* Delforge beschouwt de planten van de provincie Cuenca in Spanje, een vindplaats die reeds door Landwehr wordt vermeldt (1977), als een aparte soort. Hij noemt ze Orchis cazorlensis. Marijke Verhagen en Jan van der Straaten zijn half mei 2001 in de Serrania de Cuenca, die door Landwehr wordt genoemd, op zoek geweest naar deze orchis. Tot hun verrassing vonden ze enkele bloeiende exemplaren op de Puerto de Monsaete op een hoogte van 1150 meter. De vindplaats komt sterk overeen met die op de kale hooggelegen hellingen in de Vercors. Het betreft een steile en min of meer onbegroeide zuidoosthelling. Het substraat heeft op het oog dezelfde samenstelling als in de Vercors. In de directe omgeving komen nauwelijks planten voor. Het klimaat heeft een sterk continentaal karakter met lage temperaturen en sneeuwval in de winter. De bloemen hebben een lichtere kleur dan die in de Vercors, wat deels werd veroorzaakt doordat de planten in Spanje bijna uitgebloeid waren. Als we de afbeeldingen van Landwehr (1977, p. 254) van de Spaanse locatie Majadas, enkele tientallen kilometers van onze vindlaats, vergelijken met die in Thorence, dan is er op het oog nauwelijks een verschil vast te stellen. Wel valt op dat de bloemen van de Vercors aanzienlijk donkerder zijn dan de door Landwehr afgebeelde. Als men de verschillende afbeeldingen uit de Franse Alpen bij Presser (2000, pp. 86-87) bekijkt, valt direct op hoe zelfs in dit relatief kleine gebied de kleur heel licht of donker kan zijn. Als we bovendien de afbeeldingen bij Bourn�rias (1998) en onze eigen opnamen uit de Vercors vergelijken met de planten uit Spanje, is moeilijk vol te houden dat de Spaanse bloemen bovenop groener zijn; eerder is het tegendeel waar. Wij waren uiteindelijk niet in staat substanti�le verschillen vast te stellen tussen de planten van de Puerto de Monsaete en die in de Vercors. Wij hebben dan ook onze twijfels ten aanzien van het afsplitsen van deze planten van Orchis spitzelii. Bovendien is er nog maar zo weinig van Orchis spitzelii en zijn groeiplaatsen bekend dat we beter dat probleem maar eens kunnen bestuderen voor we weer een nieuwe soort gaan ontdekken. Een afbeelding van de planten uit de Serrania de Cuenca is bij dit artikel gevoegd.
* Delforge (1994) vermeldt dat Arctostaphyllos uva-ursi normaliter een begeleidende soort is van Orchis spitzelii. Uit onze gegevens blijkt dat deze soort alleen maar begeleidend optreedt op de groeiplaatsen op steile en stenige hellingen. Dat is slechts een zeer beperkt deel van de groeiplaatsen. Hieruit kan de conclusie worden getrokken dat Delforge zijn algemene conclusie baseert op een te klein aantal specifieke situaties, die geen algemene geldigheid hebben.
* In de verspreidingsatlas van het d�partement van de Is�re (Mus�um d�Histoire Naturelle de Grenoble, 1995) wordt Cypripedium calceolus als een begeleidende orchidee van Orchis spitzelii genoemd. In geen enkel geval kon deze samenhang in de zuidelijke Vercors worden vastgesteld. Het Vrouwenschoentje groeit op geheel andere plaatsen, die over het algemeen natter en voedselrijker zijn, terwijl er meer schaduw aanwezig is. Het Vrouwenschoentje komt in de zuidelijke Vercors nogal eens op hellingen voor, maar dat is nooit in de directe omgeving van Orchis spitzelii. Wellicht dat deze samenhang opgaat voor de vindplaats in Wallis waar door Lauber en Wagner (1996) beukenbos als groeiplaats voor Orchis spitzelii wordt opgegeven. Overigens is die opgave van Lauber en Wagner niet duidelijk, want in de oorspronkelijke publicatie over dit voorkomen (Hertel, 1988) wordt in het geheel niet over een beukenbos gesproken, maar over een steile helling op 1950 meter hoog. De beschrijving van deze vindplaats komt sterk overeen met onze vindplaats 24.
* Landwehr (1977) vermeldt dat de soort vooral op noordhellingen groeit. Het lijkt erop dat deze bewering gebaseerd is op de groeiplaatsen in Spanje, die hij goed kende. Voor de Zuidelijke Vercors gaat dit in het geheel niet op. Slechts in twee gevallen is er sprake van een noordhelling; in alle andere gevallen gaat het om een steile zuid- of zuidwesthelling. Bij nadere beschouwing gaat het bij de noordhellingen in de Vercors om heel flauwe hellingen die strikt genomen op het noorden liggen, maar die door hun open ligging de invloed van de zon duidelijk ondergaan. Voor de Vercors geldt dat de groeiplaatsen nooit op echte noordhellingen liggen. Kennelijk is de invloed van de voorjaarszon van groot belang voor het voorkomen van de soort.
3.2 Groeiplaatsen in de Vercors
Uit de tabel kunnen enkele algemene conclusies worden getrokken. Alle vindplaatsen op twee na liggen op een zuidelijke of zuidwestelijke helling. De laagste vindplaats ligt op 975 meter, terwijl de hoogste vindplaats op 1750 meter ligt. Er is geen verband tussen het aantal planten en de hoogte van de vindplaats; de rijkste vindplaatsen liggen zelfs op de hoogste en op de laagste locaties. In het vervolg van deze paragraaf wordt op deze eigenaardigheid in het voorkomen nader ingegaan.
Als begeleidende orchidee�nsoorten vonden we 14 soorten en wel Dactylorhiza sambucina, Dactylorhiza fuchsii, Orchis purpurea, Aceras anthropophorum, Cephalanthera damasonium, Cephalanthera rubra, Ophrys insectifera, Orchis mascula, Orchis ustulata, Neottia nidus-avis, Listera ovata, Gymnadenia conopsea, Platanthera bifolia en Cephalanthera longifolia. Dit lijkt een groot aantal, maar men moet zich wel realiseren dat de Vercors een zeer rijk orchidee�ngebied is. Wij hadden de stellige indruk dat de vindplaatsen van Orchis spitzelii in relatief orchidee�narme stukken lagen. Bovendien speelt de grootte va de populatie ook een rol. Op de rijkste vindplaats bijvoorbeeld staan de planten verspreid over een uitgestrekte helling. Als men over deze grote oppervlakte het aantal begeleidende plantensoorten gaat bepalen, is dat altijd hoger dan op een plaats waar slechts een paar Orchis spitzelii�s staan. Er zijn 13 vindplaatsen met ��n of meerder begeleidende orchidee�nsoorten, terwijl op 29 locaties geen andere orchidee�nsoorten voorkomen.
De groeiplaatsen in de Vercors zijn niet gemakkelijk op ��n noemer te brengen. Eigenlijk zijn er drie soorten vindplaatsen: kale hellingen, de rand van het bos, en binnenin het lichte bos. In alle gevallen is er sprake van een relatief voedselarme situatie. Als Orchis spitzelli in of langs het bos voorkomt, gaat het in 27 gevallen om Pinus nigra of Pinus sylvestris en in slechts 6 gevallen om Fagus sylvatica. De eerste twee soorten bezetten in de Vercors de droge hellingen met een dunne relatief voedselarme humuslaag, terwijl Fagus sylvatica hier op de nattere en voedselrijkere plaatsen voorkomt. In en langs deze voedselarme bossen is de vegetatiemat op de bodem zelden of nooit gesloten.
Mrkvicka (1992) maakt duidelijk waarom Orchis spitzelii een voedselarme omgeving nodig heeft. Hij stelt dat de soort zich pas in het Boreaal of Subboreaal, dat is zo�n 8.000 - 9.000 jaar geleden, na de laatste ijstijd vanuit het zuiden de huidige groeiplaatsen in de Alpen kon bezetten. In de Oostalpen komt hij nu vooral voor in de blauwgraslanden met Sesleria albicans. In deze open graslanden op steile hellingen worden echter ook soorten vanuit het beukenbos gevonden. Dit maakt duidelijk dat deze graslanden ontstaan zijn na het rooien van beukenbossen. Dit gebeurde niet voor de Middeleeuwen. Dat betekent dat deze huidige groeiplaatsen nooit de oorspronkelijke geweest kunnen zijn. Waarschijnlijk zijn de oorspronkelijke vindplaatsen gelegen in bossen in de montane gordel, die door hun ligging relatief warm zijn. Mrkvicka stelt dat deze bossen in de Oostalpen door allerlei menselijke ingrepen verdwenen zijn en dat Orchis spitzelii na dit verdwijnen zich heeft gevestigd in de door rooiing ontstane graslanden. In die graslanden is de vegetatiemat open, waardoor jonge planten in het voorjaar tot ontkieming kunnen komen en dan niet worden verstikt door de dichte vegetatiemat.