Gifstoffen in onze voeding
Indeling overgenomen uit: Deelstra, H., Vreemde stoffen in onze voeding, Pelckmans, Kapellen, 1996
1. Zware metalen en hun verbindingen
a. Lood
Bronnen: drrukkerijen, verf, voedselconserven, uitlaatgassen, loodverwerkende industrie, leidingwater
b. Kwik
Bronnen:
van kolen, olie, gas, afval. Vulkanische activiteit, verwering van gesteenten en ertsen, ontgassing van de aardkorst
c. Cadmium
Bronnen: ziinkindustrie, fosfaatertsen, kunstmest, plastics, batterijen, elektrische en elektronische industrie, compost, sigarettenrook, mengvoeders
d. Arsenicum
Bronnen: pesticiden, garnalen, mosselen, vis, drinkwater,
e. Fluor
Bronnen: fosforzuurproductie, aluminiumfabrieken, tegel- en pannenbakkerijen, emailleerinstallaties, kunstmestfabrieken, drinkwater, gewone thee, bepaalde minerale waters
f. Aluminium
Bronnen: bier, specerijen, gewone thee, kruiden,
g. Andere: antimoon,
beryllium, thallium, cobalt, tin
2. Pesticiden
worden ingedeeld in: insecticiden, fungiciden (schimmels), herbiciden (onkruid), nematiciden (aaltjes), acariciden (mijten), mollusciciden (slakken), rodenticiden (knaagdieren); verder ontwikkeling- of groeibeïnvloedende middelen zoals feromonen, aviciden (vogels), plantengroeiregulatoren. Rond 1996 werden in België ongeveer 400 verschillende actieve stoffen gebruikt in een 1600-tal verschillende handelsmerken.
3. Residu’s van geneesmiddelen in dierlijke producten
a. Antibiotica (preventief, therapeutisch, groeibevordering)
b. Groeistimulerende producten: androgene en anabole stoffen, oestrogenen, gestagenen, beta-agonisten, corticosteroÏden, thyreostatica
4. Mycotoxinen ( secundaire metabolieten van schimmels)
aflatoxinen, patuline, sterigmatocystine, zearalenon, penicillinezuur, luteaskyrine, fumonisine, ochratoxine A
5. Nitrosaminen en andere nitroverbindingen
Bron: toevoeging nitriet aan het voedsel, nitraat in voeding vnl. groente en fruit; nitraat- en nitrietverbindingen in het lichaam zelf, rubberproducten, tabak, cosmetica, huishoudproducten, nitrosering van o.a. aminen door het maagzuur, drinkwater
6. Pyrotoxische stoffen (stoffen die door verbrandingsprocessen ontstaan)
a. Polycyclische aromatische koolwaterstoffen
Bronnen: bosbranden, vulkanische activiteit, productie van energie, uitlaatgassen van voertuigen, verbranding van afval, roken, grillen, roosteren, frituren, barbecue, toast
b. Heterocyclische aminen
Bronnen: bouillon, geroosterd vlees en vis
c. Dioxinen en aanverwante stoffen
Bronnen: afvalverbranding, bosbranden, vulkanen, technologisch bijproduct, herbiciden, houtconserveermiddel pentachloorfenol, blekingsprocessen voor
papier, koffiefilter, maanderband, luiers; tv-toestellen, huishoud- en kantoorapparatuur (vlamvertrager)
7. Industriële producten
a. Gehalogeneerde verbindingen
polychloorbifenylen (PCB’s) en –terfenylen, polychloornaftalenen, chloorparaffinen, polybroombifenylen, polybroombifenylethers, hexachloorbenzeen, haloformen, chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK’s)
b. Asbest
c. Migratieresidu’s
Bronnen: kunststof, plastic (PE, PP, PVC, PET, Tefal) en hulpstoffen zoals weekmakers (ftalaten), stabilisatoren, kleurstoffen, vulstoffen,…
8. Radioactiviteit
Bronnen: kosmische straling, radioactiviteit in de bodem (vb. radon), fall-out van atoomwapentesten, nucleaire ongelukken, doorstraling van voedsel als bewaringstechniek bij specerijen, kruiden, kleurstoffen, uien, aardappelen, look, paprika
9. Toxische stoffen die van nature in de voeding voorkomen
a. Goitrogene of schildklierkropvormende stoffen
vb. cyanogene glycosiden in steenvruchtpitten, bittere amandelen, maniok, gierst, limabonen, lijnzaad
vb. glycosinolaten in kolen, mosterd, tuinkers, mierikswortel, raapzaad
b. Biogene aminen
vb. tyramine, serotonine, histamine, cadaverine.
Bronnen: oude kaas, rauwe kaas, wijn, banaan, walnoot, tomaat, cacao
c. Glyco-alkaloïden
vb. solanine,
chaconine (groene aardappelen, tomaten, courgettes)
d. Favisme
vb. vicine, convicine in tuinbonen
e. Oxaalzuur
Bronnen: rabarber, spinazie, zuring, cacao, gewone thee
f. Azoxyglycosiden
vb. cycasine
in cycaspalm
g. Antinutritionele factoren= stoffen die de plant beschermen tegen aantasting door insecten, knaagdieren, micro-organismen, enz.
vb. protease-inhibitoren in soja
vb. lectinen in rauwe sojabonen, sperziebonen, tuinbonen
h. Toxinen van mariene oorsprong
vb. tetrodotoxine in kogelvissen
vb. saxitoxine in mosselen, oesters, sintjacobschelpen
vb. ciguatoxines in tropische en subtropische vissoorten (o.a. makree, zeebaars)
Additieven
1. Smaak-, geur-, kleurstoffen
a. Zoetstoffen
vb. sorbitol, mannitol, sylitol,
sacharine, cyclamaten, aspartaam, alitaam,
neo-DHC, glycyrrhizine, acesulfam-K, thaumatine, stevioside
b. Bitterstoffen
vb. kinine, cafeïne, lactucine
c. Smaakversterkers
vb. glutaminezuur,
5’-nucleotiden, maltol, ethylmaltol
d. Aromastoffen
e. Kleurstoffen
vb. amaranth, curcumine, chlorofyllen, carotenoÏden, capsanthine, annatto, tartrazine, erytrosine, karamel
2. Bewaarmiddelen
vb. sulfieten, parabenen, andere organische zuren, nitriet, nitraat, methenamine, thiabendazol voor oppervlakteconservering van bananen en citrusvruchten,
DEDC, DMDC, houtrook, formol
vb. BHT, BHA, galluszuurexters, L-ascorbinezuur, tocoferolen, TBHQ, EDTA, fosforzuur, wijnsteenzuur, zwaveldioxide, sulfieten
3. Technologische stoffen
vb. fosfolipiden, mono- en diglyceriden, acylglyceride, suikerverbindingen, polyglycerolvetzuuresters, propyleenglycolvetzuuresters, stearol-2-lactylaten,
fosfaten
vb. zetmeel, cellulose, pectinen, zaadgommen, exsudaatgommen, zeewierextracten, gelatine
vb. siliciumdioxide, calciumsilicaat, kaliumaluminiumsilicaat, bentoniet
vb. dimethylpolysiloxaan
vb. bijenwas, shellak, bloem, poedersuiker
vb. argon, helium, stikstof, waterstof, zuurstof
Bespreking:
De mens moet een hoge tol betalen voor zijn comfort en zijn “culturele verworvenheden”. We worden constant belast met alle mogelijke toxines. We ademen ze in, nemen ze op via het spijsverteringskanaal door voedsel en drank, en via de huid.
Om de bevolking van voldoende voedsel te voorzien, moeten er massa’s bestrijdingsmiddelen worden gebruikt tegen organismen die het eveneens op dat voedsel hebben voorzien. Vervolgens ondergaat een groot deel van de voedingsmiddelen allerlei bewerkingen om ze tot voedingsproducten om te vormen, waarbij er additieven worden aan toegevoegd om ze aantrekkelijk en bewaarbaar te maken voor de consument. Dan worden ze in verpakkingen gestoken, van waaruit ze gecontamineerd kunnen raken met allerlei stoffen. Dan worden ze vervoerd naar winkels, waarbij er massa’s uitlaatgassen worden geproduceerd.
Dit probleem, en bij uitbreiding, het wereldvoedselprobleem, kan makkelijk in verband gebracht worden met de overbevolking, waar niemand zich ernstige zorgen over maakt. Het feit dat de overheid dergelijke stoffen toelaat tot een zekere grens in plaats van ze te verbieden, stemt natuurlijk tot nadenken. De overheid heeft vele tientallen jaren lang nagelaten de biologische landbouw te stimuleren en te promoten; dit bleef het terrein van een stelletje zonderlingen en Don Quichotes. Het is ironisch dat de overheid nu zit te knoeien met de gevolgen van de chemische landbouw voor het milieu (o.a. het drinkwater) en de volksgezondheid.
Om de bevolking van “drinkwater” te voorzien, zijn er chemicaliën nodig om het water te zuiveren van chemicaliën.
Vele dagelijkse gebruiksproducten bevatten toxines, of bij de productie komen toxines te pas vb. papier, verf, TV, radio, PC, GSM, plastic, meubilair, enz.
Onze gezondheid trachten we stabiel te houden met farmaceutische producten en we trachten er een beetje goed uit te zijn met cosmetische producten.
De aandoeningen waarmee toxines kunnen in verband gebracht worden zijn zeer talrijk en uiteenlopend; het betreft organen als nieren, hart- en vaten, lever, beenderstelsel, maag, darmen, zenuwstelsel, hersenen, huid, haar, longen, luchtwegen, geslachtsorganen, enz. We denken ook aan de toename van kanker, allergieën, astma, overgewicht, dementie, gehandicapten, depressie, gedragsstoornissen, M.S., chronisch vermoeidheidssyndroom, enz.
Deels worden toxines uitgescheiden, deels opgeslagen in het lichaam op diverse plaatsen. Het is niet zo dat al deze stoffen leiden tot ziekte. Er zijn onschadelijke stoffen bij, en stoffen die nooit in voldoende hoeveelheid worden opgenomen om schadelijke effecten te veroorzaken. Naar toxische effecten maakt men onderscheid tussen cancerogene (kankerverwekkend), teratogene (beschadiging van de foetus) en mutagene (wijzigen het genetisch materiaal) effecten.
Tips:
· Eet zoveel mogelijk voedingsmiddelen en zo weinig mogelijk voedingsproducten
· Groenten uit glas in plaats van blik
· Een deel van de voeding biologisch gebruiken, vooral die voedingsmiddelen waarin vet voorkomt: boter, olie, eieren, melk, noten. Ideaal zou zijn dat men zijn voeding en drank volledig biologisch zou gebruiken maar door de hogere prijs is dit voor de meeste mensen niet haalbaar. En zo mogelijk ook bladgroenten zoals andijvie, sla, veldsla, selder, spinazie. Zie ook de tekst over een vergelijking tussen biologische en niet-biologische landbouw. Drank uit glas in plaats van blik, plastic
· Vlees en vis beperken (staan hoger in de voedselketen en accumuleren makkelijker toxines); vermijd orgaanvlees (lever, nieren). Zorg er in elk geval voor dat het vlees en vis goed doorbakken of gekookt is en gebruik geen rauwe noch gerookte vlees- of viswaren, evenmin als gebakken spek en ham (nitrosoverbindingen)
· Drink geen “drinkwater”=leidingwater, wel mineraalarm water zoals Spa Reine, Mont Roucous, Montcalm, Lauretana, liefst uit glas. Gebruik ook geen “drinkwater” om uw koffie, thee, groente, aardappelen te bereiden. De aanschaf van een degelijke waterfilter valt te overwegen.
· Was uw groente en fruit onder de kraan vóór consumptie (dat beetje leidingwater zal de zaak niet maken, hopen we)
· Werp het kooknat van groente weg
· Verwijder buitenste bladeren en nerven van kropsla
· Nitraat in groenten is minder gevaarlijk omdat het tegelijkertijd vitamine C bevat
· Verwijder de korsten van brood
· Laat u niet vangen door de zgn. Light-producten, functioneel voedsel, kunstmatige zoetstoffen
· Vermijd oude kaas, wijn, gerookte of gepekelde vlees- en visproducten, rauwe kaas, cacao, koffie, gewone thee, bier, frisdranken, schelpdieren, snoep
· Vermijd grillen, roosteren, barbecue, frituren
· Hou rekening met de voedingshygiëne bij het bereiden van voedsel
· Als u daar gelegenheid toe heeft, kunt u ev. overwegen zelf groenten te kweken voor eigen gebruik, fruitbomen en notelaars aan te planten
· Eet niet méér dan je nodig hebt: al wat je teveel eet, betekent een extra belasting voor het lichaam, maar ook méér toxines…
Andere tips:
· Zoek voor uw uitstapjes bij voorkeur groen en stilte op, in plaats van grootsteden in de vorm van shoppingcentra, drukke evenementen, enz. (i.v.m. uitlaatgassen)
· Beperk drastisch het gebruik van cosmetica, make-up, spuitbussen, enz.
· Stop met roken
· Zorg voor een goede verluchting van de woning; binnenlucht is vaak vervuilder dan buitenlucht
· Vermijd kunststofverpakkingen (PVC, Tupperware, enz.); glas is een inerte stof
· Verbrand geen afval in uw tuin
· Tracht a.u.b. het gebruik van de auto drastisch te beperken en neem zo veel mogelijk de fiets, de benenwagen of het openbaar vervoer.
Ik verwijs ook naar de uitleg over de opname en verwerking van toxines in het lichaam.
Ik verwijs ook naar het overzicht van ontgiftingsmogelijkheden.
Bron:
Deelstra, H., Vreemde stoffen in onze voeding, Pelckmans, Kapellen, 1996