¥
ERPALASKEN
KINITEKEN SI DEKAH
N E N G E T
PENGERTIANNA
Nengget
asal katana ibas sengget nari.
Nengget
eme sada lakon/kerja siniban sangkep nggeluh nandangi sada jabu si kuh
sangkep jabuna:
a.
La lit anak ipupusna
b.
Pupusna dilaki/diberu kerina
c.
Unsur pinakiten
d.
Unsur kepaten anak
e.
Nengget kerna wari tubuh seri ras bapa/nandena
f.
Nengget si usur mbalu
g.
Nengget jabu si enggo mehuli kulana, tapi enggo iakap ndekahsa
maka mupus
Jadi
lakon nengget eme sada kerja, sini lakoken si rebu ras ia (turangkuna)
nengget si dilaki/diberu gelah tendina ulanai bagi si gel – gel, alu
bage maka iarapken si langa mupus iarapken enggo mupus anak, si langa
lit anak dilaki iarapken dat anak dilaki, si langa mupus anak diberu
iarapken dat anak diberu enggo kenca isengget. Emaka piga – piga jabu
si langa sangkep jabuna iarapken reh jadi sangkep. Ngidah si bagenda
rupaname maka lakon nengget lit denga ibahan seh ngayak gundari.
2.
SI MAN PESIKAPEN :
a.
Nakan ras bengkauna (manuk isangkepi).
b.
Uis arnteneng (perembah)
c.
Uis kapal
d.
Batu lagan
e.
Tumba beru – beru
f.
Lau si malem – malem
g.
Ose man si dilaki ras si diberu
h.
Gendang (banci lit, banci lang)
3.
SI NGKERJA KENCA:
a.
Adi la lit pupusna, entah lenga lit pupusna anak dilaki, emaka
kalimbubu (terutama kalimbubu si mada daeh) si ngkerja kenca (si
mprakasai nenggetsa) ngarak – ngarak sangkep nggeluh.
b.
Adi langa lit pupus anak diberu, si ngkerjaken nengget e anak
beru batangna, ngarak – ngarak sangkep nggeluh. Enggo kenca dat arih
ersada kalimbubu ras anak beru, la betehen jabu siman senggeten,
itentuken me warina, emaka isikapken kerina pulungen si enggo isingetken
bagi si datas ndai. Jenari pulung me kerina kade – kade ku sada ingan
si enggo itentuken nandangi wari sienggem gelap. Ambah si e, isuruh me
sekalak ku jabu si ateta i sengget ndai, petempa – tempa ngeranaken
sada dahin si perlu kal, gelah tupung kari rombongen e seh i rumahna, si
i senget la ije nandingken rumah ras perbulangenna ras anak jabuna.
Rombongen si reh e perlebe – lebe eme turangkuna si maba tumba beru
– beru/ember si enggo isin lau si malem – malem.
Seh
kenca i rumah, minter icocoina turangkuna ndai, alu ngeranca : “Jera
tendindu jumpalah anak bagi si isura e kerna mupus anak dilaki/anak
diberu ningku si (anu), lang labo kita rebu rasa lalap”. Rikut turang
kuna ncocoi e, maka iban me gejek alu malu gung (adi lit ibaba) entah pe
mekpeki kai – kai si banci erbahan gejek rikut pernanden ralep –
alep kerina asa gegehna, gelah turangkuna sina icocoi ndai tuhu – tuhu
sengget.
Alu
bage maka robah tendina, gelah min ia mupus enggo kenca iban lakon
nengget enda ndai. Dung si e, maka perbulangenna ras anak jabuna iosei,
si dilaki ruis pernanden, si diberu ruis si perbahan. Eme itudungi,
rabit, janah batu lagan ndai ioahnaalu uis arinteneng janah ndawana uis
kapal. Adi lit ibaba gendang, landek me kerina.
Adi
la lit gendang, terus iban me acara mukul (ipersada man ibas pinggan
pasu alu bengkau “manuk isangkepi” si enggo ipesikap kalimbubu +
tinaruh manuk). Adi enggo dung man duana, emaka man mejelma sienterem.
Kenca si e maka ioge me gerek – gerekken (tinaruh manuk ras teraju
manuk i sangkepi ndai). Adi teridah menek – menek nandangi mama/mami (kalimbubu)
entah pe nandangi mama/mami (kalimbubu) entah pe nandangi bibi/bengkila,
maka ipejore me minter ibas wari si e. Jenari isangkepina ka kai sura
– surana.
Pepagina
ipedalan utang adat (nereh empo) bagi biasana. Perlengiten 2/3
ditanggung si isengget, 1/3 itanggung si reh.
Bagenda
me lakon/kerja nengget.
ADAT
MEREKEN BULANG, TUDUNG, OSE,
TAH
AMAK TAYANGEN
Kehormaten
man orang tua lit ka acara gelarna mereken bulang, tudung, ose. Biasana
acara e i laksanakan bagi orang tua si enggo umurna 60 tahun kudas,
janah anakna enggo buen erjabu. Si enggo erjabu pe biaska nakanna ras
dat pencarian ia tentu ersura – sura ia ndahi nande ras bapana mereken
tudung, bulang ras osena, mawen ikut amak tayangen. Bulang – bulang
eme uis beka buluh, bajuna baju gunting cina (gundari enggo biasa i
bereken indung baju/jas), sambatna gatip, kadang – kadangenna uis
langge – langge, uis pementing, cengkuk – cengkuk uis beka buluh i
tamaken das barana, man cabinna uis batu jala. Si man tudung eme uis
batu jala entah pe kelam – kelam, entah pe uis rambu–rambu, kadang
– kadangenna uis nipes, gonjena sambat – sambat. Emaka lako nehken
sura – surana ipepulungenna anak beruna lako runggu nikapken kai si
perlu, muat warina mata kerja ikut ka pe runggu kerina sembuyak ras
senina. Adi ngasup banci i pepulung kerina kade – kade, erkata gendang,
tapi adi la ngasup banci kange kerja bujur – bujur saja, sangkep
nggeluh ras kade – kade si ndeher saja.
Aturen
mereken tudung, bulang ras ose tah amak tayangen emekap:
-
I kimbangi amak cur ingan kundul nande ras bapa si man osen, bage
ka pe amak si pulung.
-
Kerina anakna si dilaki ras si diberu bage pe permenna reh ras
kundul i adapenna, maba kampil, maba tudung, bulang ras ose. Kerina
permenna ngapuri belo terdua, siman berenkenna man simetuana, ras
ajintana tersada – sada. Dung ngkapuri belo emaka permenna sintua
ngerana “Ibas nangkih – nangkih matawari enda pulung kami kerina
pernendu ras anakndu o bibi, nina bengkila, isembahken kami menda belo
cawir maka cawirlah kam metua duana, entah ija gia sekali kurangna
perbahanen kami ibas si pagi wari enda, mindo ngenda kami anakndu maka
ola tama sangkut ukurndu. Meriahlah ukurndu ngalo – ngalo kerehen kami
kerina sebab kami kap kini tuah ras kebayakenndu. Aloken dage belo
enda.”bagem nina permenna, banci pe sanga si e ia teriluh.
-
Acara ngampeken tudung ras bulang.
Anakna
sintua si dilaki encikep bulang, permenna encikep tudung, emaka mulai me
anakna si dilaki ersumekah, nina : “Ibas wari mehuli wari salang sai,
katikana pe menahang, pulung kami kerina anakndu si dilaki ras si diberu,
Itampeken kami menda tudung ku takalndu nande, itampeken kami menda
bulang ku talakndu o bapa, maka tampelah kini tuah, kini sangap kini
bayak man kami kerina anakndu, man kalimbubu ras senina bage pe anak
beru, cawir kam metua, ola sakit – sakit dingen mejuah – juah kita
kerina, “bage me nina. Ngadi ia erbelas, emaka itampeken ndeharana
tudung ku takal simetuana ngikut cimbangna namaken baju, ndawa ras
kadang – kadangna, bage ka pe anak si dilaki nampeken bulang ku takal
bapana, ngikut – ngikut sembuyakna namaken indung baju, sambat, cekuk
– cekuk, kadang – kadangen. Enggo metunggung nandena, enggo
metunggung bapana iarakken anak kerina rikut pe kalimbubu ras anak beru.
Emaka ibuat permenna beras meciho rikut pe beruna, iamburinya beras
meciho e ku simetuana, ku ajintana rikut ras kalimbubu, senina, anak
beru si pulung ije. “Mejuah – juah, mejuah – juah”, nina erbelas.
Adi erkata gendang, ije me mulai ipalu gendang. Adi la ergendang emaka i
umputi alu aturen ngerana – ngerana.
-
Ngenca dung acara ngerana emaka man.
Leben
isikapken perpangan man orang tua si ngaloken ose, emaka si enterem.
Ngenca dung man, ngisap – ngisap ras siduduren isap, enca bage enggo
banci sirang, kade – kade mulih ku rumahna entah ku kutana. Kini
kerina mereken bulang e ras tudung man orang tua, buena 2/3 sekara –
jangen anak si dilaki, 1/3 sekeranjangen anak si diberu.
|