Slag om Moskou(operatie Typhoon)
Inleiding
De aanloop
De uitvoering
De climax
Het tegenoffensief

Inleiding
Is één van de belangrijkste veldslagen uit de WOII, niet omdat het de ondergang van het nazi-regime heeft bespoedigd maar omdat het de eerste keer was dat de Russen een geslaagd tegenoffensief lanceerden wat erop wijst dat het Rode leger begon te leren uit de flaters die ze had gemaakt in de begindagen van operatie Barbarossa.

Voor de lancering van Typhoon(eind september 1941) had groep midden zo'n 870 tanks tegenover 145 Russische (operationele) tanks. In vliegtuigen en geschut was de situatie even erg voor de Russen, zo hadden de Duitsers 1000 vliegtuigen(1 luchtflotte) tegenover 400 en 6600 kanonnen en mortieren tegenover 3800. Mij is bekend dat de Russen de aanval op Moskou begonnen met 24 div terwijl de Duitsers zo'n 60 divisies konden inzetten.

De aanloop
Om er even bij te vermelden, het was de bedoeling van Hitler om het Rode leger te vernietigen voor de poorten van Moskou(aan de Dnjepr) maar hij slaagde daar niet in omdat de Russen zich achter de Dnepr konden trekken zodat de moeite om Moskou te veroveren nog moeilijker zou worden.

De gebeurtenissen voor de slag om Moskou:

De uitvoering
Zjoekov stelt vast dat de troepen tegenover hem minder actief zijn geworden, hij besloot hieruit dat ze misschien een aanval op het Brjanskfront zouden lanceren, hij vroeg daarom aan Stavka om daar hun troepen te concentreren, ze deelden Zjoekov mee dat ze hiermee al rekening gehouden hadden.

Maar op 30 september, toen men Typhoon lanceerde werd het tegendeel bewezen. De Russische legers in die sector waren tegenover de Guderians pantsertroepen een vogel voor de kat. Het 3de en het 13de leger werden direct omsingeld(Stavka had zelfs geen reserves aangelegd zodat het ontzetten van het 3de en het 13de leger ook al uitgesloten was) toch gaven de Russen de moed niet op en proberen een weg naar buiten te vechten maar dat geluk was meestal maar weggelegd voor een paar duizend soldaten. De aanval die tegen de N-flank van het Brjansk front was gelanceerd verliep zeer traag maar op 1 oktober werd het 50ste leger omsingeld zodat de Duitsers terug bijna geen weerstand meer ontmoeten.
Ondertussen ontmoet Guderian bijna geen tegenstand meer, om hem toch nog te hinderen lanceren de Russen een tegenaanval(uit samengeraapte troepen) maar die mislukt zodat niemand hem kan beletten Orel te veroveren.

Op 2 oktober zetten ook de troepen van Hoeppner hun opmars voort. Nadat ze door de Vjazma defensie linie waren gebroken buigen ze af naar Vjazma, omdat Hoth ook dezelfde beweging uitvoert, wordt een totale omsingeling bekomen bij Vjazma van het 19de, 16de, 20ste, 32ste en het 24 ste leger, een zeer grote buit*. Om toch de Duitse opmars te stoppen lanceerden de Russen een tegenaanval die weeral mislukte.

Om de situatie te herstellen bouwt men vlug de Mozjaisklinie maar de Russen hadden al zodanig veel troepen verloren dat ze deze linie onmogelijk konden houden. Zelfs op sommige plaatsen van de linie waren er gewoon geen troepen meer beschikbaar, zo lag de weg naar Moskou gewoon open. Maar er was verbetering op komst Stalin had 4 legers aan zijn generaals belooft waardoor ze al een deel van de middelen kregen om het tij te keren.

Wat de Russen nog meer hielp was het aanbreken van de dooi(raspoetitsa) op 6 oktober. Dat zal een negatieve invloed hebben op de Duitse bevoorradingslijnen(de Russische bevoorradingslijnen waren veel korter) want bijna geen elke weg was verhard(behalve de weg Minsk-Moskou) zodat de meeste wegen in een modderpoel veranderden.

De climax
Op 11 oktober liet de Stavka het 31 ste leger van het westfront terugvallen op het nieuwe front. De Russen kregen hiervoor de tijd omdat de Duitsers verveeld zaten met de omsingelde troepen bij Vjazma die moedig bleven doorvechten zodat Hoth en Hoeppner meer troepen moesten sturen naar de perimeter om een doorbraak te vermijden(gevolg: de opmars werd vertraagd).

Vanaf 13 oktober werd er ook hevig gevochten om Mozjaisk dit zou 5 dagen duren tot de Duitsers de stad konden binnentrekken. Op 16 oktober buigden Hoth's troepen hun aanval af naar de stad Volokolamsk waar ze een hevig gevecht leverden. Ondertussen hadden de troepen van Hoeppner het front doorbroken door Borovsk in te nemen (20 oktober), ze trokken pijlsnel naar Naro-Fominsk maar daar werden ze tot staan gebracht. De Duitsers staken even hun offensief om hun troepen te hergroeperen en om voorraden aan te vullen.

Op 15 november hervat Hoth en Hoeppner zijn offensief, onder de hevige druk van beide pantsergroepen moesten het 30de en het 16 de leger gestaag wijken, Rokossovsky gaf direct het bevel om een tegenaanval te lanceren maar dit haalde niet veel uit. Een deel van Hoth's troepen trok naar Solnetjnogorsk en veroverde de stad op 24 november. Het andere deel trok op naar Jachroma waar ze een brug in de buurt veroverden maar verder komen ze niet. Het Westfront had de Duitsers gestuit 23 kilometer van hun doel(Moskou).

Guderian lanceerde zijn aanval op 19 november, vanuit Toela wou hij Kasjira veroveren zodat een omsingeling van Moskou zou worden bekomen. Zijn opmars werd vertraagd door de Russen, hij bereikte zijn doel pas op 30 november. Het 2de pantserleger doet alles om Toela te veroveren maar krijgt te maken met een hardnekkige verdediging. Ondertussen had een ander deel van zijn troepen op 22 november Stalinogorsk veroverd, ze trokken direct naar Kasjira maar werden teruggeworpen door een Russische tegenaanval. Guderians troepen probeerden daarna zelf Toela te omsingelen maar ze werden terug tegengehouden door een ijzersterke verdediging.

Het tegenoffensief
Op 5 december traden de Duitse troepen in het defensief nadat ze uitgeput waren van hun offensief en ook omdat ze geen reserves meer hadden. Operatie Typhoon was mislukt, het Duitse leger was tot staan gebracht door een minder numeriek leger(behalve in vliegtuigen daar hadden de Russen en Duitsers er evenveel).
De Russen waren evenzeer uitgeput maar ze hadden wel nog 3 legers in de reserve zitten zodat ze op 5 december hun eerste grote geslaagde tegenoffensief lanceerden met hoofdzakelijk skieërs en cavalrie! Het Rode leger verdreef snel de Duitsers uit hun posities, de generaals vroegen aan Hitler om terug te trekken maar Hitler zei kordaat "neen" dit zou later als een juiste beslissing worden aanvaard(toch dit in Stalingrad omgekeerd was) want had Hitler de terugtrekking toegestaan dan zou er een grote ongecontroleerde vlucht zijn uit het Oosten.
De Russen probeerden vanaf 13 december tot 24 december een omsingeling van groep midden te bekomen. Door de aanvallen van de Duitsers lag het gros van het Rode leger verspreid naar de flanken toe zodat er geen speciale voorbereidingen moesten worden getroffen om de 2 aanvallen te lanceren. Men had ze meer dan 300 km verdreven maar de omsingeling werd niet bekomen. Er waren nieuwe Duitse troepen aangekomen die het front stabiliseerden en de Russen terugdrongen. De Duitsers hadden hun lesje geleerd en i.p.v Moskou zou Hitler hen het bevel geven om Stalingrad aan te vallen.

De overwinning op de Duitsers was niet alleen te danken aan de moedige Sovjetsoldaten maar ook aan de Moskovieten die zich na de afkondiging van het beleg zich enorm hadden ingezet om de hoofdstad toch niet aan de "nazi-horden" te geven. Kinderen en vrouwen bouwden elk front daarvoor werkten ze soms meer dan 12 uur per dag. De mannen groepeerden zich in arbeidsmilities of namen dienst in het leger om de Duitsers uit hun stad te houden. Zo'n vaderlandsliefde werd immers nooit vertoond en maakte een groot deel uit van de overwinning.

*OKH staat voor Oberkommando des Heeres, een orgaan die alle militaire acties aan het Oostfront leidde.

**Deze catastrofe had deels vermeden kunnen worden als Konjev en Jermenko veel attenter hadden gereageerd. Zjoekov die al vanaf 12 september de bevelhebber van het reservefront was klaagde hierover bij Stalin en eiste hun ontslag maar Zjoekov kreeg niet zijn zin want Stalin verplaatste Jeremenko pas in juli 1942 naar het Stalingradfront en Konjev werd direct naar het Kalininfront verplaatst. Zjoekov zou de plaats van Konjev ook innemen zodat hij op 9 oktober de bevelhebber was van het Wesfront.

Gemaakt door Laurens Snauwaert

Met dank aan:
het boek: de verdediging van MOSKOU, Geoffrey JUKES(standaard uitgeverij)
http://www.serpukhov.su/dima/war/eng/ebattle.htm
kaarten: de verdediging van MOSKOU, Geoffrey Jukes

klik op de foto om te vergroten