Pangabuhian

(Mga panananggo it Banton 2003, mga panananggong nakahimtang sa ato mga damot.)

Abril 14, 2003. Manila. Dahil naiipit ka Byarnes (May 2) it ruhang adlaw nak waya trabaho, gingdeklara ni GMA nak pista opisyal kag nasiling nak adlaw. Rako ka kasadya nimo nak makakapupahadahay ray. Mas rako ka imo kasadya dahil ka imo pahadahay ay sa imo banwang ginghalinan, ka Bantoon, ag kanunot ka imo pamilya.

Imo ngasing gingmuyatan ka kalendaryo it mga mahihinabo sa Bantoon sa mga adlaw tuna Mayo 1 hanggang Mayo 4 sa Internet. Abaw ay ingga it Mayflower Festival sa Mayo Uno. Sa a-dos ay inggwa it palabas ka Banton Theater Institute nak dula tungkol kang Lolo Amang.

Nag-ayaba ka ngasing sa opisina't Bantoon dile sa Manila ag nagpareserba sa motor nak nagbibiyahe't Bantoon-Batangas - pa-Bantoon sa Miyerkoles nak gab-i, balik pa-Manila sa Dominggong gab-i. Imaw rang nagpareserba ka it ka imo alarguhan sa Bantoon dahil ngani uyaey ka mga kayungot nak haling nag-iistar sa Bantoon. Imo naisip-isip gihapon nak medyo bakante ka a-tres ag a-kwatro nimo sa Bantoon kada ngani naisipan nimong magpasyal uli sa pinalanggang gingbuyhotan sa Sabado.

Huyagok ka imo pagkatuyog sa mga nagsunor nak gab-i - uya pagruha-ruha ag pagkabayaka sa pagnunot it imo mga muslag nak anak.

Kinaabutan it katapusan it Abril, halin sa trabaho, pagkatapos it malip-ot nak pahuway sa bayay ay guminaney kamong magpamilya pa-Batangas. Mga alas nuybe ay asa-Batangasey ag sapoy-sapoy kamo it kag mga gromete't motor nak naka uniporme it puya. Gingnunot kamo sa nakareserba ninrong pwesto. Maado ka imo batyagon. Kag pilang tuig yang, pagnahuli-huli ka, ag maramo ka kasakay, sa katig ka ing suypok.

Kumportable ka inro pwesto. Medyo mahay ka pamasahe ugang waya bale sa imong ka oras, hanoyos nak pahuway ag laloey ka kahimtangan it ka imo mga gingpapalangga ay pagkarako ka balor. Sa yamig it ka hanging pupog ka haro sa imo udahan ay maado ka imo kapisok habang ka imo muslag ay uya kalihok-lihok nak nakarudan sa imo mga braso ag ka imo asawa ag maguyang nak anak ay imaw rang tuyog it marayom - marayom pa marahil sa kalmadang ragat nak gingtatabok it kag rakong motor.

Nagpapamusiag kag ika’y napamukyat. Pagkaganda kag retratong sa gaha ay imo nakita - retrato’t ka imo kamuslagan, retrato’t ka imo istoryang anat-anak nak ginghahadagan it adlaw nak pilit ginggigisi kag nakasukyob nak ruyom.

Uya narugay ay rumunggoey ka inro gingsasakyan sa bag-o ag mayapar nak pantalan. Pausa-usang nag-abot ag nagpahuway kag mga motorsiklo. Naka-uniporme gihapon kag mga drayber - blu. Pilang minuto pa ay nag-inrahatey kamo ag nagsalta. Maalwan ka pagtabok sa andamyong mayapar - buko tuyar it kag pilang tuig nak ikaw ay pay gingraragok it kuyba habang nagtataytay sa makitir nak andamyong nopay makapyos kung agadoron it kag mga mapangintrimis nak bayor.

Maalwan ka inro pagbakasyon sa Bantoon. Maramo mang tawo ay buko ra huot nak tuyar angka Mahay nak Adlaw. Uya problema sa tubi. Uya "brownout". Uya problema sa pagkaon dahil maliban sa nagkalat ka mga kaunan sa banwa ay maramo gihapong mga kakilaya nak nag-aabebar. Batyag nak batyag nimo ka nakakabaoy’t pilay nak panahong hator it kag buyang nagraraya it uyanong nagpapahugpa sa kauhaw it dutang marugayrugay nak gingkupkop it kwaresma.

Kag Byarnes ay suay ka inro rinangoy. Ka imo pamilya ay namaku-mako sa matin-aw nak ragat. Kung atugotan yang it panahon ay auyban ninra kag tanang ranguyang hagto sa brochure magtuna sa Hipit sa Matagar, palibot hanggang sa Hipit sa Tumalum, sa Kambunga, sa Tambak, sa Suyawan, sa Macat-ang, sa Mainit, sa Siocan, sa Tabonan, sa Sibay, sa Togbongan…

Aga pa yang it Sabado ay nakahanraey kamo sa inro paglibor sa Bantoon. Ginsapoy kamo it usang giya nak malimpyo ka pangyamit. Una kamong gingraya sa Matagar Park, sa Ugat-Faigao Museum… sa Fort San Nicolas…sa Kampanaryo... sa usa pang kampanaryo sa Onte. Pagkatapos ay dumiretso kamo sa Togbongan ag tumener sa pahuwayang mayungot sa ragat. Dahil ngani medyo mahanrig ay gingbilin anay nimo ka imo pamilya sa pahuwayan ag ikaw ag ka imo giya ay nagtawog ruto sa Silak Burial Cave. Mahapo ugang ka imo hapo ay pay gingpipihi it kag mayapar nak retratong nagsapoy sa imo mga mata kag ikaw ay tuminrog sa yuba it kag tingib nak ging-iistaran it kag mga bungong sa inro kahipos ay nupay naghihinghing nak imo panimatian ka inra istorya. Mga tunga sa oras gihapon kamo roto bag-o makaus-os. Pag-us-os ay sumakay kamo it baroto paagto sa Taguan it Moros. Uya narugay ay dumiretso kamo sa habuyan sa Libtong ag sumunor sa rikudo it Nasunogan sakay it kag mga motorsiklong burot sa makitir ugang malinas nak rayan. Inggwa yake’y gihapon it museo roto sa Sunogan - nakayutaw nak museo it mga mangraragat.

Roto gitapos ka Historical Trail it ka inro paglibor sa Bantoon. Sa imo ugang hunahuna ay ka experyensyang gingtao sa imo, laloey sa imo asawa ag mga anak, ay maserbeng buhadang magpaparukot it ka pagka-Bantoanon ninra sa mahabang panahon. Limbay gihapon ka inro pagpabisong puyra yang sa mga maintik nak hanrumanang inro gingbakay roto sa inro gingpagtuan ugang sa tagipusoon ay nag-aawas ka yabot nak kasadya.

Dominggo. Pagkatapos it second mass, ay nag-impakey kamo nak maginaney. Kung paunong ging-amuma kamo it mga gromete kag kamo'y paale, ay imaw rang pag-amoma ka gintao sa inro. Kapansin-pansin nak uyaey paunahan. Kag sangtuig yang ay nabati pa't mga alas dose sa gab-i nak baka mawar-an it pwesto kada pag-abot sa Maynila ay pay kinumos nak rahon.

Sa motor ay kita nimo ka kasadya it ka imo pamilya. Ka imo maguyang ay uya puat it pangutana kung saono ray kamo nabalik. Mahim-ong ka imo asawa ugang ayam nimong ka tagipusooy masadya ra gihapon - rakong yabot it kag usang tuig nak sambuyaney kamong nakaballik sa Manila ay pakasulesule pa.

Lunes nak aga ay maaga ka imo bati ag matigson ka yawas nak sumuyor sa opisina, puno it istorya, puno it bag-ong kusog, puno it bag-ong inspirayon.

South Luzon Diving Package	4 days - 4 nights
8 dives from Marinduque - Sibuyan sea: Tres Reyes, Tablas Strait & Banton Island. KTA is one of the few to offer this very exclusive destination. Real good!	Wall Diving Wreck diving
	349US$

After sometime, he made a follow-up post. This time about the Marinduque website advertising their diving sites. Oh my! It included the Dos Hermanas – Isabel and Carlota Islands which are part of the Banton group of islands!

Here are some excerpts:

Carlota Island. This is the western island of the Dos Hermanos Islands and is located one hour 25min boat trip south of Marinduque. The site is a 10-20m slope with cracks and large fissures. Entry is directly off the white sand beach, and the bottom drops sharply to about 10m, where you encounter a profusion of corals, as well as puffers, parrots, surgeonfish and many kinds of butterfly. Many of the fissures in the bottom are large enough to permit safe entry and contain a stunning number of fish. Further offshore is a deep wall running north to south patrolled by large pelagics and predators. The fissured bottom was probably the result of laval flow being rapidly cooled by the sea, and there are still the petrified remains of huge giant clams embedded in the rock. Currents can be a problem further south during the summer months. Visibility is generally 25-30m-plus. The dive is suitable for all levels.

Isabel Island. This is the neighboring, eastern island of Dos Hermanos. It is a moderate drift dive over a slope, with a depth range of 10-25m. The site boasts a fantastic array of corals, including huge barrels, stag horns and even the now rare black coral. Added to this are numerous parrotfish, goat fish, surgeonfish, butterflies, moorish idols and the also rare black and white turkeyfish. Giant clams and the large local oyster (talaba) are also common here.

Ado pa sinrang buko mga taga-Bantoon ay nakakabaoy’t pangabuhian sa Bantoon.

Picture
courtesy of Faigao Museum,
Banton, Romblon