Chiều thu sơn cước như lạnh thấu da thấu thịt hơn khi những làn sương lãng đãng dạo chơi, chồn chân trên những vách đá cheo leo. Đâu đây vẳng lên tiếng chim lạc bầy, tìm bạn. Nó ngước lên nhìn trời. Kìa! Hình chữ V quen thuộc của những đàn chim sau một ngày kiếm ăn đang mải miết bay về tổ. Dù đang vội vàng để sớm bay về mái ấm bình yên, ở đó có những chú chim non đang chờ chim bố, chim mẹ về mớm mồi, nhưng những chú chim vẫn không bỏ bạn trên chuyến hành trình đầy mệt nhọc. Nó thấy ấm lòng hơn khi nghĩ đến lời giải thích của mẹ: cuộc sống cần như vậy đấy con à!
Nó – một cô giáo mới toanh. Rời giảng đường đại học với bao ước mơ và hi vọng, rời phố xá tấp nập, ở đó có một gia đình nhỏ luôn tràn ngập tiếng cười, nó lên nhận công tác ở huyện miền núi heo hút này.
Ngày đầu tiên đến trường. Hơi ngỡ ngàng trước khuôn viên của nơi đã nguyện sẽ cống hiến sức trẻ, sức xuân, nó tự nhủ lòng minh: phải cố lên mày à!
Tiết đầu tiên lên lớp. Thời gian trôi qua nhanh chóng với những gì đã soạn sẵn trong giáo án. Giờ giải lao, không vội về phòng hội đồng, nó muốn đứng ngoài sân, lắng nghe âm thanh rộn ràng của học sinh nô đùa, ngắm thỏa thích những tà áo dài trắng tinh khôi tung bay trong gió. Cái nắng cuối thu nhẹ nhàng, mỏng manh như chực vỡ tan trước tiếng cười trong trẻo của những gương mặt tươi trẻ, hồn nhiên. Ngẫm lại, nó cảm thấy cuộc sống hiện tại thú vị hơn trong ánh nhìn len lén của những học sinh dưới lớp khi sắp được cô giáo gọi lên trả lời. Nó mỉm cười tự hào trước giọng nói thỏ thẻ của một cô bé: Cô ơi! Em thấy cô nhỏ nhắn, thế mà…
Học sinh đầu tiên gây sự chú ý của nó là Thủy, một trong những thành viên của lớp chủ nhiệm vỡ lòng. Luôn hăng say trong các tiết học, luôn giúp đỡ nhiệt tình khi bạn nào chưa hiểu bài, luôn đem đến phần văn nghệ các tiết sinh hoạt những ca khúc mượt mà, sâu lắng . Điều đặc biệt, trong những bài hát mà Thủy trình bày đều mang chủ đề về mẹ. Khi hát mắt Thủy buồn xa xăm, ánh nhìn khắc khoải đau đáu lòng người. Những lúc đó nó thấy nhớ mẹ cồn cào da diết, khát khao được trở về bên mẹ dâng ngập trong lòng. Thủy đã nhen lên trí tò mò, muốn tìm hiểu gia cảnh học sinh trong nó. Những tờ phiếu điều tra sơ yếu lí lịch học sinh trong tay không nói lên điều gì đặc biệt. Nó quyết định sẽ cùng ban cán sự đến thăm nhà học sinh vào những dịp cuối tuần.
Lần đầu tiên đến nhà học sinh, nó thấy hồi hộp khó tả. Đi cùng cô giáo là Thái – lớp trưởng – nhà thông thái luôn có những phát ngôn của ông cụ non trước tuổi. Con đường vừa xa vừa heo hút vượt quá sức tưởng tượng, dù nó đã được thông báo từ trước, dù có loa phát thanh không lúc nào nghỉ của cậu học trò.. Nó thấy thương học sinh chi lạ. Con đường đến lớp sao quá gian nan! Thế mà ngày nào Thủy cũng đến lớp đúng giờ, không bỏ sót một buổi hoạt động nào của lớp.
Thủy không có nhà, tiếp nó là một bà cụ già hơn 70 tuổi. Đó chính là bà ngoại của Thủy. Câu chuyện ngắt quãng trong ánh nhìn mờ đục của bà cụ, lòng cô giáo chùng xuống khi nghĩ đến phận làm người.
_ Mẹ cháu ngày xưa cũng là cô giáo. Mẹ cháu là bông hoa rừng xứ này đấy! Trai làng phải ngẩn ngơ trước giọng hát trong vắt của nó.
_Rõ khổ. Sao lại đẻ toàn con gái thế không biết. Mẹ cháu bị chết trong lần vượt cạn thứ ba để lại cho tôi thêm đứa cháu gái còn đỏ hỏn.
_ Cái Tý nhà tôi ngoan lắm. Cô có nhìn thấy giấy khen trên tường đó không? Nhiều cô nhỉ.
_ Ở trường tôi trông cậy cả vào cô. Một buổi đi học, một buổi đi làm cùng cậu, kiếm tiền trang trải nên cháu nó còn nhiều thiếu sót. Hôm nay ngày nghỉ cháu nó phải đi làm cả ngày.Tội nghiệp, vất vả nó nhỏ so với lứa tuổi, thân già này chẳng giúp được nhiều!
Tạm biệt bà cụ, nó trở về trong nỗi khắc khoải với đứa học trò thương. Có những lúc nó thấy mỏi mệt, buông xuôi trước những khó khăn của cuộc sống. Nếu so sánh, nó cảm thấy xấu hổ khi đặt bên cạnh học trò.
Học sinh đầu tiên khiến nó không ngủ mấy ngày cũng lại là Thủy. Tiết sinh hoạt hôm đó nó lạnh lùng hơn khi cả tuần nhiều học sinh đi học muộn, không học thuộc bài, trong đó có Thủy. Nó nhẹ nhàng mở lời:
_ Bây giờ, mỗi em phải cho cô biết nguyên nhân.
Mỗi một học sinh đều có lí giải nguyên nhân khác nhau và xin hứa sẽ khắc phục. Đến lượt Thủy, im lặng, trân trân nhìn xuống đất đó là câu trả lời. Nó nhắc lại,
_ Thủy, tại sao cả tuần nay em lại đến lớp muộn vậy?
_...
_ Nếu em không nói cô sẽ điện thoại thông báo cho bố của em?
_...
_ Tại sao em lại bê trễ như vậy được, em không nghĩ đến tương lai, đến bà, đến bố à? Bố em phải đi làm ăn xa để nuôi em ăn học đó.
_ Cô biết gì không mà nói như vậy?
Giật thột người trước giọng nói vừa đanh vừa lạnh, nó cảm thấy bị xúc phạm. Cố giữ bình tĩnh, nó ngẫm câu nói của ai đó “ Im lặng, hãy nhìn kĩ hơn vấn đề, cân đo đong đếm những việc xảy ra có thật sự để chúng ta hờn dỗi, nặng lời với nhau” , nó cho Thủy ngồi xuống và không cần thêm lời giải thích nào nữa.
Thủy tiếp tục vi phạm, không tham gia vào bất cứ hoạt động gì của lớp, thỉnh thoảng lại nghỉ cả buổi học. Các giáo viên bộ môn luôn kêu ca phàn nàn sao dạo này Thủy học sút quá. Những tiết sinh hoạt tiếp theo là những lời giáo huấn sách vở mà nó tích lũy được qua ba tháng làm chủ nhiệm. Kinh nghiệm ít ỏi của một giáo viên trẻ làm nó loay hoay mãi với hàng tá câu hỏi:
_ Làm sao với Thủy bây giờ?
_ Nếu nói với bà ngoại Thủy chắc bà buồn lắm!
_ Nếu liên lạc với ba Thủy thì có giải quyết được gì không khi ông ở xa như thế?
Nó cảm thấy chán ngắt trong những buổi sinh hoạt lớp. Đáp lại những lời nạt nộ của nó là không khí im lặng nặng nề bao trùm cả lớp
Tiết sinh hoạt hôm đó, nó thấy trong lòng nhen lên một niềm hi vọng. Bởi vì nó quyết định tổ chức lớp chơi trò “ tấm thẻ cảm xúc”. Nó chắc rằng sẽ tìm được hướng giải quyết đối với Thủy. Sau khi nêu thể lệ cuộc chơi, nó đưa ra đề tài “ Cuộc sống hiện tại của bạn?”. 46 học sinh đã hoàn thành tấm thẻ và người có quyền đọc là cô giáo. Trái ngược với mong đợi, chỉ 45 câu trả lời, còn một tấm thẻ để trắng. Nhìn khoảng trắng vô hình, nó mím môi tức giận, ngăn không cho nước mắt trào ra. Không bỏ cuộc, nó hứa với cả lớp sẽ trả lời cho tất cả các tấm thẻ và tiếp tục chơi trong tiết sinh hoạt tiếp theo.
Công việc trả lời cho các tấm thẻ thật thú vị. Nó mỉm cười trước những tâm sự, quan niệm của học sinh – những trang giấy trắng vô ngần. Trả lời cho các tấm thẻ , nó đều gửi hi vọng sẽ là nơi gửi gắm niềm tin của các em. Riêng tấm thẻ trắng, nó nắn nót ba chữ: Tôi sẽ đợi.
Những tấm thẻ lại được thu về. Hôm nay nó như muốn nhảy cẩng lên sung sướng khi không còn một tấm thẻ trắng nào nữa. Những con chữ tròn trịa hiện lên trên tấm thẻ trắng: Nếu một ngày cô chia bớt người thân? Dù thông tin đang còn lắm bí ẩn, nhưng đó vẫn là tín hiệu vui. Thủy đã mở lòng hơn với nó. “ Rồi một ngày mình sẽ là nơi gửi gắm tâm sự của Thủy”, chắc gia đình cô bé có chuyện”, nghĩ vậy, nó lại nắn nót dòng chữ: Chắc buồn lắm! Nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn, tương lai vẫn chờ ta phía trước?
Tấm thẻ phát đi, thu lại ba, bốn, năm cho đến lần thứ mấy nó cũng không nhớ nữa. Nhưng những thông tin mà nó không thể quên đó là Thủy đang rất chán nản, muốn bỏ học, bố của Thủy đem về một người phụ nữ và bảo ba chị em Thủy gọi bằng mẹ. Người phụ nữ đó suốt ngày nhắc nhở chị em Thủy làm việc này, việc nọ. Thủy bảo “khi không có bà ấy, chị em con vẫn học ngoan cơ mà? Bố con cần gì phải rước thêm một người cho chật nhà. Thế là từ nay hình ảnh mẹ con không còn trong bố nữa”. Thủy khóc, thương học trò lắm, nó chỉ biết an ủi, động viên Thủy đừng bỏ học. Nó đặt mình vào vị trí học sinh. Vì bố, mình sẽ chấp nhận. Hay mình sẽ kiên quyết phản đối đến cùng? Câu ca thuở xưa vẫn còn vọng lại:
“ Mấy đời bánh đúc có xương
Mấy đời mẹ ghẻ lại thương con chồng”
Mình sẽ…Mình sẽ… Với nó vẫn là đáp án bỏ lừng,.Huống gì tâm hồn non nớt của cô bé mười lăm tuổi như Thủy. Lần đầu tiên cô giáo rơi nước mắt vì thương học trò.
Nó quyết định lại đến nhà Thủy. Tiếp nó lần này không ai khác chính là bố Thủy và bà “ mẹ kế”. Ông bố có vẻ bất ngờ và bối rối trước những thông tin mà cô giáo cung cấp. Ông bảo:
_ Ở nhà nó vẫn học bài, vẫn chỉ bảo em nó học, vẫn đi học thường xuyên đấy cô à.
_ Nhưng bác không thấy em nó có thay đổi gì đặc biệt hay sao? Nó hỏi lại.
_ Con bé sống nội tâm, bố con lại thường xuyên ở xa nhau nên tôi cũng ít khi gần gũi, tâm sự với cháu.
_ Vấn đề nhà trường và gia đình cần phải làm bây giờ là giúp Thủy nhanh chóng bước qua cú sốc tâm lí. Và phải định hướng con đường học hành cho Thủy bởi em có ý định nghỉ học, đi làm ăn ở một nơi xa nào đó. Biết rằng mỗi cây mỗi hoa mỗi nhà mỗi cảnh, không thể đưa ra lời khuyên cụ thể, cháu chỉ hi vọng gia đình ta sớm tìm được tiếng nói chung. Thủy là một trò ngoan, năng lực học tập tốt, lại rất năng nổ trong mọi hoạt động của trường của lớp. Một người ham học như Thủy, nếu bỏ học giữa chừng thì…
Người đàn ông nhìn xuống, trầm ngâm, một lát ông buông lời:
_ Cảnh gà trống nuôi con cực nhọc lắm cô à! Tôi chỉ muốn con tôi có bàn tay chăm sóc của người mẹ. Đứa lớn đã đành, đứa nhỏ tội nghiệp lắm. Không ai chăm bẵm cơm nước, ốm đau lúc tôi vắng nhà. Nhìn mẹ con nhẹ nhàng, tôi cũng vui. Tôi không ngờ! ...Tôi cảm ơn, tôi sẽ…cháu nó sẽ không nghỉ học đâu cô à.
Nó ra về, mông lung suy nghĩ. Và hi vọng
Đã mấy hôm rồi, đồng nghiệp luôn trêu nó: Cái Oanh hình như đã tìm được ý trung nhân, nhìn kìa, ánh mắt lúc nào cũng long lanh, lại còn tủm tỉm cười suốt nữa chứ! Oanh không vội giải thích, cô đang để lòng mình ngân vang hạnh phúc đầu tiên của cái nghiêp nhà giáo mà mình đã chọn. Thủy đã vui trở lại, chim vành khuyên nhỏ lại chuyên cần đến lớp với những điểm 10 chói lọi, lại cất tiếng hát trong veo xua tan đi những tuần học căng thẳng của cô và trò.
Một mùa Hiến chương lại về, khắp nơi rộn ràng những khúc nhạc ca ngợi “nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý”. Chiều nay được nghỉ, Oanh muốn về nhà, cô muốn mình sẽ là người đầu tiên nhớ ơn mẹ - người đồng nghiệp biết bao đáng kính. Ôm bó hoa trên tay, Oanh nhảy chân sáo ùa vào nhà như cơn gió lạ. Cơn gió đó đã có niềm tin mới vào tương lai, có những chiêm nghiệm mới với cái nghiệp mà mình đang đeo đuổi. Ngồi trong lòng mẹ, Oanh thủ thỉ:
_ Cuộc đời nhà giáo cũng có nhiều hạnh phúc chứ mẹ nhỉ. Hạnh phúc là khi nhen lên trong lòng trò khát khao suy nghĩ, tìm tòi. Hạnh phúc là khi trò ăn năn biết mình phạm lỗi. Hạnh phúc là khi biết cách giúp học sinh vượt qua những nỗi buồn, giúp các em trở thành những con người hăng hái lao động, sống vui tươi hữu ích cho xã hội. Hạnh phúc là khi biết kỳ vọng học sinh, biết đặt niềm tin vào các em, trao tặng những vốn liếng tinh thần quý giá cho các em làm hành trang bước vào đời. Ôi, hạnh phúc nhiều vô kể ?
_ Thôi đi bà cụ non. Bà mẹ cốc đầu, mắng yêu con gái, gương mặt ánh lên niềm tự hào khôn tả thành lời.
Ừ nhỉ, hạnh phúc thật đơn giản. Hạnh phúc đọng lại trên nụ cười giòn tan của hai mẹ con, hai thế hệ nhà giáo nhưng lại chung tiếng lòng. Hạnh phúc có thể chỉ là kẽ nắng thu còn vương lại, đủ để xua tan cái chớm lạnh đầu đông.
