Borsayi Etkileyen Degiskenler:
Bu calisma tahmin modellerinde kullanilan degiskenlerin bir kismiyle borsa arasindaki iliskiyi test etmektedir. Modellerde kullanilan diger degiskenler Piyasanin gercek degeri (?!) 1 - 2 adli seride tartisilmaktadir.
Ekonomide kullanilan bazi onemli degiskenlerle borsa arasindaki iliskileri incelemenin
ne derece mantikli oldugu bir tartisma konusu olabilir. Cunku borsadaki fiyat
hareketlerinin nedenleri degiskenlerin ve gostergelerin degerlerinden cok onlarla ilgili
olusan beklentiler ve beklentilerin ne derece gerceklesip gerceklesmedigidir. Bazi
gelismis calismalarda beklentilerin modellenmesi yapilabilmektedir ve
ileride boyle bir calisma yapmayi da dusunuyorum. Ama yine de bu degiskenler ile endeks
arasindaki direkt iliskilerin incelenmesini ben onemli buluyorum. En azindan burada
yapilan calisma baska calismalar icin yol gosterici olacaktir diye dusunuyorum.
Bu calismada da bazi degiskenlerle borsa arasindaki iliskileri korelasyon katsayilari
ile inceliyorum. Cevap aradigim soru su: Eger X degiskeni (mesela faizler) bu ay artarsa
gelecek ayki borsa getirileri (dolar bazinda) ne yonde ve hangi buyuklukte etkilinebilir?
Asagida fakli degiskenlerin bu ayki degerleri ile IMKB 100'un gelecek ayki degisim
orani arasindaki korelasyona katsayilarini veriyorum. Degiskenlerin aciklamalari
asagidadir. Pozitif iliskili olanlar kolay okunmasi acisindan yesil renklidirler, negatif
iliskili olanlarda kirmizi renklidir. Bunun disinda mutlak korelasyonu 10% dan fazla
olanlar koyu renkle gosterilmistir. Ilk tabloda verdigim korelasyon katsayilari
degiskenlerin seviyeleri ile endeksin iliskisidir. Degiskenlerdeki degisimlerin borsaya
etkisi ise ikinci tabloda verilmistir. Oncelikle kisaca ilk tablodaki sonuclara bakalim.
Alinan yapi ruhsatlariyla endeksin net bir sekilde ayni yonlu iliskisi gorulmektedir.
Bazi calismalar bu gostergeyi oncu olarak gostermektedir. Burada da benzeri bir sonuc
buluyoruz. Ote yandan beklendigi uzere yabanci sermayenin gelmesinin gostergesi olarak
kabul edilebilecek iki kalem, portfoy yatirimlari ve kisa vadeli sermaye yatirimlarini da
pozitif iliskili buluyoruz.
Daha az iliskili degiskenlere ornek olarak TUFEyi, enerji sektorundeki fiyat
seviyesini, imalat sanayindeki ithalati ve M1 para arzini gosterebiliriz. Bunlarin hepsi
negatif iliskilidir.
| YapSinm2 |
0.119 |
fiyenersekt |
-0.072 |
r12 |
0.003 |
ithSermMal |
-0.049 |
| yapsindeg |
0.109 |
dovrez |
0.013 |
carideng |
-0.010 |
m1 |
-0.061 |
| yapticm2 |
0.036 |
ihrtop |
-0.033 |
ihrfob |
-0.039 |
m2 |
-0.025 |
| yapticdeg |
0.000 |
ithtop |
-0.078 |
ithfob |
0.061 |
m2y |
-0.056 |
| TLAsirideg94 |
-0.030 |
ihrima |
-0.047 |
disticden |
0.078 |
m3 |
-0.033 |
| TLAsirDeg87 |
-0.062 |
ithima |
-0.077 |
portfyat |
0.128 |
usd |
-0.050 |
| tufe87 |
-0.034 |
r1 |
0.000 |
kisvadserm |
0.123 |
topsanuret |
0.062 |
| fiyhampet |
0.011 |
r3 |
-0.005 |
IhrSemmal |
-0.013 |
imalsanuret |
0.061 |
Bir sey hatirlatmak isterim verilen degerlerin hepsi $ kuruna cevrilmistir yani bir
anlamda enflasyon etkisinden bir miktar arindirilmistir ve degiskenlerin seviyelerini
gostermektedir. Fakat degiskenlerin seviyeleri ile getiriler arasindaki iliskinin
incelenmesi amacimiza pek uygun olmayabilir. Daha dinamik bir iliski icin degiskenlerin
degisim oranlarinin da incelenmesi gerekebilir. Bu iliskiler de asagidaki tabloda
verilmistir. Degiskenlerin basindaki "d" harfi, onlarin degisim oranlarini ifade
etmektedir.
Tabloda yesil rengin hakimeyeti hemen dikkat cekmektedir. Bunun disinda, %10 dan daha
yuksek korelasyona sahip degiskenlerin sayisinda gozle gorulur bir artis vardir.
Oncelikle para arzi, faiz oranlari, Doviz rezervlerindeki artis, Turk Lirasinin asiri
degerliligi ve enflasyon orani gibi degiskenlere dikkat cekmek istiyorum.
Ozellikle 94 senesinden sonraki Turk Lirasinin dolara gore degerindeki artisin (yani
mesela aylik enflasyon orani %5 iken, eger o ay dolar %2 artmissa) bir sonraki ay borsayi
pozitif yonde etkiledigini gormekteyiz. Iliski 1987 sonrasinda bakildiginda daha dusuk
olsa da yine de yuksek olarak kabul edilebilir. Tabloda gostermemekle beraber bu iliskiyi
bir de 89 sonrasi butun donemler icin ayri ayri test ettim ve cok cok ilginc sonuclar elde
ettigimi soyleyebilirim. Bence buradan elde edilen sonuclar, yabanci sermayenin gelisinin
etkileri ile birlestirilince onemli cikarimlarin yapilabilecegi noktalar olarak dikkat
cekmektedir. Bu baglamda bu konuyu cok daha derinlemesine olarak baska bir yazida
tartismayi (ve hatta bir kac bolum halinde) uygun gormekteyim. Asagida verdigim gelecek calismalar bolumunde bu konu(lar) ilk siralarda yer
almaktadir.
Bunlarla iliskili olarak, doviz rezervlerindeki artis ile getiriler arasindaki pozitif
iliski, baska olasi aciklamalarin yani sira, doviz rezervlerinin ekonomiye duyulan guvenin
bir gostergesi olmasindan kaynaklanabilir.
Benzeri pozitif yonlu cok kuvvetli bir iliski M1 ve M2 para arzlarindaki artis
oranlarinda da gorulmektedir. Para arzi-borsa iliskisiyle uyumlu olarak, faiz
oranlari-borsa iliskisinin de negatif oldugunu buluyoruz. Bu bulgu da beklentilerimiz
isigindadir. Bir surpriz yok.
| dYapSinm2 |
0.084 |
dfiyenersekt |
-0.027 |
dr12 |
-0.173 |
dithSermMal |
0.014 |
| dyapsindeg |
0.081 |
ddovrez |
0.214 |
dcarideng |
0.010 |
dm1 |
0.109 |
| dyapticm2 |
0.027 |
dihrtop |
0.018 |
dihrfob |
-0.043 |
dm2 |
0.114 |
| dyapticdeg |
0.003 |
dithtop |
0.046 |
dithfob |
0.028 |
dm2y |
-0.042 |
| dTLAsirideg94 |
0.182 |
dihrima |
0.023 |
disticden |
0.079 |
dm3 |
-0.033 |
| dTLAsirDeg87 |
0.091 |
dithima |
0.038 |
dportfyat |
0.078 |
dusd |
-0.180 |
| dtufe87 |
-0.120 |
dr1 |
-0.142 |
dkisvadserm |
0.054 |
dtopsanuret |
0.028 |
| dfiyhampet |
0.099 |
dr3 |
-0.145 |
dIhrSemmal |
-0.019 |
dimalsanuret |
0.019 |
TUFE ile endeks arasindaki negatif iliski de beklenen sonuc olabilir: Dusen enflasyonun
istikrar demek olacagini ve getirilerin ekonomideki duzelmeye bagli olarak artmasi
gerektigini dusunebiliriz. Yani enflasyonun dusmesinin yatirimci icin ekonominin genel
durumunu gosteren bir sinyal olarak dusunulebilir. Ama aslinda yuksek enflasyon ortaminda
butun fiyatlar artarken, borsadaki fiyatlarinda artmasi gerekir. Fakat kullandigimiz
getirilerin dolar bazinda getiri oldugunu hatirlatirim. Yani buldugumuz iliski mantiklidir
ve dunyanin baska ulkeleri icin yapilan calismalarda da benzer sonuclar bulunmustur.
Gelecekde Turkiye dusuk enflasyonlu bir ulke olmaya adaydir. Bu nedenden dolayi baska
bir calismada borsa-enflasyon iliskisini daha ayrintili sekilde incelemeyi dusunuyorum.
Son olarak cok guclu ve istatiksel olarak pek anlamli olmayan iliskilelere de kisaca
bakarsak ilginc bazi bulgular dikkatimizi cekebilir. Portfoy yatirimlari ve kisa vadeli
sermaye hareketlerinin etkisi bekledigimiz yonde, yani yabancilarin hareketlerini izlemek
gercekten de pek fena fikir degil. Ama iliskinin cok kuvvetli olmadigini goruyoruz. Sahsen
ben bu iliskinin daha kuvvetli cikmasini beklerdim. Iliskinin zayif cikmasinin bir nedeni
butun donemleri ayni anda incelememizdir. Ama iliskiyi donemlere boldugumuzde farkli
sonuclar elde edilmektedir. Baska bir calismada yabancilarin portfoy yatirimlarinin
borsaya etkisini daha ayrintili incelemeyi dusunuyorum. Bunun yani sira yabancilarin
porfoy yatirimlarinin da nelere dayandigini saptamak da ayri bir calisma konusu olabilir.
Yukarida tabloda da buldugumuz uzere, alinan yapi ruhsatlarindaki artis da endeksi
pozitif yonde etkiliyor. Ihracatdaki artislar endeksi negatif yonde etkilerken,
ithalatdaki artislar endeksi pozitif yonde etkilemekte. Ama iliskiler cok zayif ve
istatiksel olarak anlamsiz oldugundan dolayi yorumlama geregi duymuyorum. Son olarak
uretimdeki artislarin da beklendigi uzere endeks uzerinde pozitif etkisi
gozlemlenmektedir. Ne var ki bu iliskiler de oldukca zayiftir.
Ikinci tabloda ozellikle dikkat cekici konu, kanimca, parasal degiskenlerin, reel
ekonomiye iliskin gostergelere gore borsa uzerinde daha yuksek etkisinin olmasidir. Tabii
analizimizda aylik veriler kullanildigini dusunursek bu sonucu son derece normal
karsilayabiliriz. Daha dusuk frekansli veri kullanarak reel faktorlerin borsaya olan
etkisinin cikarilmasi gerekir diye dusunuyorum.
Kisaca inceledigimiz degiskenler arasinda borsa ile oldukca kuvvetli iliski gosterenler
bulunmaktadir. Bir konuyu bir kere daha hatirlatayim, burada hesaplanan korelasyonlar, bu
ayki degiskenlerin degeri ile gelecek ayki endeksin getirisi arasindadir. Yani ornek
olarak faizlerdeki bu ayki dusus gelecek ay getirileri ters yonde etkilemektedir seklinde.
Son olarak buradaki iliskiler 1987-2000 yillari arasindaki donem icin hesaplanmistir.
Bu iliskiler ne kadar kuvvetli olursa olsun bunlarin hic tutmadigi pek cok donemler
oldugunu da vurgulamak gerektigini dusunuyorum.
Gelecek Calismalar:
Bu yapilan calismadan sonra su konularda daha ayrintili calisma geregini gormekteyim:
- Asiri degerli kur politikasinin (1989 dan gunumuze gecerli) borsaya etkisi ve yabanci
sermaye iliskisi
- Yabanci sermayenin Turkiye'ye gelisini ve gidisini etkileyen faktorler.
- Yabanci sermaye-Borsa iliskisinin cok daha ayrintili incelenmesi
- Enflasyon-Borsa iliskisi
- 3 Aylik (veya 6 aylik-1 yillik ?) veriler kullanarak reel faktorlerin (daha cok uretimi
konu olan degiskenlerin) borsa uzerindeki etkisini ortaya cikarmak.
Bu siraladigim calismalari buradan zaman icinde size sunmayi dusunuyorum.
DEGISKENLERIN ACIKLAMALARI:
Yapsinm2: Metrekare olarak sinai alan yapimi
yapsindeg: Deger ($) olarak sinai alan yapimi
yapsticm2: Metrekare olarak ticari alan yapimi
yapticdeg: Deger ($) olarak ticari alan yapimi
TlAsirdeg87:1987 sonrasi TL'nin dolar karsisinda (asiri) degeri(TUFE/$)
TlAsirdeg94: 1994 sonrasi TL'nin dolar karsisinda (asiri) degeri(TUFE/$)
tufe94: 1994 sonrasi TUFE
tufe87: 1987 Sonrasi TUFE
fiyhampet: Hammadde fiyati (petrol)
fiyenersekt: Enerji sektoru genel fiyat endeksi
dovrez: Doviz rezervleri
ihrtop: Toplam Ihracat
ithtop: Toplam Ithalat
ihrima: Imalat sanayindeki ihracat
ithima: Imalat sanayindeki ithalat
r1, r3, r12: 1, 3 ve 12 aylik faiz oranlari
carideng: Caridenge
ihrfob: Ihracat (fob)
ithfob: ithalat (fob)
disticden:Dis ticaret dengesi
porfyat: Yabanci sermayenin Portfoy yatirimlari
kisvadserm: Kisa vadeli sermaye yatirimlari
ihrsemmal: Sermaye mallari ihracati
ithsermmal: Sermaye mallari ithalati
m1, m2, m2y, m3= ilgili para arzlari
usd=dolar kuru
topsanuret=toplam sanayi uretimi
imalsanuret=imalat sanayi uretimi
Not: "d" harfi ile baslayan degiskenler, o degiskenin degisim
oranini gostermektedir.
