Het systeem is gebouwd rondom een database. Paradox was een van de eerste
database-systemen dat zich met multimedia bezig hield. Kennelijk heeft Dalet
daarom ook voor Paradox gekozen. Inmiddels is, vanaf Dalet versie 5, gekozen voor
een andere database - moderner en sneller - Sybase.
Kern van het systeem is het scherm waarin je die database kan bekijken: de BaseBrowser.
In een systeem van mappen, net zoiets als Windows Verkenner, kun je bladeren in
de mappen waar je toegang toe hebt. Inderdaad: niet iedereen heeft toegang tot
alle categorieën binnen die database en daarom moet je in het systeem inloggen
voordat je begint.
 |
|
Een stukje van de
Basebrowser van Dalet. |
|
Het inlogsysteem heeft ook de mogelijkheid om bepaalde applicaties
gebruiker-afhankelijk te maken en om bepaalde menu-onderdelen van applicaties
ontoegankelijk te maken voor bepaalde gebruikers. De Dalet Administrator
is de enige die overal toegang toe heeft. Hij is ook degene die het
gebruikersbeheer doet. Althans binnen Dalet, want uiteraard bestaat Dalet weer
binnen een netwerk, en daar is de netwerkbeheerder weer de baas over.
Mijn ervaring is dat binnen dat netwerkbeheer nauwelijks rekening wordt gehouden
met de zwaardere eisen die een audio- (laat staan video-) netwerk stelt. Ik
verwacht dat dat een kwestie van tijd is, want de systemen zullen vanzelf
stranden op de tekortkomingen.
Dalet werkt tot versie 5.1 met Windows NT voor de database-server en de
audio-server loopt op Windows NT of op Novell. Deze laatste gaat wat handiger
met grote files om en is dus geschikter voor audio en video. De nieuwe Dalet
plus gaat helemaal over op Windows.
Maar de keuze voor een Windowsversie op de server - vaak Windows NT of Windows
2000 - is geen erge gelukkige keuze. Daarom heeft een systeem als RadioMan ook
gekozen voor Unix, dat aantoonbaar betrouwbaarder is.
Het werken in een netwerk heeft een groot voordeel. Je bent niet gebonden aan
een bepaalde computer. Je kunt op een computer audio inladen en een montage
beginnen; op een andere computer je montage weer ophalen en verder gaan; op een
computer in de studio kun je het dan weer uitzenden. Het is zelfs mogelijk om
een item op te nemen, en terwijl de opname nog loopt op een andere computer (of
op dezelfde computer !) alvast met monteren beginnen van het gedeelte dat al is opgenomen.
Tijdens het monteren kun je regelmatig derest van de audio ophalen van de server,
doormiddel van een toetsencombinatie. De tot dan toe opgenomen audio wordt weer
toegevoegd aan wat je al had staan en kun je verder monteren.
Net als Wavelab is het scherm van Dalet een grijs vlak, waarin allerlei
applicaties kunnen worden gezet. In Wavelab zijn dat Wave, Audio montage,
Database, enz. In Dalet zijn de belangrijkste: verschillende montage
applicaties, zoals surfer (single track) en surfer4 (4-track), de Basebrowser
(Database), een Log editor, om playlist te maken, een On air-applicatie
om de uitzending te verzorgen en een auto- applicatie om automatisch
op te nemen. Verder is er een archiveringsmogelijkheid.
Dalet (en andere automatiseringssystemen) werken met speciale geluidskaarten
van Digigram. Dit zijn peperdure kaarten, maar van uitzonderlijke kwaliteit.
Voor uitzending wordt een type gebruikt die 4 stereouitgangen heeft, zodat via
één computer vier stereobronnen kunnen worden weergegeven. Je kunt crossen
tussen twee muziekjes programmeren en er een voice-insert overheen leggen - dit
wordt live gemixed en over één (stereo-) uitgang afgespeeld. Daarnaast kun je
dit geheel weer met de hand (fader) crossen met audio op een tweede
stereo-uitgang, dat ook weer kan bestaan uit een mix van twee audiofragmenten
met een "voice-over".
Als deze handelingen die in de uitzending worden gedaan kunnen worden
vastgelegd in een rapport, waarin precies de lengtes staan aangegeven van de
audiofragmenten en welke fragmenten dat zijn. Voor een muziekprogramma kan dit
bestaan uit een lijst met "Buma" gegevens. Niet dat dit in de toekomst
nog nodig is, want men is druk bezig om uitgezonden muziek te
"watermerken", zodat zodra een plaat wordt gedraaid een computer die
ergens in Nederland de zender afluistert dit noteert: zowel zender als muziek.
En even toekomstmuziek:
- Het Daletsysteem heeft ook nog allerlei mogelijkheden om websites automatisch te laten updaten met foto's en teksten,
synchroon aan een uitzending, maar die ontwikkeling is nog niet algemeen in
gebruik. Bovendien heeft RadioMan die mogelijkheid ook en het is niet onmogelijk
dat jullie in de toekomst niet Dalet, maar RadioMan tegenkomen bij een aantal
omroepen. Daarbij komt dat de omroepen niet bepaald vooruitstrevend zijn in dit
soort ontwikkelingen, wat vooral is te wijten aan de kosten, die men liever aan
televisie uitgeeft dan aan radio. Maar de Multimedia-ontwikkeling van Dalet plus
is dan ook niet voor niets.
- Het Daletsysteem wordt steeds verder uitgebouwd. Zo wordt er ook het een en
ander gedaan aan contentmanagement - dat wil zeggen dat het niet alleen om de
audio gaat, maar ook om de inhoud van die audio. Er zijn allerlei ontwikkelingen
gaande om de inhoud van audio automatisch te vertalen naar tekst, die in
speciale files in de database worden bewaard. Door de tekst
in de typen kunnen verschillende audiofragmenten terug gevonden worden en meteen
afgedraaid. Dit is
een prachtige ontwikkeling waar we zeker meer van zullen horen.
- Jullie zijn op de hoogte van de grafiek waarmee audio wordt opgetekend. Bij
Wavelab wordt dit in speciale files gestopt, met dezelfde naam als de audio,
maar met de extensie .gpk. Ook bij Dalet is dat het geval, al worden de .vol-files
niet tussen de audio in gezet, maar in een aparte directory. Bij Wavelab 4.0
ziet die audio er prachtig uit, alhoewel ik persoonlijk daar niet zo dol op ben.
Dalet is met de mogelijkheid bezig om in die wave-grafiek met kleuren te werken
die corresponderen met de frequentie. Je kunt daardoor binnen een stuk audio
onmiddellijk herkennen waar onregelmatigheden zitten. In een gesprek tussen een
man en een vrouw kun je zien waar de man iets zegt en waar de vrouw.
De laatste drie alinea's zul je echter pas tegenkomen in Dalet plus.
Het werken in Dalet valt in twee categorieën onder te verdelen:
opname/montage en scheduling/uitzending.