Είχαμε αναφέρει ήδη από την εισαγωγή, και όσο προχωράμε την εργασία το διαπιστώνουμε περισσότερο, ότι δεν μπορούμε να περιγράψουμε με λόγια όλα τα στοιχεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς και δημιουργίας, άρα και το μηχανισμό κατασκευής της αφαιρετικής μακέττας [1]. Σε ένα σημείο μπορούν τα λόγια να εκφράσουν το γεγονός (γιατί είναι ένα γεγονός το αποτέλεσμα της δημιουργίας, με όλες τις νοηματικές συνδηλώσεις που την ακολουθούν) και από εκεί και πέρα μόνο η φυσική παρουσία της μακέττας μπορεί να περάσει το μήνυμα και την πολυπλοκότητα των νοημάτων που κουβαλάει στον θεατή της. Από εκεί και πέρα δουλεύει ο μηχανισμός της κατάδειξης (που υπάρχει και στο έργο του Wittgenstein). Η διαδικασία του να δείχνεις κάτι, να παρουσιάζεις κάτι που δεν μπορείς να το περιγράψεις λεκτικά. Αυτή την ανάγκη την συναντάει ο αρχιτέκτονας καθημερινά στην εργασία του. Και γι' αυτό υπήρχε η ανάγκη, σε όλη την πορεία της συγκεκριμένης εργασίας, αυτή να συνοδευτεί από φωτογραφίες, εικόνες [2] που θα καταδεικνύουν, θα δείχνουν όσα τα λόγια δεν μπορούν να πουν. Αυτή η ανάγκη με οδήγησε στην κατασκευή των μακεττών, που παρουσιάζονται στο τέλος, για να εκφράσω με τη χειρωνακτική δημιουργία όλα αυτά που δεν καταγράφονται αλλίως και ενυπάρχουν στην αφαιρετική μακέττα. Είναι όλες αυτές οι σκέψεις, οι σχέσεις και οι δομές του χώρου που δεν διατυπώνονται αλλιώς.
Όμως η ύπαρξη της μακέττας και του καταδεικτικού μηχανισμού δεν συνεπάγεται ότι έχει διασφαλιστεί πλήρως η επικοινωνία. Ότι το μεγαλύτερο μέρος της πληροφορίας έχει περάσει από το δημιουργό στον θεατή μέσω της μακέττας. Συχνό είναι το φαινόμενο των παρανοήσεων, της πλάνης και της απόκλησης του προσλαμβανόμενου νοήματος από το επιδιωκόμενο, λόγω των εγγενών προβλημάτων της κατάδειξης [3]. Ο λόγος οφείλει να κάνει όσο γίνεται πιο σαφές το περιβάλλον, το πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η κατάδειξη, έτσι ώστε να αποφευχθούν οι ασάφειες και να λειτουργήσει η κατάδειξη γόνιμα. Ο καταδεικτικός μηχανισμός μας επιτρέπει να μιλήσουμε παρακάτω για την ευεργετική ασάφεια της κατάδειξης και για τις εξωλογικές αναφορές της μακέττας.

[1] Έχει στοιχειώσει την ανθρώπινη σκέψη η τελευταία πρόταση από το Tractatus του Wittgenstein (βλ. Wittgenstein L.: Tractatus Logico-Philosophicus, Routledge & Kegan Paul, London, 1961. Ελληνική μετάφραση περ. Δευκαλίων τ. 7/8) : "7. Για όσα κανείς δεν μπορεί να μιλάει, γι' αυτά πρέπει να σωπαίνει". Καταλήγοντας σε αυτό το συμπέρασμα, διαπιστώνει ότι πολλές από τις δραστηριότητες του ανθρώπου π.χ. η τέχνη, η δράση, η πράξη, δεν μπορούν να διατυπωθούν και να εκφραστούν σε όλο το εύρος τους με το λόγο. Γι' αυτό ξεχωρίζουν αυτές οι δραστηριότητες από εκείνες που διατυπώνονται με τα λόγια.
[2] Βλ. Levi-Strauss Claude: Άγρια σκέψη, σελ. 118. " Η εικόνα δεν μπορεί να είναι ιδέα αλλά μπορεί να παίξει το ρόλο σημείου ή, ακριβέστερα, να συνοικήσει με την ιδέα σ' ένα σημείο, και αν η ιδέα δεν έχει ακόμη εμφανιστεί, να σεβαστεί τη μελλοντική της θέση και να βοηθήσει να φανούν αρνητικά τα περιγράμματά της."
[3] βλ. Χάνσον: Πρότυπα ανακάλυψης, πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, 2000. Σε αυτό του το έργο διαπιστώνει ότι μπορούν να υπάρχουν πολλές παρανοήσεις αν το πλαίσιο (θεωρητικό, κοινωνικό, πολιτιστικό, ιδιεολογικό) μέσα στο οποίο λειτουργεί ο καταδεικτικός μηχανισμός δεν είναι σαφώς ορισμένο και είναι διαφορετικό ανάμεσα στα δύο μέρη που επικοινωνούν. Η άποψή του είναι γνωστή ως "θεωρητικός εμποτισμός της παρατήρησης" και δίνεται το συγκεκριμένο παράδειγμα: Αν δύο άτομα που χρησιμοποιούν διαφορετικές γλώσσες προσπαθήσουν να επικοινωνίσουν, ενδέχεται να οδηγηθούν σε διαφορετικά συμπεράσματα. Ο ένας, δείχνοντας τον πίνακα και προφέροντας τη λέξη "πίνακας", προφανώς θέλει να μιλήσει για τον πίνακα. Είναι όμως πιθανό ο έτερος συνομιλητής να συνδέσει τον ήχο "πίνακας", άγνωστος για τη δικιά του γλώσσα, με το χρώμα πράσινο, θεωρώντας πως, όταν ο συνομιλητής του προφέρει αυτή τη λέξη και δείχνει προς τα εκεί, θέλει να του δείξει πως ονομάζεται στη γλώσσα του το χρώμα "πράσινο". Ο καταδεικτικός ορισμός που αποτελεί τη βάση του εμπειρισμού προϋποθέτει τουλάχιστον μια θεωρία για την γλώσσα (στην περίπτωσή μας για την αφαιρετική μακέττα και την έννοια της αφαίρεσης γενικότερα), στην οποία πραγματοποιείται η κατάδειξη.

Hosted by www.Geocities.ws