De Duitsers wisten dat ze eerst de RAF(Royal Air Force) moesten verslaan voordat ze een invasie konden lanceren. Als de Duitsers deze slag zou willen winnen moest ze een grotere luchtmacht tegenover de Britse stellen. In deze opzet was minister van luchtvaart, Göring al in geslaagd, zo blijkt uit deze tabel:

	Britse	Duitse
Jagers	675 hurricanes en spitfires(over alle groepen)	255 Me 110's 755 Me 109's
bommenwerpers	geen	280 Stuka's 1200 lange-afstands

Je kan ook opmerken dat het aantal vliegtuigen - vooral aan Duitse kant- verrassend laag was. Dit komt omdat Göring de Luftwaffe niet de tijd had gegeven om de geleden verliezen bij te vullen na de verovering van Frankrijk. Nog een beter voorbeeld van de opportunistische beslissing van Göring en Hitler om de operatie zo vroeg te laten beginnen was het feit dat er bijna helemaal geen bommen beschikbaar waren, daarom gaf Erhard Milch* het bevel om betonnen bommen te laten gieten tot het tekort was weggewerkt. Ook de Britten hadden een tekort aan vliegtuigen, gelukkig hadden ze er juist genoeg om Engeland te verdedigen. Dit tekort was logischerwijze ontstaan door de RAF in de gevechten tijdens mei 1940 te betrekken tegen Dowdings raad in die zijn command wou sparen.

Britten		Duitsers
Hugh Dowding(bevelhebber van Fighter command**)		Herman Göring(minister van luchtvaart)
Quintin Brand	group 10	Albert Kesselring	luftflotte 2
Keith Park	group 11	Hugo Sperrle	luftflotte 3
Trafford Leigh-Mallory	group 12	Hans-Jurgen Stumpf	luftflotte 5
Richard Saul	group 13

De slag
De officiële start van de slag om Groot-Brittannië was op 10 juli met een aanval van 70 stuka's op een konvooi die voorbij de havens van Swansea en Falmouth voer. Deze raids zullen bijna elke dag plaatsvinden maar brachten niet de gewenste schade aan de schepen tot op 7 augustus. Dan voer het Peewit konvooi uit, 20 schepen beladen met steenkool. Waarom liet men deze schepen op het kanaal varen na de talrijke waarschuwingen van de Luftwaffe? De Britse marine wou bewijzen dat ze de schepen kon beschermen met haar slagschepen(ze gaf de schepen een escorte van 9 schepen) en vliegtuigen kon beschermen, een prestige zaak die zeer noodlottig afliep.

De nacht van 7 op 8 augustus voeren de schepen langs Z-O kust al vlug werden ze opgemerkt door de Duitse Freya(radar) installaties gestationneerd op de Cap Blanc Nez. Direct vertrokken Do-17's van hun basissen om het konvooi te onderscheppen maar zij slaagden niet in hun opzet en moesten de aanval afbreken.
's Morgens was het de beurt aan de stuka's maar zij konden het konvooi geen noemenswaardige schade toebrengen omdat ze de hele tijd achterna gezeten werden door 5 squadrons jagers van group 10 en 11.
De Duitsers gaven de moed niet op en lanceerden 's middags een goed geëscorteerde aanval op het konvooi. De strijdmacht had terug af te rekenen met een vastberaden luchtverdediging, ze brachten 4 boten tot zinken.
Maar hiermee was de kous niet af, rond 15.30u hervat de Luftwaffe haar aanvallen. Met nog meer vliegtuigen vlogen ze het konvooi tegemoet. Na de ballonversperringen uit de weg geruimd te hebben konden de stuka's hun werk doen. Het konvooi werd vernietigend toegetakeld: 4 slagschepen en 6 transportschepen werden zwaar beschadigd de haven binnengesleept, er konden maar 4 schepen heelhuids hun bestemming bereiken.
Dit was één van de laatste konvooien, voortaan lieten de Britten hun goederen vervoeren met de trein.

Tijdens vele verkenningen en ook toen men de konvooien aanviel kwam aan het licht dat de Britse luchtverdediging grotendeels steunde op één pilaar, de radar. Deze vernuftige uitvinding werd uitgevonden door de wetenschapper Watson-Watt. De Duitsers konden nergens een verrassende luchtaanval lanceren want eenmaal boven de Noordzee waren ze al ontdekt. De Luftwaffe wilde daarom eerst komaf maken met die radarstations.

Op de 12de augustus begon de Luftwaffe met het bombarderen van de radarposten. Maar dit leverde in het algemeen niet veel op, het beste resultaat was een radarstation dat voor één dag werd uitgeschakeld.
Na een paar dagen van hevige bombardementen op de posten kwamen de Duitse legerleiding tot de vaststelling dat de radarstations gewoon niet vernietigd konden worden. Dit is te verklaren aan de bouw van de posten, ze hadden compleet dezelfde vorm als een hoogspanningspaal, zeer open dus zodat de bommen oftewel door het ijzeren gebinte vielen oftewel in het gebinte vielen. De Duitsers braken al snel hun aanvallen af en bereiden zich voor op Adlerstag, de hoofdaanval.

Nadat Hitler Adlerstag vele keren had uitgesteld leek het erop dat de Duitsers hun duivels mochten ontbinden op 13 augustus. Alle bevelhebbers veronderstelden dat na de start van het offensief "het grote Britse rijk" een kort leven werd beschoren, Göring zei zelfs dat na 4 dagen - met mooi weer - de RAF verslagen zou zijn.

De gebeurtenissen van de dag:

Die dag was er een heldere hemel, de aanval zou zeker zonder problemen moeten verlopen maar dat was schijn want opeens kwam de bewolking op zetten zodat men Adlerstag uitstelde. Dit bericht was niet iedereen ter ore gekomen, er waren 70 Do-17 vertrokken naar Eastchurch(een vliegveld van het Coastal Command) zonder escorte. Kesselring deed er alles aan om ze te stoppen maar tevergeefs. Bij het bereiken van het doel waren de Dorniers beschermd door de bewolking. Zelfs bij het aanvallen van het vliegveld kwamen er geen vijandelijke jagers opdagen daarom dat het vliegveld zeer zwaar beschadigd werd. Maar de Britten stortten zich dan op het loslopend wild(de Dorniers) tijdens de terugkeer naar de basis; ze krijgen er goed van langs. Er waren nog andere vliegtuigen het slachtoffer van de verwarring zoals de 30 Me 110's . Zij vertrokken zonder de Me 109's en bommenwerpers hiervan werden er 6 neergehaald. s'Middags trok de bewolking weg zodat sommige geplande aanvallen toch zouden doorgaan. Zo vertroken er 90 bommenwerpers met een zware escorte richting de haven van Southampton en de vliegvelden in de buurt. Terug werden ze warm ontvangen door de Engelse jagers, er werden meer dan 9 vliegtuigen neergehaald.

 

Nadat de Duitsers hun luchtstrijdkrachten niet definitief hadden kunnen ontplooien werd Adlerstag uitgesteld tot 15 augustus.
Dit was ook de dag dat Luftflotte 5 in actie zou komen tegen group 13. De bevelhebbers van de Luftflotte waren zeer optimistisch over hun taak zodanig dat ze hun vliegtuigen, 65 He-111 en 34 Me-110 zonder enige escorte de stranden van Schotland onveilig lieten maken. Voor de Engelse vliegers die stonden te trappelen om te vechten was dit een geschenk van God. De Duitse piloten werden zwaar toegetakeld, zo'n 23 vliegtuigen werden neergehaald, na deze gebeurtenis zal Luftflotte 5 zich voorgoed uit de strijd terugtrekken.
De andere Luftvlotten treden ook in actie, zij vielen lympne en Hawkinge aan. De schade op beide vliegvelden was gering maar er was wel een bom - puur toeval - op een elektriciteitskabel gevallen die instond voor de werking van de radarposten. Zo duurde het 2 dagen totdat het gat in de defensie werd hersteld.
Het vliegveld van Kent werd zwaar beschadigd door om en beide 250 vliegtuigen die in 2 golven waren vertrokken(de tweede golf rekende af met de vliegtuigen die moesten tanken). Ook Hampshire en wiltshire werden aangevallen door hetzelfde aantal vliegtuigen maar daar bracht Park zeer snel 130 jagers in de lucht zodat de bommenwerpers zware verliezen leden.
Het resultaat van de dag was dat er 75 Duitse toestellen werden neergeschoten voor 34 Britse jagers, ze noemen deze dag niet voor niets zwarte donderdag.

Op 16 augustus werd de tactiek van de 2 golven nog eens overgedaan maar dan op vliegvelden van Tangmere, West-Mallin,... Deze had terug succes zelfs het laatst vernoemde vliegveld werd 4 dagen buiten werking gesteld. Leigh Mallory, commandant van group 12 die eigenlijk bijna een buitenstaander was, verklaarde dat ze de Duitsers met grotere formaties(big wings) moesten aanvallen. Maar in de praktijk zal hij nooit de big wings gebruiken als hij tegen Duitse bommenwerpers stond. Na de oorlog heeft men met die tactiek nog eens herbestudeert maar daar kwam men tot de conclusie dat ze gewoon niet in de praktijk kon worden omgezet.
2 dagen later stelden de Duitse vliegers hun tactiek bij, er zou nog een golf tussen de 2 andere golven vertrekken maar dan op een zeer lage hoogte zodat de radar hen niet kon opmerken. Dit plan was nog niet zo dwaas maar toch mislukte het in dit geval omdat de laagvliegende vliegtuigen te vroeg kwamen opzetten zodat ze eigenlijk moeten afrekenen met luchtafweer en jagers die waren bedoeld voor de 1ste golf boven hen.

Na de vele verliezen aan bommenwerpers begon ook het moreel van de Duitsers te dalen. Göring probeert dit echter tegen te gaan door de Messerschmitt's nog dichter bij de bommenwerpers te laten vliegen. Daarbij moesten de Me 109's de Me 110's beschermen omdat deze laatste zware verliezen leed(jagers moesten jagers beschermen!). Zo beperkt hij ook de mogelijkheden van de jagervliegers om andere jagers achterna te zitten waarbij hij dan de andere partij(de jagers) op zijn kop krijgt.
Park werkte ook duidelijk aan zijn strategie, hij wees er op dat het belangrijkste doel van een onderschepping zoveel mogelijk bommenwerpers proberen neer te schieten was.

Op 24 augustus schaafden de Duitsers nog eens aan hun tactiek bij i.p.v recht op hun doel af te vliegen vlogen ze juist af op de doelen dat ze niet gingen aanvallen en splitsten zich dan in meerdere groepen. Het gevolg hiervan is dat het Fighter Command al te veel vliegtuigen in de lucht had gebracht op te weinig plaatsen zodat sommige eenheden ongestoord hun gang konden gaan.

Het zwaartepunt wordt verplaatst
Een dag later gebeurde een zeer belangrijke gebeurtenis: door een navigatiefout bombardeerden de Duitsers Londen***. Het gevolg was dat Groot-Britannië het Bomber Command Berlijn liet bombarderen zo ontstond er een hele escalatie die zou eindigen rond 15 september.

Om de aanvallen te kunnen opvoeren liet Kesselring een groot deel van zijn vliegtuigen verplaatsen naar Pas-de Calais. Dit gaf 2 voordelen met zich mee o.a. kon men meer aanvalsvluchten uitvoeren en de vliegtuigen hadden minder tijd nodig om de Engelse kust te bereiken zodat de radars soms de tijd niet had om de vliegvelden te waarschuwen.
De wijze om de RAF het zwijgen op te leggen was de goede geweest(door de vliegvelden aan te vallen) maar de vraag was hoelang zouden ze die strategie nog volgen omdat men nog niet veel directe resultaten had behaald.

Een grafiek over de totale sterkte van Fighter command.

De Britten leden enorme verliezen op de grond en in de lucht. Terwijl de piloten vochten voor het behoud van hun vliegveld, vocht het grondpersoneel voor het behoud van de brandstof.
Omdat op sommige momenten de toestand onhoudbaar was wilden sommigen van de Britse regering zich terugtrekken achter de Themes maar Dowding wist dat de Duitsers juist wilden dan zouden ze het luchtoverwicht verkrijgen in Zuid-Oost-Engeland en een invasie lanceren kan dan zonder problemen.
De Duitsers bleven er nog altijd voor gaan, ze verhoogden het aantal nacht -en dagvluchten. Omdat er dan ook soms bommen vielen op burgerdoelwitten zonden de Britten hun kinderen naar andere delen van het land.
Het zag er zeer slecht uit voor Groot-Brittanië, "de Britten leven van dag tot dag".
Het zou niet meer lang duren voor ze zich gewonnen zouden geven. Maar dan redden de Duitsers hen door van tactiek te veranderen, hij zou nu Londen en de fabrieken in de omgeving aanvallen. Waarom?

1.	Door Londen aan te vallen wou hij eigenlijk zoveel mogelijk Engelse jagers in de lucht krijgen om ze dan met zijn jagers te vernietigen. Een visie dat al van in het begin werd toegepast maar met de veranderingen die Göring aanbracht om de bommenwerpers te beschermen was dit een loze maatregel.
2.	In een science fiction boek van ene Douhet staat er dat men in de toekomst de overwinning zou behalen door een stad van de tegenstander te bombarderen zoals bij het bombardement van Rotterdam.

Op het eerste gezicht was het nog geen zo slecht idee maar als je er dan mee rekening houdt dat je de luchtmachtbasissen waar al het verzet vandaan kwam met rust laat die zich konden herstellen van de klappen die ze hadden gekregen om dan weer met volle kracht de aanvallen te beantwoorden. Ook begon de rechterhand van Dowding, Park strategieën uit te werken om de Duitsers te slim af te zijn. De gevolgen lieten zich snel voelen, elke Duitse formatie die probeerde door te breken naar de industrie rond London werd aangevallen door grote getale samengeraapte jagers. Voor de Duitsers was het een ware schok, de meesten van hen dachten dat de oorlog bijna gewonnen was, het tegengestelde was gebleken want de Britten hadden zich op een opmerkelijke wijze hersteld van de vernietiging. Deze eer is ook voor de minister van vliegtuigproductie, Beaverbrook. Door zijn inzet en bekwaamheid kon hij de productiecijfers vanaf zijn benoeming(14 mei 1940) bijna verdubbelen.
Nadat het tekort aan vliegtuigen werd opgelost drong er zich een ander probleem op: de RAF had door haar verliezen een tekort aan piloten. Dowding probeerde dit probleem aan te pakken door de opleiding in te korten(wat meermaals in deze oorlog gebeurt aan beide zijden) maar daarmee worden de piloten meer onbekwamer zodat er nog meer verliezen zijn.

Luchtaanvallen bij dag konden de Britten praktisch bestrijden maar 's nachts hadden de Duitsers vrije doorgang toch probeerden de spitfires en hurricanes zo veel mogelijk bommenwerpers te onderscheppen maar meestal zonder effect. Om de bommenwerpers naar hun doel te leiden gebruikten ze een zeer geavanceerd systeem met als codenaam Knickebein. Het systeem werkte als volgt: de Duitsers zenden 2 stralen(radiogolven) vanuit verschillende posities naar het doel. De bommenwerpers volgden de ene straal naar het doel, zij konden dat doen omdat de golf een bepaalde toon bevatte. Als die toon veranderde wil dat zeggen dat ze het vliegtuig van haar lijn is afgeweken. Bij het snijpunt van de 2 stralen hoorden de Duitse bemanning een andere toon door hun koptelefoons. Maar de Britse wetenschappers zaten ook niet stil want in oktober vonden ze een systeem uit die de Airborne Intercept Radar noemde nu konden ze op elk moment van de dag de Duitsers de baas. Het gevolg was dat de Duitsers enorme verliezen leden daarbij konden de Duitsers niet veel meer vliegen omdat het slechte weer nu boven Engeland heerste. Na het bekomen van de verliezen in de zomer nam het fighter en bomber command het initiatief. Op 20 december begonnen de Britten allerlei militaire installaties in Frankrijk te bombarderen. In Groot-Brittanië noemde men die acties: rhubarbs.

Waarom wou deze operatie niet slagen?

1.	Na de overwinningen op het Europese vasteland was het optimisme van de Duitse leiding veranderd in opportunisme hiermee wil ik zeggen dat men niet genoeg heeft nagedacht over de moeilijkheid van de operatie.
2.	Te weinig voorbereidingen getroffen, het voorbeeld van die betonnen bommen.
3.	Göring de functie geven over de Luftwaffe was al verkeerd maar hem deze opdragen was een fout van wereldformaat. Het is niet omdat hij een WOI vliegheld was en het dichtst bij Hitler stond dat hij zo'n grote verantwoordelijkheid moest krijgen. Fouten waar hij alleen verantwoordelijk was: - de Me 110 hoger zetten dan de Me 109 in belangrijkheid - de Me 109 mocht niet voorzien worden met buiktanks zodat de bommenwerpers in het heetst van de strijd het zonder jagers moest stellen - hij was te wispelturig in de keuze van zijn doelen, had hij dat structureler gedaan dan zou hij gebieden hebben die hij kon gebruiken als soort van uitvalsbasissen
4.	De Luftwaffe bezat geen strategische bommenwerpers, zo kon een B-17 een bommenlast van 7893 kg mee dragen terwijl de zwaarste lading die de Duitsers konden vervoeren slechts 2500 kg bedroeg. De logge B-17's pasten niet in het concept van een Blitzkrieg die snelle vliegtuigen nodig had om de troepen te ondersteunen. De Duitsers waren wel begonnen met dit project maar toen de grootste bezieler, Walther Wever stierf werd het opgedoekt. Voorbeelden van Duitse B-17's waren de Ju-89 en de Do -19.

*Erhard Milch had in de jaren 30 de Luftwaffe in het geheim gesticht met nog een paar anderen. Tijdens de slag om Engeland was hij verantwoordelijk voor de bewapening van de Luftwaffe.

**Vanaf 1936 werd er bij de RAF het systeem van commands ingevoerd zodat bepaalde afdelingen van de RAF zeer snel en allemaal tegelijk konden worden ingezet. De meest gekende commands zijn het Fighter command, Bomber command, coastal command.

***Hitler had voor de slag om Engeland het bombarderen van London verboden omdat hij hoopte om een akkoord te sluiten met de Britten. Nadat de Britten Berlijn begonnen te bombarderen was Hitler woest over "de Britse arrogantie" en omdat zijn propagandamachine Berlijn als een ongenaakbare stad had beschreven.

gemaakt door Laurens Snauwaert

Met dank aan:

het boek luchtslag om Engeland, Len Deighton
het boek luchtslagen uit de tweede wereldoorlog, An Robinson
het boek de slag om Engeland, Edward Bishop(standaard uitgeverij)
http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/GERmilch.htm
http://uk.geocities.com/invasion1940/people2.html
http://www.battle-of-britain.com/
http://www.geocities.com/Broadway/Alley/5443/bofb4.htm
http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_britain_statistics.htm
http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/alabaster/A853878
http://www.ratol.fi/~tmannine/b-17/b-17_data.htm