GÖRME
SÜPER OKUMA
I. GÖRME ÇERÇEVESİ
Hızlı okumanın ilk adımı etkin bir görüş
çerçevesinin geliştirilmesidir. Bunun için önce beynimizle koordineli olarak
gözlerimizin yaptığı sıçramaları kontral edeceğiz. Doğrudan veya dolaylı olarak
gözlerimizi ilgilendiren konuları görme çerçevesi bölümünde ele alıyoruz. Bu
çerçeve frenlerin ortadan kaldırılması ve blok okuma yeteneğinin geliştirilmesi
olmak üzere iki temel bölümden oluşuyor.
A. Okuma Frenlerini
Kaldırın
Gözlerimizin metin üzerinde sıçrama hızını
azaltan veya okuma aralarına kopukluklar, boşluklar girmesine yol açan çeşitli
frenler vardır. Bunların tamamı gözlerimizle ilgili olmasa da, daha görme
alanında iken ortaya çıkmaları ve beyin kadar gözleri de ilgilendirmeleri
nedeniyle bu bölümde işleneceklerdir. Bu frenlerin zamanla edindiğimiz bir
kısım alışkanlıklar olduğunu söyleyebiliriz. Yeni alışkanlıkların kazanılması
ve eskilerinin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Okuma esnasında
karşılaştığımız en temel frenler şunlardır: Göz idmansızlığı, geriye dönüşler,
baş hareketleri, seslendirme, ritimsiz okuma, parmak takibiyle okuma... Bu
frenleri tek tek ele alalım ve gerekli egzersizler üzerinde duralım:
1. Göz İdmansızlığını
Yok Edin
Tanımı: Gözlerimiz sağ-sol, aşağı-yukarı, sağ
aşağı-yukarı, sol aşağı-yukarı yönlerde doğrusal veya sağdan sola-soldan sağa
dairesel hareketlerle sıçramalar yapabilir. Gözlerin bu sıçramalarını
birbirinden farklı kas bağlantıları-kafa çiftleri gerçekleştirir. Göz
idmansızlığı, göz kaslarının gözleri bu yönlerde yeterince hızlı sıçratamamasıdır.
İdmansız göz metin üzerinde yavaş yavaş sıçramak durumunda kalır.
Nedeni: Göz kaslarının hızlı sıçramalar
yapılmak suretiyle kullanılmaması bu kaslarda tembellik oluşturur. Tembelleşen
kasların okuma esnasında hızlı sıçramalar yapması mümkün olmaz. Uzun süre TV
seyreden kişiler gözlerini tek noktada odaklandırırlar. Tek noktada odaklanıp
hareketsiz beklemeye alışan gözler sıçrama hızlarını ve keskinliklerini
yitirirler. TV seyretmek dışında günün çok uzun bir bölümünü uyuyarak geçirmek,
çok durgun yaşamak, düşünceyi kullanma ve dış dünyayı gözleme açısından pasif
durmak gibi nedenler sıkı kullanılmayan göz kaslarının tembelleşmesine yol
açar. Böyle bir göz metin üzerinde hızlandırılmaya çalışıldığında kasların
yavaşlatma çabası kaçınılmaz olmakta ve bu durum hızın belli bir sınırın
üzerine çıkmasına engel olmaktadır. Ayrıca belli bir hızda okuma zorlansa da,
alışkın olmadığı hızda çalışmak göz kaslarını gerecek, göz stresi artacak ve bu
defa okumak gerginlik ve acı oluşturacaktır. Dolaysıyla bu sorunun yavaş yavaş
ve ısrarlı egzersizlerle giderilmesi gerekmektedir.
Çözümü: Aşağıdaki egzersizler seminerin ilk
iki haftası boyunca yapılmalıdır. Göz kasları aşırı zorlanmamalı, bu çalışmalar
bir seansta 5 dakikayı geçmemelidir. Sonuca daha çabuk ulaşmak için egzersizler
daha kısa sürelerle ama daha sık yapılabilmelidir.
1.Genel Görüş Sıçramaları:
Başınızı dik tutup önünüze bakınız. Tam
önünüzde bir orta nokta tespit ediniz. Bu noktayı (0) rakamı ile gösterelim.
Şimdi bu noktadan dikey yönde en üst ve en altta yer alan (1) ve (2)
noktalarına sıçratın. Yine aynı çalışmayı bu defa yatay yönde gerçekleştirin.
Orta noktaya oradan sağa ve oradan sola kaydırıyorsunuz. Bu odak sıçramasını
her defasında hızlandırıyorsunuz. Sinir sisteminizin imkan tanıdığı düzeye
kadar çıkıyorsunuz. Bu arada seminer yönetmeni metronomu kullanarak ritminizin
kontrollü artışını sağlamaya çalışacaktır. Siz de normal zamanlarınızda bu
çalışmayı yapabilmek için herhangi bir düz-kare platformu zemin olarak
seçebilirsiniz.
2.Dairesel Sıçramalar:
Seminerde ikişerli guruplar oluşturunuz. Özel
çalışmalarınızda bir arkadaşınızın desteğine başvurabilirsiniz. Arkadaşınız
kalemini veya bir çubuğu gözlerinize yaklaşık 40 cm mesafede geniş dairelerle
döndürecek ve gözleriniz bu daire boyunca kalemin veya çubuğun hareketini
izleyecektir. Dairesel dönüşler sağdan sola ve soldan sağa olacak, gözler bu
hareketleri düzenli olarak takip edecek ve baş sabit tutulacaktır. Dönüşler
gözlerin rahatlıkla takip edebildiği hızın üzerinde yapılacaktır.
3.Sayfa Üzerinde Sıçramalar:
Okuduğunuz herhengi bir sayfanın köşelerinde
altları çizilmiş kelimeler göreceksiniz: “1.İnsan, 2.Ne, 3.Düşünüyorsa, 4
Odur.” Bu kelimeleri önce “1-2-3-4” sırasıyla, yani geleneksel okuma
biçiminizle okuyun. Seminerde hızınızı kontrol etmek için uzmanınız metronom
kullanacaktır. Metronomun desteğiyle hızlanarak okuyun. Önce hızınız otomatik
olarak ayarlanacaktır. Bu arada gözlerinizin farklı hareketleri öğrenmesini ve
geliştirmesini sağlamanız gerekmektedir. Bu nedenle söz konusu okumayı
aşağıdaki yönlerde gerçekleştiren ayrı ayrı alıştırmalar yapacaksınız. Bu
sözleri “ 1-2-3-4-- yönünde, 1-3-4-2-- yönünde, 1-4-3-2- yönünde, 1-2-4-3
yönünde ayrı ayrı okuyunuz. Yukarıda dört farklı göz hareketi yapmanız
sağlanmış olmaktadır. Böylece gözlerinizde aşağıda gösterilen yönlerde sıçrama
yeteneği gelişmeye başlamıştır.
Bu çalışmaları tek başınıza uygularken
metronom kullanamayabilirsiniz. Bu durumda ulaşabileceğiniz en yüksek hızı siz
tespit etmeye çalışın. Siz veya seminer uzmanı hızınızın yavaş olduğunu ve tüm
çalışmalarınıza rağmen size gösterilen ritme uyamadığınızı tespit ettiğinde,
okuma rehberini kullanacaksınız. Okuma rehberimiz kalemimizdir. Okurken
elinizde tuttuğunuz kalem her zaman odaklaşmanıza yardımcı olur. Şimdiki
çalışmalarınızda sağ elinizle kalemi tutunuz ve kalemin ince ucuyla yukarıda
örnekteki okumanızı sadece 1--2 yönünde tekrar tekrar yapınız. “İnsan ne-İnsan
ne--” seklindeki okumanızı kaleminizle tüm gücünüz yettiği kadar hızlandırarak
sürdürünüz. 4.Sayfa Üzerinde Tarama Şu anda geldiğiniz sayfada gözlerinizin
rasgele ama çok hızlı sıçramasını ve koyu yazılmış kelimelerin okunmasını
istiyoruz. Sanki bir resme bakıyorsunuz, rasgele değişik noktalarına ve çok
hızlı bakıyorsunuz.
2. Geriye Dönüşlere Karşı
Türkçe’de okuma satır solundan sağına doğru
gerçekleşir. Normal olarak bu yönün düzenli şekilde korunması gerekir. Ancak
okuyucu okuduğu metni tekrar okumak üzere geri dönebilir. Okunan metnin tekrar
okunması geriye dönüş olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu geriye dönüşler,
birkaç kelime kadar sınırlı olabileceği gibi bir kaç sayfa veya birkaç bölüm
kadar geniş de olabilir. Geriye dönüş aynı metni gereksiz yere tekrar tekrar
okumak anlamına geldiği için okuma hızının düşmesine veya okunan metnin
bitirilmesi için gerekli zamanın uzamasına yol açar.
1. Kartla Soldan Kapat
Size verilen görme penceresini veya herhangi
bir kartın kenarını kullanacaksınız. Soldan sağa doğru okurken sol tarafta
kalan metinleri kapatın ve soldan kapatarak okumaya devam edin. Bu okumayla
aynı satırda önceki kelimelere dönme eğilimini engellemiş ve bir süre sonra da
tamamen kaldırmış olacaksınız.
2.Kalemle Soldan İşaret Koy
Ö Kaleminizi metinde satırların başlangıç
noktası olan sol tarafta tutun. Okumaya başladığınız her Ö yeni satırın sol başına
Ö işareti koyun. Okuma boyunca kaleminizin metnin solunda Ö beklemesine dikkat
edin. Geçtiğiniz bir sonraki satırı okurken, önceki satıra geçme eğilimi Ö
karşısında koyduğunuz işaret sizi durduracaktır. Böylece okumalarda aynı
paragrafta önceki Ö satırlara geri dönme eğilimini engellemiş oluruz.
3. Metni Üstten kapat
Görme penceresini veya herhangi bir kartı
kullanarak okuduğunuz metnin satırlarını üstten kapatacaksınız. Kartınızı
sayfanızın üst tarafında tutunuz ve satırları okudukça kartınızı aşağıya doğru
indiriniz. Böylece okunmuş satır hemen kapatılmış olacak ve bu çalışma önceki
paragraflara geriye dönüşü engelleyecektir. Ayrıca bu tür bir kapatma daha
hızlı okumalarda daha kolay uygulanabildiğinden belli bir hız düzeyine
ulaştıktan sonra geriye dönüşler artık sadece bu teknikle engellenecektir.
3. Baş Hareketine Karşı
Tanımı: Normalde okuma yaparken gözlerimiz
metin üzerinde soldan sağa doğru sıçramaktadır. Ancak bir çok okuyucunun
gözleriyle birlikte başları da hareket eder. Bu kişilerde okuma hızı arttıkça
başlarını daha da hızlandırarak okumayı takip etmeye çalıştıklarını
gözlemleyebiliriz. Baş hareketinin bir sınırı vardır. Okuma hızı arttığında
başın zorlandığı bir sınıra gelinir ve baş daha hızlı hareket edemez. İşte
başın gerçekleştirebileceği “bir satır üzerinde soldan sağa hareket hızı” o
okuyucunun o satırı okumak için ulaşabileceği azami hız olur. Bu önemli bir
engeldir. Daha kötüsü baş hareketi, sinir sistemini de yoracağından bu suretle
uzun süreli okuma yapılamaz. Baş hareketiyle birlikte okuyanlar, genellikle çok
az okuyanlardır.
Nedeni: Baş hareketinin tek nedeni göz
idmansızlığıdır. İdmansız gözler yatay yönde iyice sola ve iyice sağa
sıçramakta zorlanırlar. Ayrıca bu sıçramalarını yavaş yaparlar. Göz
kaslarındaki bu sınırlayıcılık karşısında kişi kendisini daha hızlı okumaya
zorladığında başın yardımına dayanır: Okuyucunun gözlerinin sağlayamadığı
hareket ve sıçrama hızının başın hareketiyle birlikte gerçekleştirilmesi
sağlanmaya çalışılır. Ancak göz idmansızlığını ortadan kaldırsak da alışkanlık
haline gelmiş olan baş hareketinin kaldırılması her halükarda çalışma yapmamız
gerekmektedir. Bir çok okuyucuda baş hareketi sorunu okumada hızlanarak
kendileriyle yarıştıklarında belirginleşmektedir.
Çözümü:
1.Gözlerinizin Sıçrama Mesafesini ve Hızını
Arttırın
2. Başınızı Kontrol Ederek okuyun
4. Seslendirmeye Karşı
Tanımı: Seslendirme en önemli hız
frenleyicilerden biridir. Belirgin seslendirme yapanlar 200 kelime/dakika hız
sınırına takılırlar.
Beynimiz mesajları alır ve mesaj cinsine göre
kaydeder. Gözlerimizle resim, kulaklarımızla ses kaydederiz. Ancak okuma hem
görüntü, hem de ses içerir. “Kelime” hem belli bir alan kaplayan resimdir, hem
de üç heceden oluşan bir sestir. Bu kelimeyi kavramak onu “ke-li-me” şeklinde
seslendirmek zorunda değiliz. Vurgulayalım: Seslendirmenin diğer tanımı
“he-ce-le-me”dir. seslendirme yapan kişi metinleri hece hece okumaktadır. Bir
kelimeyi seslendirmeye kalktığımızda soldan sağa doğru bütün seslerini çıkarmak
zorundayız. “Çe-kos-la-vak-ya-lı-laş-tı-ra-bil-dik-le-ri-miz”... Ses ardışık
parçaların birleşmesiyle oluşan bir mesajdır. Sesin bütün hecelerini beyin aynı
anda seslendiremez. Sesin tamamını sırayla işlemesi gerekir. Oysa mesaj resim
olduğunda beyin mesajı sağdan-soldan, yukarından-aşağıdan aynı anda işlemeye
başlayabilir. Görme sinirlerinin çalışma biçimi bu imkanı sunmaktadır. Örneğin
bir insanı gördüğünüzde onu vücudunun bir kenarından başlayarak sırasıyla
algılamazsınız. Yani sırasıyla saçları, alnı, kaşları gözleri, burnu, çenesi,
göğsü, gövdesi, kolları, bacakları algılanmaz. Bunların tümü aynı anda yan yana
algılanır. Zaten böyle olmasaydı bildiğimiz şekilde görebilmemiz mümkün
olmazdı.
Okurken seslendirmek görüntüyü sese
çevirmektir. Seslendirenler, hem görerek, hem de işiterek(birlikte) okumaktadırlar.
Seslendirmenin maksimum hız sınırı ise salt görsel(fotografik) okumanın hız
sınırının çok altında kalmaktadır.
Seslendirme üç değişik tipte ayrı ayrı veya
bunların hepsi birden olacak şekilde gelişebilir: Dudak seslendirmesi, gırtlak
seslendirmesi, içten seslendirme... Dudak seslendirmesi dudaklarda hafif bir
mırıltı ve hareket olarak yansır. Dudak hareketi fark edilemese de dudakların
arasında hafif bir aralanma fark edilir.
Gırtlak seslendirmesinde gırtlakta hafif bir
hareketlilik vardır. Zihinden seslendirmede ise okuyucu kelimelerin tüm
hecelerini zihinlerinden duyarlar ve yaşarlar. Zihninizde tüm heceleri belirgin
şekilde fark ediyorsanız zihinsel bir seslendirme yapıyorsunuzdur.
Yaş ilerledikçe ve bizler daha fazla okudukça
dudak seslendirmesi gırtlak düzeyine çıkar; ardından oradan da gizlenerek zihne
çıkar; kişi zihninden içten seslendirmesini sürdürebilir.
Çözümü:
1.Dudaklarınızı Kapatın
2.Sakız Çiğneyin
3.Fotografik Okuyun
4.İşitme Merkezini Meşgul Edin
5.Çok Hızlı Okuma Yapın
5. Düşük Ritme Karşı
1. Sıçrama Hızını Arttırın
2. Ara Vererek, Kontrollü Yarışın
6. Parmak Takibiyle Okuma
1. İki Elinizi Meşgul Edin
2.Okuma Kılavuzu-Kalemi Kullanın
B. Okuma
Hızlandırıcıları
Buraya kadar, hızlanmamızı engelleyen temel nedenleri
anladığımızı varsayıyoruz. Şimdi sıra hızımızı arttırmaya gelmiştir. Eğer
beynimizde engeller olmasaydı çabuklaşmanın arttırılmasının üç yolu olurdu:
Bunlardan ilki frenleri kaldırarak ritmi arttırmaktır. Yukarıda bunlar
anlatılmıştır. İkincisi metinleri bloklar halinde okumaktır. Üçüncüsü de
metinlerin gereksiz kısımlarını geçerek seçmeli okumadır. Şimdi bu son iki
husus üzerinde duracağız.
1. Blok Okuma
Blok Okuma basitçe, kelimeleri toplu halde
görebilme yeteneğidir. Türk milli eğitim sisteminden geçmiş olup 1997 yılı
itibarîyle 30 yaşın üzerinde olanlar önce harfleri, sonra kelimeleri okumayı
öğrendiler. Bugün ilköğretimde önce cümleler hazırlanmakta, bunlar kelimelere
bölünmekte ve fişler son olarak hecelerine ayrılmaktadır. Ülkemizde artık bütünden
parçaya öğretim sistemi benimsense de yine de konunun ruhu tam olarak
yerleştirilemediği için heceleyerek okumaya başladık ve eğer özel bir eğitim
almamışsak halen tek kelime büyüklüğünü geçen blokları okuyamamaktayız. Blok
okuyabilme tek göz odaklanmasında aynı anda birden fazla kelimeyi okuyabilme
yeteneğidir. Bu bölümde önce blok okumamızı engelleyen sorunlarımızı çözmemiz,
ardından basamak basamak okuma bloklarımızın alanını büyültmemiz amaçlanmıştır.
A. Blok Faktörleri
a) AGA Genişliği
Tanım: Blok okumaya en fazla etki eden
faktörlerin başında Aktif Görüş Alanımızın genişlik düzeyi gelir. Bazılarının
AGA’ları dardır veya mevcut potansiyellerini kullanamamaktadırlar. Eğer bir
kişinin AGA’sı dar ise o alana sığmayan kelimeleri tek odakta okuyabilmesi
mümkün değildir. örneğin herkes “dünya” kelimesini tek odakta okuyabilirken çok
az kişi “Çekoslavaklalılaştırabildiklerimiz” kelimesini tek odakta okuyabilir.
Yine herkes “actgk” sembollerini blok halinde tek odakta okuyabilse de
“acgfrmdnalmhscbenmhop” sembollerini tek odakta okuyabilen muhtemelen sadece
bir kaç kişi bulunabilecektir. Asgari 5 harfin tek odakta herkes tarafından
görülebildiği tespit edilmiştir. Bunun üzerine çıkmak, okuyucunun kişisel
gayretlerini gerektirir. Bu konuda ileri sürülen ölçülerin hiç biri ise tam
olarak gerçeği yansıtabilmekten uzaktır. Çünkü insanların yetenek gelişim
düzeyleri arasında çok büyük mesafeler bulunmaktadır. Ancak yine de biz,
genellikle elde edilen sonuçlardan hareketle bir orta yolu izleyeceğiz.
1. Dairesel AGA Gelişim Sistemini Kullanın
2.Parmaklarınızla Egzersiz Yapın
3. Yatay AGA Gelişim Sistemini Kullanın
4. Çevresel Görüşünüzü Geliştirin
b) Merkezi Odak
Tanımı: Odak noktası belli bir alana bakarken
gözbebeği ile 90 derecelik açı yapan noktadır. Tam odaklandığımız alan dim dik
baktığımız alandır. Odaklandığımız nokta dim dik baktığımız noktadır; bu
noktadan uzaklaştıkça görme keskinliğimiz azalmaya başlar. Bizim görme
kapasitemizi ilgilendiren en önemli faktör bu alanın sağında ve solunda bulunan
bölümdür.
Çözümü:
1.Baştan Odaklanmayı Esnetin
2. Ortadan Odaklanmayı Geliştirin
2.Blok Bütünlükleri Kavrayın
c) Sıçrama Mesafesi
1. Sıçrama Mesafenizi Büyütün
2.Sıçrama Mesafenizi Kontrol Edin
a) İki kelime mesafesi
b) Üç kelime mesafesi:
c) Dört kelime mesafesi
B.Yatay Bloklar
1. İkili Kelime Gurupları
2. Üçlü Kelime Gurupları
3. Dörtlü Kelime Gurupları
4.Tek Rakamlı Dar Sütunlar
5. Dar ve Geniş Sütunlu Rakamlar
C. Dikey Bloklar
1. İkili Kelime Gurupları
2. Üçlü Kelime Gurupları
3. Rakam Gurupları
4. Sütun Bloklar
Giriş//Kavramlar/Görme//Tanıma//Kavrama//Belleme