Milattan 30 asır önce İzmir dolayları Hitit'lerin federatif imparatorluğuna dahil bulunuyordu. Bu imparatorluğun inkirazından sonra Frigya krallarından Tantalis milattan 15 yüzyıl önce bugünkü Kemer köprüsü ile Bayraklıarasında "Navlohon"adı ile ilk İzmir'i tesis etmiştir.Az sonra Akalar Navlohon'u işgal ve reisleri olan İzmir amazonunun adını bu şehre vermişlerdi.Eoliyenler bundan 25 sene sonra İzmir'i zabt etmişlerse de İzmirliler Eoliyenlerin bir baküs ayininden faydalanarak Kolofonların yardımı ile şehirlerini istiladan kurtarmışlar ve iktisaden yükselmişlerdir.
Milattan 8 yüzyıl önce Sart'ta hükümran olan Lidya kralı Kiges İzmir'i zaptetti.Şehre girince taş üstünde taş bırakmadı.Halk korkudan dağlara çekildi ve 300 sene açık yerlerde kaldı.İranlılardan Keyhüsrev'in Lidya'yı zaptetmesi üzerine İzmir İranlıların eline geçti.
Fakat İzmirliler İranlılarla bağdamaşamayınca Büyük İskender müzaherette bulundular.İskender'in kumandanlarından Antigon ve Lizimak İzmir'in bu yardımına mukabele olarak İzmir'i ikinci defa Pagüs dağının tepesindeki Lejlere ait şimdiki Kadife Kale'de kurdular.(M.Ö.330)
İzmir Antigone ve Lizimakın devrinde çok terakkiler gösterdi.Lizimak'ın ölümü üzerine onun yerine geçen Suriye'li Antiyohusun Romalılarla Manisa dağlarında yaptığı muharebede yenilmesi ile şehir Romalılara geçti.Romalılar devrinde de İzmir büyük terakkilere kavuştu.
İyonya halk oyunlarının ve bu civarın irfan merkezi oldu.Mabetler,jimnaslar,banyolar yapıldı.İmparator Mark Örel devrinde (M.S.161 - 177) büyük zelzele İzmir'i tahrip etti isede büyük hatip Aristidin müracatı üzere şehir yeniden yapıldı.
Roma imparatorluğu ikiye ayrılınca Şarki Roma'ya geçen İzmir 695 te Arapların istilasına uğradı.989 da İhtilalci Fokasİzmir'e hakim oldu.Selçuk İmparatoru Alpaslan Bosfor kıyılarına inince,Selçuk devletinin kurucusu Kurtulmuş oğlu Süleyman'ın kumandanlarından Çakır Bey(Çaka) İzmir'i zaptetmiştir.(1084)Fakat 1097 de Jan Dükasİzmir'i Türklerin elinden geri alınca şehirdehki 10.000 Türk-Müslüman katliama uğramıştır.Bundan dört yıl sonra Çakır Bey şehri istirdat ederek 1097 vakasının intikamını almış,fakat 1103 te Çakır Bey katl edilince şehir tekrar Bizanslıların eline geçmiştir.
1261 den sonra Selçuk Hükümdarları Moğolların nüfuzu altına girmiş ve 1280 yılında Menteşe Bey bu havaliyi zaptederek kuvvetli,kudretli bir hükümet kurmuştur.1298 yılında ise Germiyanbeylerinden Yakup Bey İzmir'e girmiştir.Germiyan oğullarından Aydınoğlu Mehmet Bey 1307 de Birgi'yi,1308 de Tire ve Efes'i 1313 de Cenevizlilerin elinde bulunan İzmir "Pagü"'sü zaptetmiş ve Efes'te kurduğu kuvvettli donanması ile Ege Denizinde hakimiyet tesis etmiştir.Mehmet Bey mülkünü oğulları arasında taksim edince İzmir Umur Bey'e isabet etmişti.Umur Bey 1328 de kanlı bir savaştan sonra Cenevizlileri mağlup ederek İzmir'in aşağı kalesini de zaptetti.Cenevizlilerin şikayeti üzerine bir Haçlı donanması İzmir'in önüne gelmiş isede şehri alamadı.
Bundan birkaç ay sonrada 2nci haçlı seferi başladı.Haçlı donanması,Gazi Umur'un Trakya'da meşgul bulunduğu bir sırada İzmir'e gelerek tersaneyi aldı ve şehre girerek müslümanları katliama tabi tuttu,fakat iç kaleye girememişti.Gazi Umur İzmir'e girince iç kaleden bir huruç yaparak Papalık Şovalyelerini katletmiş,fakat aşağı kaleyi alamamıştır.
Bu sırada İzmir'e 3ncü Haçlı seferi başlıyarak Fransız Şovalyelerinden Humbett kumandasındaki ordular İzmir'e asker çıkarmıştır.Aşağı İzmir'le yukarı İzmir arasında tam üç ay şedit muharebeler olmuş ise de iki taraftan biri galebe edememiştir.Bu meyanda Umur Bey şehit düşerek 1348 martında yerine Hızır Bey geçti..
1402 de Yıldırım Beyazıt'ın Ankara meydan muharebesinde esir düşmesini müteakip Timur İzmir'e yürüyerek zaptetti.Bundan kısa bir zaman sonra Bedrettin Simavi vak'ası çıkarak bunlar İzmir'e hakim olmuş,fakat kısa bir zaman sonra tenkil olunmuştur.
1409 yılında İzmir tekrar Osmanlı Türklerinin eline geçmiş,Fatih zamanında ise büyük bir ticaret iskelesi halini almıştır.Sultan Mahmut zamanına kadar bu surette idare edilen şehir,Osmanlı Devletinin büyük sancaklarından biri olarak bilhassa Türk Donanmasına merkezlik vazifesi görmüş,Türk Donanması bundan sonra şan ve şerefle dolaşmaya başlamıştır.
İzmir'in en çok imar gördüğü devir Köprülüler zamanıdır.Sadrazam Fazıl Ahmet Paşa Girit'i almaya karar verince İzmir Limanı bir üssübahr haline getirilmiş,Girit fütühatında kuvvet,sevk ve idare işleri hep İzmir limanından yapılmıştır.Bu itibarla İzmir'de büyük binalar,hanlar,hamamlar yapılmış ve İzmir ecnebi gemilerle avrupalıların daima uğradıkları bir merkez olmuştur.Bizzat Fazıl Ahmet Paşa'nın Kızılçullu'dan getirtiği vezir suyu ve bu suyun geçmesi için yapılan vezir köprüsü hala bakidir.
Tarih kitabı,Türklerin İskender devri ve Romalılardan daha çok bayındılık eseri meydana getirdiğine şahittir.İzmir'de Türklerin uyandırdıkları itimat havası bilhassa iktisadi alanda İzmir'e bir çok şeyler kazandırmış ve İzmir zaman zaman Marsilya'dan daha parlak bir ticaret merkezi haline gelmiştir.
İzmir şehrinin son felaketi 1922 yangınıdır.Yunanlılar şimdi bulundukları yerden kalkarak atıldıkları "Küçük Asya" macerasının kendileri için felaketli neticesini gördükten sonra bu şehre ihanet etmekten geri kalmadılar ve şehri yaktılar.Yanan İzmir Şehri 25 sene sonra tekrar mamure haline gelebilmiştir.
Sözlük
