|
|
Sistem dinamikleri felsefesi
Sistem dinamikleri görüşü,gerçek dünyada dinamik davranışın yapının gelişiminde en iyi şekilde nasıl tanımlandığı konusunda ortaya çıkmaktadır. O halde sistem dinamikleri yapıdan kaynaklanan başlıca davranışları dikkate almaktadır. Bu bir sistem ve dinamik davranış biçimi teorisidir. Sistemin yapısı sadece fiziksel olarak yerleşim ve üretim işlemini değil,aynı zamanda önemli ölçüde politika ve gelenekleri de içermektedir. Bu görüşü geliştirirsek,sistem dinamikleri durum analizlerinin dışardan tarafsız bir görüş tarafından yapılabileceğini,sistem yapısının ve gerçek dünyanın dinamik safhalarının sistem diyagramları ve matematik modellerle yeniden oluşturulabileceğini kabul etmektedir. Bu manada,bizim ilgilendiğimiz en önemli şey,sistem dinamikleri modelinin üretim mekanizmasının belli bir ölçüde gerçeği tahmin edip,açıkladığı ve bu bilgilerin uygun ve faydaki bir kontrolün yapılmasına yardımda nasıl kullanıldığıdır. Bu Habersman’ın teknik faydalar teorisini yansıtmaktadır.
Örgütsel anlamda bu fikirler aşağıdaki gibi ifade edilir. Birçok meslek ve sosyal mevki elemanlar arasındaki nedensel geri besleme ilişkisi ve yapı elemanlarının karmaşıklığı ile tanımlanabilir.Bir elemanın çıktısı diğer bir elemanın girdisi olacaktır ve bu değiş tokuşun büyük ölçüdeki karmaşıklığı değişimi açıklayabilir.Bunu sistem dinamikleri modelinde göstermek,birçok karşılıklı etkiyi ve iletişim ağını hızla simüle edebilen bilgisayarlara kodlamanın bir aşamasıdır.Böylece bize gelecekteki iş senaryolarını yaratacaktır.Savunulan bu düşünce insanın önsezi gücünü arttırmada etkili bir vasıtadır.Bütün iş alanlarında yeteneğimiz varmış gibi çıktıları kontrol ettiğimizden ve modeldeki yapısal değişiklikleri saptayabildiğimizden beri,gelecekteki yönlendireceğimiz sonuçları simüle etmeye yarayan fikir ve planlarımızı test edebiliyoruz.Daha sonra kontrol fikirlerine başvuruyoruz.Arzu edilen sonuçlar elde edilince planları ortaya çıkarıyoruz,fakat istenmeyen sonuçlar elde edilince bu planlardan kaçınmayı tercih ediyoruz.
Sistem dinamikleri prensipleri
Sistem dinamikleri felsefesi tahmin ve kontrol amacını destekleyen model yapısı üzerinde durmaktadır.Bu yüzden bu bizim analizdeki ana prensibimiz olacaktır.Sistem yapısının,sistem dinamikleri analizinin de ilgi odağı olan dört önemli karakterinin olduğu görülmektedir.Bunlar sıra,geri besleme yönü,lineer olmama,döngülerin fazlalığıdır.
SIRA:Sistem dinamik modelinin gelişmesindeki anahtar nokta olan sıra yapıyı temsil eden safhaların sayısıyla ilgilidir.Safhaların sayısı sistemin sırasını belirler.Birçok yönetsel koşul 20nci sırada ve bazı durumlarda 100ncü sıralardan sonra gösterilir.
GERİ BESLEME YÖNÜ:Geri besleme bir elemanla ve de onunla direk ilişkili başka bir elemanla veya dolaylı olarak birbiriyle ilişkili eleman serileri ile hareketi başlatan elemanı etkilemek için yapılır.Döngüler arasındaki bu geri besleme ya negatif ya da pozitif olabilir.Negatif geri besleme bir engelleyici ve kontrol edici bir etkidir.Pozitif geri besleme hem büyümeyi hem de zayıflamayı başlatır ve arttırır.Pozitif ve negatif geri besleme yapı analizinin ilgi odağıdır.
LİNEER OLMAMA:Pozitif geri beslemeyle etkilenen sistemler belirlenen bir noktada üssel bir gelişme veya gerileme gösterirler.Pozitif ve negatif geri besleme döngülerinin aralarındaki yer değişmeyi kontrol edebildiğimizden beri,lineer sistemlerden farklı olarak pozitif geri besleme lineer olmayan sistemlerde gereksiz zararlar vermez.Böylece kontrollü bir gelişme meydana gelir.
DÖNGÜLERİN FAZLALIĞI:Çok az miktarda yönetsel,ekonomik ve sosyal mevki yeterli derecede basit döngüler tarafından oluşturulur.Birkaç pozitif ve negatif döngü aynı düzeyde karışıktır.Bu döngüler arasındaki karşılıklı etkilerin sayısı ve derecesi anahtar değişkenlerin tanımlanmasında,çıktıların önceden tahmininde zorluklara yol açar.Bundan dolayı bilgisayar simülasyonu olmadan çıktıların tahmin edilmesi zordur.Simülasyon ve analizlerin yardımı olmadan davranışlar sezgisel olarak ortaya çıkar.Sağlam nedenlerin verilmesiyle ve sistem dinamik modelinin gelişmesindeki yapının anlaşılmasıyla yüksek kalitede tahmin ve kontrolün sağlanabileceği kabul edilmektedir.
Tahmin gelecekte incelemek zorunda kalacağımız şeylerin kullanımı hakkındadır.Sistem dinamiklerinin amacı,iş,firmalar ve belirsizliği azaltan ,karaların alınmasında bize büyük bir güven veren diğer organizasyonlar için mümkün senaryoları simüle etmektir.Zamana dayalı matematiksel modellerin,sistem dinamiklerinde kullanıldıklarında,gerçek dünya davranışının deterministik olduğu ortamda tahmin işini çok iyi gerçekleştirdikleri görülmüştür.Tahminin kalitesi açık bir şekilde modelin kalitesine bağlıdır ve buda büyük ölçüde kullanılan analitik modelleme metodlarının sağlam olmasıyla belirlenir.Gerçekçi tahminler elde etmeyi başardığımızda dikkatimizi kontrol politikalarını oluşturmaya verebiliriz.Politikaları oluştururken bizim ilgilendiğimiz kontrol çeşidi ileri besleme kontrolüdür.İleri besleme kontrolü sistemin iç yapısını sabit tutan geri besleme kontrolü ile çelişmektedir.İleri besleme kontrolü, gelecekte uygulanabilecek veya sakınılabilecek arzulanan veya arzulanmayan rahatsız edici dürtü ve olaylara ve yapısal değişikliklere karşı sistemin tepkisinden doğan tahmine dayanır.Kontrol fonksiyonu sistem yapısının yeniden oluşturulmasını ve karar politikalarını gerçekleştirir.Böylece arzulanan durumlar tahmin edilebilir.
