Extraido do N5 da revista de folclore galego � A Tecedeira� editada pola A.C. Abi�adoira ano 2003. Parte do artigo de Carlos Rey.

 Foi hai tres anos que, a instancias de � Edici�ns O Cumio�, H�ctor Silveiro (na fotograf�a), Pablo Nogueira ( na transcripci�n musical ) e un servidor na redacci�n, pux�monos a traballar na elaboraci�n dun libro que recopilara a historia dos gaiteiros que houbo na zona desde finais do s�culo XIX ata o ano 1965. A nosa �rea de traballo abarcou os concellos de Catoira, Valga, Caldas de Reis, Lanta�o, Vilagarc�a, Vilanova, Cambados e Mea�o.

Na primeira parte do libro fanse unhas pequenas rese�as de t�dolos grupos que demos localizado, que en total foron 26, acompa�adas da sua fotograf�a ( nos casos en que poidemos conseguilas ) pois dos gaiteiros m�is vellos, como Jos� do Cura ( o gaiteiro de Saiar ) ou Juan Casal ( de Os Ribeiros de Valga ), que tocaron a finais do XIX, non conseguimos ningunha imaxe. Tam�n facemos referencia aos artes�ns de instrumentos que houbo na zona, que foron Manuel de Marica, o torneiro do Freixo e Eleuterio de Mora�a.

Mirando en conxunto a todos estes grupos podemos estraer unha serie de rasgos com�ns: o tono mais utilizado cando tocaba s� unha gaita era o tumbal, mentres que cando o fac�an a d�o usaban grileiras. Os artes�ns m�is solicitados eran Manuel de Marica, que viv�a en Oubi�a e ti�a torno de pedal, e Constante Poceiro, con taller en Pontevedra. As ronquetas e os chi�ns deixaron de utilizarse hacia os anos trinta. Desde finais do XIX e ata os anos cincuenta do pasado s�culo us�base, case exclusivamente, caixa met�lica con parches de coiro, en troques do tambor de madeira. Tam�n era moi com�n o bombo con tensores met�licos ( de chaves ou palomitas ). As palletas, o mesmo que o curtido dos foles e os pequenos arranxos para a gaita ou a percusi�n os fac�an os propiosgaiteiros. E unha curiosidade na zona � gaita, ch�maselle grileira, por ser este o tono m�is utilizado desde sempre, aunque na actualidade, por desgracia, case ning�n gaiteiro o usa, perdendo as� a gaita arous�n unha das s�as principales caracter�sticas.

A cantidade de material antigo que encontramos nas casa dos gaiteiros ( ou dos familiares descendentes ) non foi moi abondosa, pero s� interesante. As� atopamos oito ou dez punteiros antigos, varias caixas de lat�n, un bombo met�lico, alg�n clarinete, frautas de cana, frautas travesas de chaves ( que eiqu� lles chaman requintas ), casta�olas, tarabelas, e mesmo farramenta para facer palletas. Parte destes ach�degos serven para ilustrar o libro.

Na segunda parte quixemos reflectir como era a vida dos gaiteiros naquelas �pocas, para o que escollimos � grupo m�is senlleiro da zona: Os Campaneiros de Vilagarc�a. As� facemos un percorrido pola vida art�stica deste grupo, desde que comezou a actuar no 1925, ata que morreu un dos gaiteiros ( Ram�n Vali�as ), na d�cada dos oitenta. Foron 56 anosde vida art�stica moi fecunda e sofriron as vicisitudes polas que pasou o instrumento no s�culo que acabamos de deixar. A saber: naceron como agrupaci�n nun momento en que a gaita era a rai�a da festa; a partires dos anos 60 viviron o declive do instrumento, pois non hab�a xuventude que tomara o relevo e parec�a que a gaita �a desaparecer cos poucos grupos de vellos gaiteiros que a tanx�an; e logo, na segunda metade dos setenta, co�eceron o rexurdir do instrumento coa aparici�n de novos grupos e a investigaci�n de alg�ns constructores, que milloraron a afinaci�n dos punteiros e promoveron a reintroducci�n dos foles de coiro.

Tam�n neste apartado contamos moitas an�cdotas do grupo, como eran as actuaci�ns nos seus primeiros anos, o repertorio que ti�an, a discograf�a que deixaron, etc.

Na terceira parte van as partituras de t�dalas pezas que compuxeron e tam�n algunhas tradicionais que ti�an no seu repertorio desde antigo e que eles hab�an modificado ou adaptado ao seu xeito. Algunhas destas pezas son in�ditas, e as obtivemos gracias a gravaci�ns caseiras de familiares e amigos de Os Campaneiros.

O libro remata cun peque�o album cun revoltixo de cicuenta e pico fotograf�as de t�do-los grupos vellos da comarca.

O traballo vai acompa�ado dun C.D. no que inclu�mos case toda a discograf�a editada dos Campaneiros ( que nos foi cedida polas editoriais e se atopaba dispersa en varios discos de vinilo e cintas de cassette ), e tam�n algunhas gravaci�ns caseiras feitas nos anos sesenta e setenta, nas que atopamos material in�dito. Nestas �ltimas a calidade sonora non � �ptima, pero optamos por incluilas debido ao seu valor documental.

..........

Carlos Rey.

A. C. Picuiña 2004