Operatie
Barbarossa
De
inleiding
De
voorbereidingen
De
lancering
De
aanval
Wreedheden
De
inleiding
Op 23 augustus 1939 sloot Duitsland het non-agressiepact
met de Sovjetunie.
Een bijzondere strategische zet van Hitler, nu kon hij een ongestoord
tegenaanval op het Westen lanceren.
Rusland had Duitsland toch belooft om het rugdekking te verschaffen bij
verdere militaire operaties..
Maar wat had Rusland daar nu zelf bij te winnen? De redenen waarom dat
Stalin dit verdrag sloot* zijn niet helemaal duidelijk. Sommige historici
gaan er van uit dat Stalin zelf op oorlogsvoeten was. Volgens hen hoopte
Stalin dat Hitler's aanval zou worden gestuit zoals in WOI. Rusland zou
dan en masse materieel en soldaten de verzwakte landen: Duitsland,
Frankrijk en Engeland kunnen platwalsen(de strategie van de lachende derde).
Ikzelf kan me ook erg vinden in deze redenering want een
belangrijk deel van de communistische ideologie handelt over de wereld
expansie ervan.
Maar de Russische dictator had geen geluk, de Duitse campagne(zie verovering van het Westen) was geslaagd waarbij het Duitse leger weining van haar stootkracht verloren had. Na deze gemakkelijke overwinning was de Duitse legerleiding zeker niet bang om de volgende in de rij, Engeland ook een lesje te leren(zie slag om Engeland). Maar toen het bleek dat de Luftwaffe niet opgewassen was tegen de RAF riep Hitler zijn generaals op om zich volledig op het Oosten te richten. Hij had 4 grote redenen:
| 1. | Als er grondstoffen nodig waren voor de uitbouw van het derde rijk kon men deze halen uit de aardolievelden rond het Kaukasusgebergte en de Kaspische Zee. |
| 2. | Hitler werd verkozen als bondskanselier** van Duitsland door de Duitse economie er terug bovenop te helpen maar ook om zijn belofte om zoveel mogelijk gebieden "judenfrei" te maken(en in Polen zaten er juist zoveel Joden), het communisme in de Duitse samenleving een halt toe te roepen. |
| 3. | Duitsland had de slag om Engeland verloren. Maar ze bleef nog altijd een sterke militaire mogendheid. |
| 4. | Met deze aanval probeerde Hitler zijn bronnen in Roemenië te beschermen die van enorm belang waren voor de Duitse oorlogsindustrie |
De
voorbereidingen
Tijdens het plannen van operatie Barbarossa waren er problemen gerezen
i.v.m. de aanvoerlijnen. De planners wezen op het gevaar van lange aanvoerlijnen.
Hoe meer de Duitsers landinwaarts zouden trekken hoe kwetsbaarder de lijnen
zouden zijn voor partizanenacties en hoe moeilijker het wordt om de Wehrmacht
op tijd te voorzien in de nodige hoeveelheid rantsoenen, brandstof en
munitie. Hitler veegde dit probleem van tafel, hij meende dat zijn soldaten
wel van het land konden leven.
Omtrent de keuze van de tactiek werd er geen enkel bezwaar, men greep
terug naar de Blitzkrieg of bliksemoorlog. De Blitzkrieg, uitgevonden
door Basil Liddell Hart(Brit) was een tactiek(geen strategie) waarbij
2 flanken met gemechaniseerde troepen, ondersteund door vliegtuigen de
vijand probeerden in te sluiten en daarna te vernietigen. Dit was alleen
mogelijk als er een goede communicatie tussen de onderdelen was en als
de aanvoerlijnen intact waren. Deze strategie kon niet op veel steun rekenen
in eigen land(Groot-Brittanië dus) toch dat er in Duitsland officieren
waren die er voorstander van waren. Eén van de voornaamste bezielers
was Heinz Guderian die dit zou introduceren in de Wehrmacht.
Het was voor de geallieerden niet onbekend dat de Duitsers Rusland zouden aanvallen. De Britten waarschuwden Stalin zelfs meerdere malen. Maar hij besteedde daar geen aandacht aan en had nog altijd het volste vertrouwen in het non-agressiepact. Ook al had de NKVD, de Russische inlichtingendienst verdachte troepenconcentraties opgemerkt aan de grens(nog een feit dat Stalin wel wist wat er aan de hand was).
De Duitse
inlichtingendienst kwamen ook heel wat te weten. Zij ontdekte dat het
moreel bij het Russische leger zeer laag was. Stalin was een zeer achterdochtig
persoon, iedereen die leek iets tegen hem te hebben werd bestempeld als
anti-communist en vermoord. Hij heeft zo veel belangrijke generaals en
wetenschappers die Rusland had kunnen dienen de dood in gejaagd.
De conclusie van de Duitse inlichtingendienst stamt vooral uit de militaire
handelingen van de Sovjets gedurende de Finse oorlog in November 1939.
Rusland wou toen een stuk land van Zuid-Finland hebben zodat de schepen
van Leningrad niet door Finse wateren zouden
moeten varen. De Russen wilden in ruil een stuk geven dat bijna even groot
was. Maar Finland ging niet akkoord met de eisen van Rusland. Rusland
stuurde een groot leger in de verwachting dat ze de Finnen tot inkeer
konden brengen.
In een gewone
oorlog(met tanks en vliegtuigen) zouden de Finnen het onderspit gedolven
hebben maar met een guerrilla oorlog kregen ze meer kans om hun grondgebied
te verdedigen. De strijd was hopeloos maar de Finnen vochten verbeten.
Op het einde van de campagne werd de balans gemaakt de Finnen verloren
"officieel" 19 263 man. De Russen daarentegen hadden zo'n 130
000 man verloren(andere bronnen zeggen 400 000).
Hitler zei eens:"de Sovjetunie is een bouwvallig appartement, als je erop
duwt stort alles in", een dodelijke misvatting zou later blijken.
Voor de
lancering van operatie Barbarossa moest Duitsland nog eerst Joegoslavië
aanvallen(6 april 1941) omdat Prins Paul een voorstander van het fascisme
door een staatsgreep van de troon werd gezet. Hitler kon niet anders dan
Joegoslavië binnenvallen want anders zou zijn rechterflank onbeschermd
zijn. Ondertussen had ook Mussolini, de Italiaanse dictator Griekenland
aangevallen maar de Grieken verweerden zich dapper in steun van het Britse
leger. Hitler greep in en verjaagde de Britten. Joegoslavië en Griekenland
waren mooie overwinningen voor Hitler's palmares alleen jammer dat deze
hem zoveel tijd hebben gekost die hij later zal tekort komen om Moskou
te veroveren.
De lancering
Deze grootscheepse operatie, bijna een kruistocht kon pas beginnen op
22 juni 1941. Toen de Duitsers de campagne lanceerden hadden beide partijen
bijna evenveel troepen, elk 3 000 000 man. In materieel daarentegen waren
de verhoudingen totaal anders, zo moesten de Duitsers met 3 300 tanks
het afleggen tegen een leger met 6 keer meer tanks. Maar het Duitse leger
was op technisch en tactisch gebied(Blitzkrieg) superieur aan de Sovjets.
De Russische tanks waren grotendeels verouderd, tegen de PZKW III en IV
konden de Russische LT-1's niet veel uitrichtten. In vliegtuigen hadden
de Russen terug
een quantitatieve superioriteit met 12 000 vliegtuigen tegen 5 000 maar
op het slagveld was er van deze sterkte niets zichtbaar.
De aanval werd ingedeeld
in 3 groepen: groep Zuid, groep Midden, groep Noord. Het was de bedoeling
dat groep Noord onder Von Leeb naar Leningrad
zou trekken.
Groep-midden onder Von Bock zou naar het hoofddoel Moskou
trekken maar omdat de Duitsers daar werden gestuit liet Hitler in de zomer
van 1942 om een deel van die groep af te buigen naar Stalingrad.
Ondertussen zou Legergroep Zuid onder Von Rundstedt proberen de olievelden
bij de Donets te veroveren en later misschien deze in de Kaukasus ook(in
1942 operatie Blau).
De aanval
Op 22 juni 1941 stormden de eerste Duitse troepen over de Russische
grens. De Duitsers begonnen zoals gepland de grenswachten en de naburige
legers te omsingelen. De verwarring was groot aan Russische zijde: de
soldaten wisten niet wat ze moesten doen want de meeste commandenten waren
al voor hen gevlucht. In het algemeen had Rusland een zeer geavanceerd
leger maar door gebrek aan communicatie en leiderschap(door Stalin's zuiveringen)
werd het Russische leger in de eerste dagen van het offensief een speelbal.
Om het tij te keren probeerden sommige Russische bevelhebbers tegenaanvallen
te lanceren maar dat gebeurde dan weer op Russische wijze. Er zijn verhalen
bekend waarbij 5 man met één geweer het hoofd moesten bieden
tegen de Duitse troepen. De Russische legerleiding was zelfs gelukkig
met de dood van 10 Russen voor 1 Duitser. De volgende dag werd zowat een
derde van de Russische luchtmacht vernietigd(van 12 000 naar 7 000 vliegtuigen).
5 dagen na de start had Stalin eindelijk vernomen dat de Nazi's Rusland hadden aangevallen. Eén dag later viel de eerste grote Russische stad: Minsk, ze namen zo'n 210 000 krijgsgevangenen. De Duitsers trekken op aan een verschroeiend tempo zo wilde Guderian de Dnjepr oversteken maar van Bock(die in december werd vervangen door Von Kluge) eiste dat de infanterie de tijd moest hebben om de achterstand op de pantservoertuigen goed te maken. Guderian overtuigde zijn overste om de opmars voort te zetten. De Russen trekken zich terug naar Smolensk maar werden omsingeld, ze verloren 300 000 soldaten.
Op 19 augustus sluiten Von Leeb Leningrad in. Aan de overkant zit een geduchte tegenstander Zjoekov, één van de beste Russische generaals van WOII.
Ondertussen breekt groep Zuid door de Stalinlinie en op 19 september nemen de Duitse troepen een recordaantal van 650 000 Russen gevangen. Op 24 oktober valt Charkov, nog een grote stad.
Op 25 november startte de Wehrmacht operatie Typhoon, de aanval op Moskou was begonnen. De operatie werd gestart met een hoog moreel maar toen het kouder werd en men meer en meer tegenstand ondervond (verdediging in de diepte) slonk de aanvalskracht zienderogen. In het hartje winter begon de opmars te stokken totdat ze helemaal muurvast zat. De Duitse legerleiding moest in het defensief treden, het leger was moe, was door haar voorraden heen en haar tanksterkte was tenietgedaan.
Rusland mocht dan wel op het einde van 1941 heel haar leger en materieel kwijt zijn, het had nog altijd een reserve van 9 miljoen soldaten en in de winter werden er zo'n 4500 tanks bijgeproduceerd.
Eind 1941
lanceerde Stalin een tegenoffensief(met alleen cavalerie en infanterie)
bij Moskou hij heroverde hiermee de stad Kiev en wierp de Duitsers zo'n
300 km van Moskou terug. Maar door een ernstig tekort aan materieel kon
hij zijn succes niet uitbuiten. Daarna terug in de lente van 1942 kwamen
beide partijen terug op adem. Hitler wou de olievelden in het kaukasusgebied
veroveren en lanceerde daarom operatie Blau. Deze liep ook vast juist
voor de olievelden en doen Turkije en bepaalde landen uit Midden-Oosten
besluiten niet mee te vechten met Duitsland.
Op 13 september 1942 lanceren de nazi's de aanval op Stalingrad,
het begin van het einde.
Wreedheden
Tijdens operatie Barbarossa werden er nog nooit zoveel krijgsgevangenen
gemaakt, men schat zo'n 5,7 miljoen. Het grootste deel werd naar de concentratiekampen
gedeporteerd of in open plekken gevangen gehouden zonder hygiëne eten
of drinken, dit leidde nagenoeg tot kannibalisme.
In de Sovjetunie deden de Einsatzgruppen hun werk, ze vermoordden iedereen
met een belangrijke functie in de samenleving(vertegenwoordigers, functionarissen,...).
Ook burgers werden geterroriseerd en vermoord.
Een grove fout van de Duitsers was de bevolking in het harnas te jagen
door ze te behandelen als gespuis terwijl ze als bevrijders werden gezien.
Men had hier betrekkelijk veel voordelen kunnen verkregen, men zou bijvoorbeeld
meer mensen in de Duitse oorlogsindustrie kunnen tewerkstellen zonder
dwang, men zou ook meer eigen mannen aan het front kunnen inzetten,...
Maar men
benutte die mogelijkheden niet i.p.v. dat terroriseerden ze de burgers
waardoor het volk zich tegen de Duitsers keerde door het oprichten van
partizanengroeperingen(Oekraïnse onafhankelijkheidsbeweging,...) die tijdens
de oorlogsjaren veel schade toebrachten aan transportcolonnes en de treinsporen.
In bepaalde gevallen vochten de partizanen tegen de Russen en de Duitsers
tegelijkertijd.
Daarom schakelde Rusland zelf partizanen in die de Oekraïnse vrijheidsstrijders
en het Duitse leger bestreden.
Wat wel vergeten wordt is dat deze ontwikkeling de situatie van de bevolking
nog meer verslechterde. Zelfs alle partijen die meevochten in deze oorlog
beschouwden de burgers als schuldig. De partizanen misbruikten hun macht
om het eten af te pakken van de bevolking.
* Wat wel zeker is dat de Russen na het sluiten van het pact de helft van Polen kregen als de Duitsers het zouden kunnen veroveren.
**Dus hij was niet direct Führer. Dit gebeurde pas op 2 augustus waarbij de rijkspresident Hindenberg sterft.
Gemaakt door Laurens Snauwaert
met dank
aan:
het boek Barbarossa, Alan CLARK(standaard uitgeverij)
het boek Moskou, Geoffrey JUKES(standaard uitgeverij)
http://history.acusd.edu/gen/WW2Timeline/BARBAROS.html
http://www.fortunecity.com/meltingpot/guadelupe/1162/WAR2/Barbarossax.html
http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/
de kaarten: uit beide boeken hierboven en
http://www.onwar.com
klik
op de foto om te vergroten
