LỐI XƯA XE NGỰA

  Về đây mưa đẫm dấu chân

Lối xưa rày cũng đã gần phôi pha

     Thực tình thì tôi muốn đi tìm lại chút dấu xưa của tuổi thơ khi sống ở Hànội. Mang tiếng là cưu học sinh Chu văn An, nhưng thực ra tôi không được biết trường CVA hay trường Bưởi nằm ở đâu trong cái thành phố vốn xưa đã được gọi là “ngàn năm văn vật đất Thăng Long”.

     Có một điều gì khó giải thích bằng khoa học là sao cứ thương nhớ nơi chôn nhau cắt rốn, nơi trời cho làm người ở tuổi ấu thơ. Chân bước đi trên những con đường thật lạ mà lòng vẫn muốn tưởng lại cũng con đường này ngày xưa sao êm đềm, đẹp đẽ dù rằng chẳng được tối tân như ngày nay .

            Khuê văn Các (Ảnh : Lê văn Ngọc)

    Xưa có người từ thuở mang gươm đi dựng nước
Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long

     Tấm lòng cố cựu nghìn năm ấy trong lòng một người vài chục tuổi đời từ xa về tìm lại dấu  xưa sao mà nặng nề đến thế. Cây cối chẳng còn cây nào cổ thụ, có lẽ cuộc chiến tranh quá dài, thêm vào đó là những phát triển đô thị vô tổ chức đã làm thay đổi cả. Nhưng mà, đúng như là Nguyễn Du đã nói lên được lòng cố cựu của mình : “Tần Lĩnh Lô giang tuế tuế đồng”. Tôi vẫn còn thấy được Hồ Gươm dù cảnh trí xung quanh đã đổi thay. Bờ Hồ ngày xưa cỏ mọc, có những buổi sáng ướt mưa đêm, những chùm hoa me nặng trĩu nước la đà, làm ướt má cậu bé đi trên bờ hồ phía đường Trường Thi ra phố Trường Tiền để đi đến nhà thương đau mắt gần Chợ Mơ.

     Trời rét ngọt với mưa dầm ướt át, đường phố Hàng Bông lấm láp ngày xưa có đường tàu điện đi Bờ Hồ, ngược ra là qua gò Đống Đa vào Hà Đông. Tàu điện sơn màu xanh màu vàng, chuông leng keng, mỗi lần quanh góc phố lại rít lên, cần điện chạm dây bật tia lửa điện sáng xanh.

     Tôi chợt thấy buồn cười tuổi thơ của mình ngày xưa khi nói đến Khâm Thiên. Nổi sợ hãi được tạo nên là hình như ở đấy có những ma quái, điển hình là “cô đầu” moi ruột móc gan ngườI ta làm cho tan cửa nát nhà. Bây giờ biết rằng không phải thế , nhưng tôi nghĩ sao lạI không cứ thế để cho sự thơ mộng được lâu dài ?

     Dăm cây hòe vào đầu tháng Chạp chưa có hoa. Ngày xưa những ngườIiđi học cứ mỗI lần hoa hòe nở lại thấy lòng nôn nao “hòe hoa hòang, cử tử mang”. Tuổi trẻ Hànội thì mùa hoa phượng đỏ lòng cũng nôn nao vì thi cử. Cái rét của tháng Chạp vẫn là cái rét xưa, chẳng phảI vì mình có áo lạnh tốt mà không cảm thấy cái lạnh ngày xưa; cái lạnh như kết tinh vào nhũng hạt sương đọng trên chiếc khăn mỏ qụa, trên những vành môi ăn giầu cắn chỉ của mẹ, của cô ,rảo bước trên hè phố lấm láp. Ngày xưa có lần cũng tháng Chạp đi qua Văn Miếu, đến ngay cái miếu con, có chữ “hạ mã”, mẹ tôi bảo qua đây phải xuống ngựa, không có thì ngài sẽ bẻ cổ chết tươi. Mình có cỡi ngựa đâu mà phải xuống. Thực ra thì Hànội thờI ấy hiếm ngựa, mãi sau này Nhật sang , nhìn họ cưỡi những con ngựa cao lớn đến ghê người, thế mà khi đi qua miếu cũng chẳng thấy ai xuống ngựa. Có lẽ vì họ đeo gươm dài qúa, đi bộ sợ vướng chân chăng ?

     Có thể nói được chăng Văn Minh Văn Miếu chính là trái tim của nền văn minh Đại Việt. Hình bóng lặng lẽ của Khuê văn Các tuy nhỏ nhưng tôi vẫn thấy có gì sang cả cao quí hơn Phú văn Lâu đứng trơ trọi nơi bờ sông nhìn giòng thời gian trôi chảy. Xưa kia văn miếu dào tạo ra thành phần để lãnh đạo và tổ chức xã hội. Ngồi nhìn tòa giải vũ cùng mấy tấm bia trên lưng rùa, trong trí tưởng tượng của tôi chợt hiện lên hình ảnh của những nho sĩ lúc ngồi học, khi đi dạo quanh sân Khuê văn Các, ngắm những bia đá mà nhớ tới các bậc tiền bối đã đi qua, chắc các nho sĩ cũng có lúc nói rằng chỗ ta ngồi đây người xưa cung đã từng ngồi. Tôi ngồi ở thềm Khuê văn Các, chỗ mà ngày xưa đã có rất nhiều người ngồi, trong cơn gió lạnh cuối đông để nghe màu đỏ nồng nàn quen thuộc như màu của nhũng bông gạo đỏ rưmg rưng làm ấm lòng người sĩ tử. Dường như nếu tôi không lầm thì đã từ lâu, có thể từ thời Tây học thịnh, người ta ít đến Văn Miếu. Những buổi tế tự nếu có thì cũng chỉ được coi như một gia đồng . Văn Miếu đã thành Cổ Lương, nó chẳng có gì là linh thiêng, đường bệ như chùa Trấn Quốc hay đền Quan Thánh. Bây giờ thực trạng nó chỉ là một điểm du lịch để thu hút khách nước ngoài.

     Con đường dưới bóng cây râm mát dẫn ra ngoài cổng miếu. Ngòai kia là ồn ào hỗn tạp, nhem nhếch. Nhưng dù sao thì cũng phải qua tất cả nhũng náo động mới vào được chốn êm ả, thanh cao này. Sự êm ả của quá khứ dùng làm chỗ dựa, chỗ hồi chiếu khi mọi náo nức, ồn ào đã trở nên qúa độ. Với tấm lòng thương vợ nồng nàn tôi về nắng quái chiều hôm, cố tìm lấy bản sắc văn hóa sinh động trong ý nghĩ xây dựng Văn Miếu hơn là những tòa giải vũ vô tri sẽ xụp dổ theo năm tháng.

     [  Trích “Lối xưa xe ngựa”]

                                           Ngọc Vân.