การเคลื่อนที่ของสารผ่านเซลล์
ส่วนประกอบของเซลล์ที่ทำหน้าที่ควบคุมการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์
คือ เยื่อหุ้มเซลล์(Cell membrane)ซึ่งมีสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่าน (Differentially
permeble membrane)
การแพร่ (Diffusion)
การแพร่แบบธรรมดา
คือ การเคลื่อนที่ของโมเลกุลหรือไอออนของสาร โดยอาศัยพลังงานจลน์ในตัวเองโดยไม่ต้องผ่าน
เยื่อ เลือกผ่านจนความหนาแน่นของสารในทุกบริเวณเท่ากัน สภาวะเช่นนี้เรียกว่า
สมดุลของการแพร่ สมดุลของการแพร่
ไปและกลับจะเท่ากัน
การแพร่แบบฟาซิลิเทต
เป็นการเคลื่อนที่ของโมเลกุลของสารผ่านเยื่อเลือกผ่านจากบริเวณที่มีคามเข้มข้นของสารสูง
ไปยังบริเวณ ที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ โดยอาศัยโมเลกุลของโปรตีนที่เป็นองค์ประกอบของเยื่อหุ้มเซลล์เป็นตัวพาไม่ต้อง
ใช้พลังงาน
ออสโมซิส
คือ การแพร่ของของเหลว ในทางชีววิทยาจะหมายถึงการแพร่ของโมเลกุลของน้ำจากที่ซึ่งมีโมเลกุลของน้ำ
มากกว่า ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังบริเวณที่มีโมเลกุลของน้ำน้อยกว่า
แรงดันเต่ง แรงดันเต่งเป็นแรงดันที่เกิดจากโมเลกุลของตัวทำละลาย
เมื่อแรงดันเต่งมีค่าสูงสุดจะเท่ากับแรงดันออส
โมติกโดยแรง นออสโมติกจะสูงหรือต่ำขึ้นอยู่กับอนุภาค หรือจำนวนโมเลกุล หรือจำนวนไอออนของสารที่ละลายอยู่ในสาร
ละลายนั้น
การลำเลียงแบบแอกทีฟทรานสปอร์ต (Active transport)
การเคลื่อนที่ของสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์
โดยใช้โปรตีนที่เป็นองค์ประกอบของเยื่อหุ้มเซลล์เป็นตัวพา และใช้พลังงานจาก ATP
(Adenosine Triphophate)ซึ่งสามารถทำให้อนุภาคของสารจากบริเวณที่มีสารน้อยแพร่ผ่านเยื่อไปสู่บริเวณที่สารอยู่
กันหนาแน่นมาก กว่าได้
การลำเลียงโดยการสร้างถุงจากเยื่อหุ้มเซลล์
มี 2 แบบใหญ่ ๆ คือ
เอกโซไซโทซิส (Exocytosis) เป็นการลำเลียงสารที่มีขนาดใหญ่
ออกจากเซลล์
เอนโดไซโทซิส (Endocytosis) เป็นกระบวนการลำเลียงสารที่มีขนาดใหญ่เข้าสู่เซลล์ถ้าสารที่มีโมเลกุลขนาดใหญ่ใน
รูปของเหลว เยื่อหุ้เซลล์จะเว้าเข้าไปในไซโทพลาสซึมทีละน้อย จนขอบด้านบนมาชนกันกลายเป็นถุงเล็ก
ๆ หลุดเข้าสู่ไซโท
พลาสซึม การนำเข้าสู่ เซลล์โดยวิธีนี้ เรียกว่า พิโนไซโทซิส (Pinocytosis)
จากกระบวนการเคลื่อนที่ของสารผ่านเซลล์ขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญ
ๆ พอสรุปได้ดังนี้
1.สารที่มีขนาดเล็ก
2.สารที่สามารถละลายในไขมันได้
3.สารที่สามารถแตกตัวเป็นไอออนได้
อัตราการแพร่จะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับปัจจัยหลาย
ๆ อย่าง ได้แก่
1.ความเข้มข้นของสารที่แพร่
2.อุณหภูมิ
3.ขนาดและน้ำหนักของอนุภาคที่แพร่
4.ความหนาแน่นของอนุภาคที่แพร่
5.ความสามารถในการละลาย
