเป็นพันธะเดี่ยวหมด |
| ตัวอย่าง และการอ่านชื่อ | C3H6O | Prop/an/one |
C4H8O
| But/an/one | |
| การอ่านชื่อ | อ่านจำนวนคาร์บอนอะตอมต่อด้วย an (ถ้า C ใน R เป็นพันธะเดี่ยว) ลงท้าย _one | |
| การเตรียม |
| |
| สมบัติ | 1.สถานะที่อุณหภูมิห้องเป็นของเหลว 2.จุดเดือดและจุดหลอมเหลว จะมีแนวโน้มสูงขึ้นตามมวลโมเลกุลที่เพิ่มขึ้น หรือตามจำนวน C ที่เพิ่มขึ้น 3.ความหนาแน่นน้อยกว่าน้ำ 4.การละลายน้ำ โมเลกุลเล็กๆ คือ CH3COCH3 ละลายน้ำได้ไม่จำกัด เมื่อโมเลกุลมี C เพิ่มขึ้น การละลายน้ำจะน้อยลง จนถึงไม่ละลาย | |
| คีโตนที่ควรทราบ | Propanone
(CH3COCH3) หรือมีชื่อสามัญว่า Acetone
เกิดเล็กน้อยในร่างกายจากปฏิกิริยา ข้างเคียง โดยเฉพาะคนที่เป็นโรคเบาหวานพบว่ามี Acetone สะสมอยู่ในร่างกายมากกว่าคนปกติ Acetone ใช้เป็นตัวทำละลายสารอินทรีย์ที่ดีมาก ไวไฟ มีกลิ่นไม่ชวนดม | |